Ιστορίες ποπ και πολιτικής

Ανατρέχοντας κανείς τους κανονισμούς του Διαγωνισμού Τραγουδιού της Γιουροβίζιον, θα δει να φιγουράρει η φράση «μη πολιτικό γεγονός». Η Ενωση των Ευρωπαϊκών Κρατικών Ραδιοτηλεοπτικών Οργανισμών (EBU) που είναι υπεύθυνη για τον θεσμό από την ίδρυσή του το 1956 εξηγεί για να μην…παρεξηγηθεί ότι «δεν επιτρέπονται στίχοι, ομιλίες, χειρονομίες πολιτικής φύσης κατά τη διάρκεια της Γιουροβίζιον». Αλλωστε, όπως συνηθίζουν να λένε οι άνθρωποι πίσω από τον διαγωνισμό, αυτός στήθηκε προκειμένου να φέρει κοντά τους λαούς της Ευρώπης μέσω της μουσικής γιορτάζοντας όλα εκείνα που τους ενώνουν και όχι όσα τους χωρίζουν.

Οπως επισημαίνει η δρ Κάθριν Μπέικερ, ιστορικός με ειδίκευση στην περίοδο μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, τις διεθνείς σχέσεις και τον πολιτισμό στο Πανεπιστήμιο του Χαλ στη Βρετανία, μιλώντας στην εφημερίδα «Sydney Morning Herald» «όλο αυτό το σκεπτικό αναφέρεται στο πλαίσιο της δημιουργίας μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας γενικότερα στη δεκαετία του 1950, τόσο οικονομικά όσο και στη συνέχεια πολιτιστικά και τελικά πολιτικά. Υπήρχε αυτή η ιδέα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης μετά το τέλος του Πολέμου για τη συνεργασία με τρόπους που θα μπορούσαν, ελπίζαμε, να καταστήσουν αδύνατο να υπάρξει ξανά τέτοιος πόλεμος».

Στην πορεία των 66 χρόνων, ωστόσο, της Γιουροβίζιον η σύγχρονη για κάθε εποχή πραγματικότητα διέψευσε τους κανόνες, αφού δεν είναι λίγες οι φορές που ο διαγωνισμός πήρε μια πιο πολιτική κατεύθυνση, με πιο απτή απόδειξη την ανταλλαγή 12 πόντων μεταξύ γειτονικών χωρών (ένοχες και η Ελλάδα με την Κύπρο για αυτό). Η ίδια η EBU, που παλαιότερα επέβαλλε κυρώσεις σε χώρες και καλλιτέχνες που έσπαζαν το απολιτίκ πνεύμα, φέτος πήγε κόντρα σε όσα υποστήριζε και ανακοίνωσε τον περασμένο Φεβρουάριο την αποβολή της Ρωσίας από τον θεσμό εξαιτίας της εισβολής της στην Ουκρανία (από τους πρώτους μάλιστα οργανισμούς που πήραν θέση για το ζήτημα). Ηδη μάλιστα από πέρυσι είχε φροντίσει να αποβάλει τη Λευκορωσία, κράτος-δορυφόρο της Ρωσίας, για πολιτικό περιεχόμενο στους στίχους του κομματιού της, αλλά και για αδιαφανείς διαδικασίες επιλογής του. «Αυτό που είναι ίσως διαφορετικό τώρα είναι ότι ο οργανισμός αποδέχεται ότι δεν μπορεί να αποφύγει να γίνει γεωπολιτικός παράγοντας μερικές φορές… από το ίδιο το γεγονός ότι τα κράτη εμπλέκονται τόσο στη δημόσια διπλωματία όσο και στην πολιτιστική διπλωματία» εξηγεί η Μπέικερ.

ΦΑΒΟΡΙ Η ΟΥΚΡΑΝΙΑ. Παρά τα δεινά του πολέμου που μαίνεται στη χώρα τους, οι Ουκρανοί Kalush Orchestra πήραν ειδική άδεια για να αφήσουν την πατρίδα τους, αφού οι ενήλικοι άνδρες δεν επιτρέπεται να περάσουν τα σύνορα. Λόγω των συνθηκών, το κομμάτι τους «Stefania» έχει τις περισσότερες θεάσεις ανάμεσα στο 40 του φετινού διαγωνισμού και θεωρείται φαβορί για να κερδίσει το ερχόμενο Σάββατο. Δεν ήταν, ωστόσο, η πρώτη επιλογή του ουκρανικού κοινού. Το χρίσμα της εκπροσώπησης της χώρας είχε πάρει η Αλίνα Πας που κέρδισε τον εθνικό τελικό, ωστόσο σύντομα η συμμετοχή της ακυρώθηκε γιατί το 2015, έναν χρόνο μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, η τραγουδίστρια είχε ταξιδέψει στην περιοχή, κάτι που συστήνεται αυστηρά στους ουκρανούς πολίτες να αποφεύγουν. Ετσι, τα διαβατήριά τους για Ιταλία ετοίμασαν οι δεύτεροι στην κατάταξη Kalush Orchestra.

