Ενα, διπλό, ελληνικό, στοίχημα

Το νέο ελληνικό θεατρικό έργο, η συγγραφική του δημιουργία και η επί σκηνής παραγωγή του, έρχεται συχνά-πυκνά στην επιφάνεια: Δεν είναι λίγοι εκείνοι που αναρωτιούνται πού είναι αυτό το περιβόητο νέο αίμα και γιατί δεν βλέπουμε καινούργια και, κυρίως, φρέσκα έργα… Το ερώτημα από μόνο του δεν λέει πολλά – όχι γιατί είναι ανούσιο, αλλά γιατί δεν οδηγεί σε απάντηση. Και αυτό γιατί η απάντηση προαπαιτεί την εμπλοκή του ίδιου του θεάτρου με την παλαιά γνωστή μέθοδο της παραγγελίας.

Το θέατρο Πορεία πήγε ένα βήμα πίσω: Δεν «παράγγειλε» θεατρικό έργο από έναν νέο συγγραφέα, αλλά οργάνωσε τις προϋποθέσεις για να γραφτεί και εν συνεχεία – που είναι και το σημαντικότερο – να ανέβει στη σκηνή κάτω από επαγγελματικές προϋποθέσεις. Με τη Σχολή Πυροδότησης Θεατρικής Γραφής, που καθοδήγησαν ο Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης και ο Θανάσης Τριαρίδης, όλο αυτό δουλεύτηκε οργανωμένα και μεθοδικά, ακόμα και μέσα στην πανδημία. Από εκεί προέκυψε αυτή η «διπλή» παράσταση με τα έργα «Labor» και «Νυχιάνγκ» που παίζονται το καθένα μόνο του και μία φορά την εβδομάδα μαζί (το ένα μετά το άλλο, με τη μεσολάβηση διαλείμματος, αφού διαρκούν 60′ και 80′ αντιστοίχως).

Το «Labor» της νεότατης Ανθής Τσιρούκη σκηνοθετεί η επίσης νεότατη Εμιλυ Λουίζου: Δύο πλαστικοί χειρουργοί αναλαμβάνουν να περιθάλψουν έναν νεαρό που βρέθηκε στην πόρτα τους ύστερα από αυτοκινητικό δυστύχημα και έχει χάσει τη μνήμη του. Το χειρουργικό τραπέζι θα αποτελέσει το μέσο για να «επαναφέρουν» στη ζωή το χαμένο τους παιδί.

Η σκηνοθέτρια αναδεικνύει με την ενορχήστρωσή της τον αφαιρετικό λόγο της Τσιρούκη, σε ένα θέμα όχι ιδιαίτερα πρωτότυπο αλλά πρωτότυπα ειπωμένο. Οι λέξεις είναι τόσες όσες χρειάζονται και οι μικρές ιστορίες που διηγούνται οι ήρωες ιδιαίτερα προσεγμένες. Μέσα από την αυστηρή δομή της παράστασης, με στοιχεία που παραπέμπουν από το θέατρο του Παραλόγου έως τον ωμό ρεαλισμό, έχει ενδιαφέρον να δει κανείς πώς η Λουίζου χειρίζεται τους έμπειρους Στέλιο Μάινα (έξοχος υποκριτικά και οπτικά) και Ιωάννα Παππά (σκοτεινή και, γοητευτικά, απειλητική) καθώς και τον νεότερο Ορέστη Χαλκιά.

«ΝΥΧΙΑΝΓΚ». Αλλαγή σκηνικού και ύφους: Το «Νυχιάνγκ» της 18χρονης σπουδάστριας Ευαγγελίας Γατσωτή φέρει, εξαρχής, ξεκάθαρα στοιχεία κωμωδίας, τα οποία συνομιλούν με τη «μαύρη κωμωδία», για να πάρουν τελικά δραματική τροπή. Μια αισθητικός που προσφέρει κατ’ οίκον τις υπηρεσίες της πηγαίνει στο σπίτι μιας πελάτισσάς της – που τυγχάνει και φίλη της. Μια οικεία εικόνα, πάνω σε ένα σκηνικό με ασιατικές πινελιές, αποτελεί τον τόπο του έργου που ανέλαβε να σκηνοθετήσει ο Δημήτρης Τάρλοου.

