Γιατί οι επιδοτήσεις ενίοτε αποτυγχάνουν

Μπορεί μια οικονομία να ζει με επιδοτήσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα; Η απάντηση είναι, προφανέστατα όχι. Ακόμα και οι Νορβηγοί που έχουν άπειρα ταμειακά διαθέσιμα στο Ταμείο Γενεών από την αξιοποίηση του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που έχουν κάτω από τη γη τους, τα φυλούν για αργότερα. Δίνουν για επιδοτήσεις όσα δίνουν άλλες χώρες. Ενδεχομένως και λιγότερα.

Στην Ελλάδα, από την άλλη πλευρά, καλοβλέπαμε πάντα τον θεσμό των επιδοτήσεων και των επιδομάτων. Παλαιότερα και έως τα μνημόνια συνοδεύαμε με διάφορα επιδόματα τις κάθε είδους αποδοχές των εργαζομένων, κυρίως του δημόσιου και ευρύτερου δημόσιου τομέα. Οι αγρότες μας είναι διαχρονικά όπως συνηθίζαμε να λέμε «εθισμένοι» με τις κοινοτικές επιδοτήσεις.

Τα τελευταία χρόνια, η ελληνική οικονομία, μαζί με άλλες ευρωπαικές οικονομίες, μπήκε αναγκαστικά – αυτή τη φορά – σε έναν κύκλο επιδοτήσεων, αρχικά με αφορμή την πανδημία και τα υποχρεωτικά λουκέτα των επιχειρήσεων. Για άλλους συγκυριακούς λόγους συνεχίζει να δίνει και να σχεδιάζει να δώσει επιδόματα και επιδοτήσεις. Το θέμα είναι πάντα, όμως, ποια από όλα αυτά πιάνουν τόπο. Για παράδειγμα οι αγροτικές επιδοτήσεις, δίνονταν στους έλληνες αγρότες με στόχο να μπορούν να σταθούν ανταγωνιστικά τα προϊόντα τους στις αγορές, δεδομένου του υψηλού κόστους παραγωγής επί ευρωπαϊκού εδάφους. Σε κάποιες περιπτώσεις αυτό το πλεονέκτημα λειτούργησε. Σε κάποιες άλλες έγινε «εθισμός» και οδηγούσε σε μειωμένες παραγωγές προϊόντων, άρα και αντίστροφα αποτελέσματα όπως οι υψηλές τιμές καταναλωτή.

Στο θέμα των ημερών την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος, οι επιδοτήσεις ήταν κάτι παραπάνω από αναγκαιότητα τους τελευταίους μήνες. Τα στοιχεία μάλιστα δείχνουν ότι όταν τα λεφτά που δίνονταν ανταποκρίνονταν στις τιμές που διαμορφώνονταν, οι επιδοτήσεις όχι απλά λειτούργησαν, αλλά συγκράτησαν τις τιμές του ρεύματος σε επίπεδα συγκριτικά καλύτερα άλλων χωρών.

Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Απριλίου που η επιδότηση ήταν αντάξια των αυξημένων τιμών του ρεύματος, τότε το αποτέλεσμα ήταν καλύτερο από αυτό του Μαρτίου, όπου επιλέχθηκε πιο συντηρητική προσέγγιση. Ως αποτέλεσμα η Ελλάδα ήταν από τις πολύ λίγες χώρες όπου η τιμή της λιανικής του ρεύματος μειώθηκε τον Απρίλιο και μάλιστα κατά 11%. Αλλο αν το υπέρογκο ύψος του προκάλεσε σοκ στα νοικοκυριά και υποχρέωσαν την κυβέρνηση στη λήψη επιπλέον μέτρων. Σύμφωνα με τον ερευνητικό οργανισμό vaasaETT, που παρέχει στοιχεία και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η μείωση της τελικής τιμής στην Ελλάδα ήταν αποτέλεσμα των επιδοτήσεων.

Σε αντίθεση με το ρεύμα η επιδότηση στα καύσιμα δεν δείχνει να έχει τα ίδια αποτελέσματα, σχεδόν για κανένα από τα μέτρα που αποφάσισε η κυβέρνηση πριν από το Πάσχα. Αν και τα ποσά ήταν μικρότερα, ωστόσο δεν κατάφεραν να πετύχουν ούτε το μικρό αποτέλεσμα που αναμένονταν. Αντίθετα, διεφάνη μια τάση ενίσχυσης των τιμών τόσο της αμόλυβδης όσο και του πετρελαίου κίνησης, σαν η επιδότηση να προστέθηκε στο περιθώριο κέρδους της αλυσίδας διύλισης και εμπορίας των καυσίμων. Το αποτυχημένο αποτέλεσμα των μέτρων εμφανές δια γυμνού οφθαλμού, καθώς την ίδια περίοδο οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου παρέμεναν σχετικά σταθερές.

Το θέμα οπότε με τις κάθε λογής επιδοτήσεις και επιδόματα, δεν έχει να κάνει με το αν πρέπει ή όχι να υπάρχουν, αλλά με το αν πετυχαίνουν ή όχι τον σκοπό τους. Αν δηλαδή το όφελος καταλήγει στις κοινωνικές ομάδες για τις οποίες έχει σχεδιαστεί και να μη χάνεται στον δρόμο.