Ποια ελευθερία του Τύπου;

Πολλά και διάφορα γράφτηκαν για την περίφημη έκθεση των «Δημοσιογράφων χωρίς σύνορα». Δεν χωρά αμφιβολία πως όσα ισχυρίζονται για την ελευθερία του Τύπου στην Ελλάδα είναι υπερβολικά. Αλλά αυτό δεν σημαίνει και ότι ζούμε και σε μια χώρα στην οποία για την ελευθερία του Τύπου καιγόμαστε: θα έλεγα ότι ισχύει το αντίθετο. Μια σειρά από νόμοι και πρακτικές μαρτυρούν πως το τελευταίο που μας νοιάζει είναι το να μπορούν οι δημοσιογράφοι να κάνουν τη δουλειά τους.

Οι υπερασπιστές της άποψης ότι στην Ελλάδα ο Τύπος είναι πραγματικά ελεύθερος, συγχέουν εντέχνως την ελευθερία της δημοσίευσης με την ελευθερία του Τύπου. Οντως (και χάρη στα social media) στην Ελλάδα μπορεί να δημοσιεύει ο καθένας ό,τι θέλει. Εκτός κι αν είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος – αν δηλαδή δεν εκφράζει την αγανάκτησή του και δεν κάνει την πλάκα του, αλλά κάνει τη δουλειά του. Μέρος της οποίας είναι φυσικά και η κριτική των προσώπων, η αξιολόγηση της είδησης και ο σχολιασμός πράξεων και παραλείψεων. Ο,τι ενοχλεί.

Μετά την τελευταία τροποποίηση του νόμου περί Τύπου (που έγινε το 2015 με μια σειρά από διατάξεις που προστέθηκαν στον νόμο που άλλαξε το οικογενειακό δίκαιο (!) θεσμοθετώντας την ύπαρξη του «συμβολαίου συμβίωσης» και άλλα πολλά) από τον δημοσιογράφο απαιτείται για να μην τρέχει στα δικαστήρια να θυσιάσει την αξιοπρέπειά του. Ετσι όπως είναι ο νόμος, αν κάνεις αυτή τη δουλειά, για οτιδήποτε γράψεις (αν κι εφόσον αυτό εμπεριέχει μια μίνιμουμ κρίση) κάποιος εύθικτος μπορεί να σε τραβολαγάει για χρόνια στα δικαστήρια αρκεί να σου στείλει ένα εξώδικο κι εσύ να αρνηθείς να του κάνεις το κέφι να το δημοσιεύσεις ζητώντας δημόσια συγγνώμη για όσα έγραψες, δηλαδή να αυτοεξευτελιστείς. Το πράγμα είναι ακόμα πιο αστείο αν σκεφτεί κανείς τις αθλιότητες που γράφοντα και κυκλοφορούν διαδικτυακά και με τις οποίες φυσικά σπανίως κάποιος ασχολείται.Κανείς δημοσιογράφος δεν θα ήθελε να υπάρχει ένα νομοθετικό πλαίσιο που να τον αντιμετωπίζει ως «προστατευόμενο είδος» επιτρέποντάς του να λειτουργεί υπεράνω νόμων και κανόνων που κάθε πολίτης της χώρας οφείλει να σέβεται. Αλλά αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα είναι ολότελα διαφορετικό: ο δημοσιογράφος βρίσκει ολοένα και συχνότερα τον μπελά του αντίθετα από όλους τους υπόλοιπους που μπορεί να ρυπαρογραφούν χωρίς τον παραμικρό φόβο και μάλιστα καθημερινά. Κι έχοντας συχνά τη δυνατότητα να απευθυνθούν σε ένα ακροατήριο, χάρη στο Διαδίκτυο, συχνά μεγαλύτερο από αυτό των εφημερίδων.

Παλαιότερα η διαδικασία ήταν ολότελα διαφορετική. Κάθε αγωγή ή μήνυση για συκοφαντική δυσφήμηση, πριν καταλήξει στα δικαστήρια, περνούσε από την κρίση ενός ανακριτή. Αυτός φώναζε τον καταγγελλόμενο, τον άκουγε και τον παρέπεμπε μόνο αν οι εξηγήσεις του δεν τον έπειθαν. Τώρα, αν αρνηθείς τον επαγγελματικό εξευτελισμό μιας δημόσιας συγγνώμης που έμαθε να απαιτεί ο καθένας, καταλήγεις σε ένα δικαστήριο γιατί απλά κάνεις μια δουλειά. Σε αυτό μάλιστα υπάρχουν σοβαρότατες πιθανότητες να βρεις ένα δικαστή που συχνά δεν κατανοεί την υπόθεση ή σε κρίνει όχι για το τι έχεις γράψει αλλά για το ποιος είσαι, σε ποιο μέσο δουλεύεις κ.λπ. Ειδικά πρωτόδικα καταδικάζεσαι άμα τη εμφανίσει! Σου λέει κιόλας ο δικαστής ότι «στο Εφετείο έχουν χρόνο όλα αυτά να τα κρίνουν καλύτερα»!

Αν ο νόμος περί Τύπου, όπως ισχύει, περιόριζε κομμάτι τη ρυπαρογραφία θα έλεγα ότι καλώς υπάρχει: για το κυνηγητό που δέχονται έχουν ευθύνες και οι δημοσιογράφοι, που απεργούν για τα πάντα εκτός από ζητήματα που έχουν να κάνουν με την ελευθερία τους. Αλλά το νομοθετικό πλαίσιο που υπάρχει επιτρέπει σε όποιον θέλει να βρίζει, να απειλεί ή να εκβιάζει, απλά να έχει ή μια ιστοσελίδα ή τη διαστροφή να τρέχει στα δικαστήρια. Αν ήξερα τους «Δημοσιογράφους χωρίς Σύνορα» θα τους έλεγα ότι στην Ελλάδα τα σύνορα της δημοσιογραφίας είναι στην Ευελπίδων…