Η εμπλοκή της Ρωσίας στη Γιουροβίζιον έχει συχνά συνδεθεί με σκανδαλάκια, αφού η χώρα του Βλαντίμιρ Πούτιν δεν χάνει ευκαιρία να δώσει πολιτικές προεκτάσεις στα σόου. Το 2007 η drag περσόνα Βέρκα Σερντούσκα που εκπροσώπησε την Ουκρανία με το «Dancing Lasha Tumbai» τραγούδησε στίχους για την Πορτοκαλί Επανάσταση της χώρας της ενάντια στον φιλορώσο νεοεκλεγμένο τότε πρόεδρο Βίκτορ Γιανουκόβιτς. Η Ρωσία κατηγόρησε την αποστολή, αφού μετέφρασαν τη φράση «lasha tumbai» ως «Russia Goodbye», αλλά η δεύτερη θέση που πήρε το συγκεκριμένο κομμάτι βοήθησε να καταπέσει όποια αντίδραση.

Το 2009, ενώ ο διαγωνισμός φιλοξενείται στη Μόσχα, με τον πόλεμο στη Γεωργία να είναι πρόσφατος, η συγκεκριμένη χώρα αποφάσισε να εκπροσωπηθεί με το τραγούδι «We Don’ t Wanna Put In», μια ξεκάθαρη αναφορά στο πρόσωπο του ρώσου προέδρου. Η EBU απαίτησε την αλλαγή των στίχων, η Γεωργία αρνήθηκε και αποβλήθηκε τελικά εν μέσω καταγγελιών για ρωσική πίεση στον οργανισμό.

ΜΟΙΡΟΛΟΪ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΙΜΑΙΑ. Το 2014 και το 2015 οι ρωσικές συμμετοχές γιουχαΐστηκαν από το κοινό λόγω της παράνομης προσάρτησης της Κριμαίας και το 2016 η κρίση αυτή πήρε μουσική μορφή. Η Τζαμάλα, η τραγουδίστρια της Ουκρανίας, ταξίδεψε στη Στοκχόλμη για να ερμηνεύσει το «1944», ένα μοιρολόι που εξιστορούσε τον ξεριζωμό της οικογένειάς της (Τατάροι της Κριμαίας) από την περιοχή μετά την παρέμβαση των σταλινικών δυνάμεων. Το δράμα της συγκίνησε τους Ευρωπαίους που της χάρισαν την πρωτιά, κόντρα στα προγνωστικά και παρά τις ρωσικές αντιδράσεις επικυρώθηκε η νίκη της από την EBU λόγω του ιστορικού και όχι πολιτικού περιεχομένου των στίχων. Την επόμενη χρονιά, με τη διοργάνωση να πραγματοποιείται στο Κίεβο, η Ουκρανία απέρριψε το αίτημα για χορήγηση βίζας στην εκπρόσωπο της Ρωσίας, καθώς είχε επισκεφτεί την Κριμαία μετά την προσάρτηση, καταλήγοντας στην απόσυρση της συμμετοχής της χώρας. Το 2019 η Ουκρανία αποσύρθηκε από τον διαγωνισμό όταν διέρρευσαν οι όροι του συμβολαίου του εκπροσώπου της Maruv που τον υποχρέωναν να ακυρώσει τις προγραμματισμένες του εμφανίσεις στη Ρωσία.

Ειδική άδεια για να συμμετάσχει στη Γιουροβίζιον είχε πάρει και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη το 1993. Η αποστολή της χώρας έφυγε από το Σαράγεβο με ελικόπτερο των Ηνωμένων Εθνών εν μέσω πυροβολισμών, ενώ στη σκηνή ερμήνευσαν ένα κομμάτι για τα δεινά του λαού εξαιτίας του πολέμου της Γιουγκοσλαβίας και καλούσαν τη διεθνή κοινότητα σε συμπαράσταση.