Η ιεροτελεστία του μανικιούρ, με τις κουβέντες-εξομολογήσεις «κομμωτηρίου», παίρνει δυσάρεστη τροπή από ένα εξωτερικό γεγονός, που όμως αποδεικνύεται εξαιρετικά προσωπικό. Ο Τάρλοου με τη σκηνοθετική του ματιά αναδεικύνει όλες τις αρετές του «Νυχιάνγκ», φτιάχνοντας συνθήκες και ατμόσφαιρες. Μαζί με την πραγματικά έξοχη Αλεξία Καλτσίκη (στον ρόλο της «νυχούς») και την ενθουσιώδη Θάλεια Σταματέλου (πελάτισσα και εντέλει βαθιά πάσχουσα ηρωίδα) δίνουν ανάσα στο κείμενο. Γιατί το κείμενο της Γατσωτή εμπεριέχει ένα πλήθος θεμάτων που ακόμα κι αν κάποια στιγμή το «μπουκώνουν», είναι φανερό πως κρύβουν μια δημιουργική και ελπιδοφόρα δεξαμενή. Η πρωτότυπη μουσική σύνθεση είναι της Ειρήνης Σκυλακάκη («Labor») και της Κατερίνας Πολέμη («Νυχιάνγκ»), ενώ επιβεβαιώνεται η αξία της καλής συνεργασίας των συντελεστών – σκηνικά Θάλεια Μέλισσα, κοστούμια Αλέξανδρος Γαρνάβος, φωτισμοί Αλέκος Αναστασίου και στις δύο παραστάσεις.

Αν και φαντάζομαι πως δεν υπήρχε πρόθεση, τα δύο αυτά έργα συνθέτουν ένα δίπολο της σύγχρονης δυστοπικής μας πραγματικότητας. Και αποδεικνύουν ότι το νέο ελληνικό έργο μπορεί να γεννηθεί όταν το περιμένει μια… ανοιχτή (θεατρική) αγκαλιά και όχι η αναμονή μέσα σε ένα συρτάρι.

Εμπρησμοί και φλόγες…
Μοιάζει πολύ πιο ξεκάθαρο και σαφές ότι το (καλό) θέατρο για παιδιά αποτελεί τον πρώτο κρίκο της αλυσίδας για την εξοικείωση των ανήλικων θεατών με τη θεατρική τέχνη. Το ερώτημα όμως που παραμένει μετέωρο αφορά τους εφήβους – στα αγόρια και τα κορίτσια που βρίσκονται στο ηλικιακό εκείνο μεταίχμιο που ίσως μια παράσταση φαντάζει «μεγαλίστικη» ή ακόμα και συντηρητική επιλογή. Το γεγονός ότι μια τέτοια άποψη είναι λανθασμένη δεν αρκεί για να τους αλλάξει ούτε τη διάθεση ούτε και την αντίληψη. Την ίδια ώρα που ουκ ολίγα θεάματα για ενηλίκους αφορούν και τους εφήβους.
Τι διαφορετικό λοιπόν, ή μάλλον τι περισσότερο, μπορεί να τους προσφέρει μια «εξειδικευμένη» πρόταση; Πέρα από αναλύσεις και θεωρητικές προσεγγίσεις, η απάντηση έρχεται μέσα από την πράξη, μέσα από μια παράσταση – τι καλύτερο…
«Ο Μπίντερμαν και οι εμπρηστές», ένα έργο εβδομήντα ετών, γραμμένο (το 1953) από τον ελβετό, γερμανόφωνο συγγραφέα Μαξ Φρις, αποτελεί μια ενδιαφέρουσα πρόταση της Εφηβικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου, που στεγάζεται στο Rex-Κατίνα Παξινού (ως τις 22/5). Μια ομάδα νέων ηθοποιών, υπό τη σκηνοθετική καθοδήγηση της Σοφίας Βγενοπούλου (επικεφαλής στο τομέα θεάτρου για παιδιά και εφήβους), πραγματεύεται ένα θέμα άμεσα συνδεδεμένο με τη γενιά και την ηλικία τους. Αποτέλεσμα ομαδικής δουλειάς, ο «Μπίντερμαν» έρχεται να αποδείξει ότι υπάρχουν πάντα τρόποι, οργανωμένοι, για να πετύχεις τον στόχο. Και επειδή οι έφηβοι ίσως να είναι και το δυσκολότερο κοινό, η επιτυχία της δουλειάς αυτής επιβεβαιώνει την ανάγκη μιας καθοδήγησης.
Με την ομπρέλα του Εθνικού, η Εφηβική Σκηνή φιλοξένησε φέτος δύο έργα: Στο πρώτο μισό της σεζόν ήταν «Ο εχθρός της τάξης» του Νάιτζελ Ουίλιαμς, σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη, και στο δεύτερο «Ο Μπίντερμαν και οι εμπρηστές». Τις δύο αυτές παραστάσεις παρακολούθησαν 8.179 μαθητές και μαθήτριες από 409 συνολικά σχολικά τμήματα. Παράλληλα τέθηκε σε εφαρμογή και το θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα «Πριν και μετά» που γίνεται στα σχολεία – πριν και μετά την παράσταση στο θέατρο. Με αφορμή λοιπόν τους «Εμπρηστές» μπορεί να ανάψει η φλόγα του θεάτρου.