Το Δίκαιο του Πολέμου και οι εξελίξεις του

Η διεξαγωγή του πολέμου ποτέ δεν ήταν χωρίς περιορισμούς. Για τους αρχαίους πολιτισμούς, ο πόλεμος ήταν το μέσον της διατήρησης της κοσμικής εξουσίας. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι επίστευαν ότι η κήρυξη του πολέμου έπρεπε να εξασφαλίσει την έγκριση των θεών. Την περίοδο της δυναστείας των Zhou, οι κινεζικοί στρατοί ανελάμβαναν να εκστρατεύσουν μόνο αφού εσυμβουλεύονταν τον χρησμό. Το ίδιο και οι Ελληνες οι οποίοι εζητούσαν τη γνώμη του μαντείου των Δελφών. Παρόμοιες συνήθειες παρατηρούνται στους αρχαίους ινδουιστές και στις φυλές των Ινδιάνων της Βορείου Αμερικής. Το Δεύτερο Συμβούλιο του Λατερανού το 1139 απαγόρευσε τη βαλλίστρα και το τόξο, επειδή στην εποχή τους εθεωρούνταν όπλα μαζικής καταστροφής.

Από το 1300 μ.Χ. αναπτύχθηκε εμπειρικά το δίκαιο που ρύθμιζε τη συμπεριφορά των ιπποτών, το jus militare. Στον Μεσαίωνα, οι βασιλείς επέβαλλαν νόμους οι οποίοι έθεταν περιορισμούς στην άσκηση του πολέμου. Ο πρώτος ήταν το Σύνταγμα του 1214 του βασιλέως Ιωάννη, σύμφωνα με το οποίο οι τάξεις των προστατευόμενων ατόμων κατά τη διάρκεια εμπόλεμων περιόδων περιλάμβαναν όχι μόνο την Εκκλησία αλλά αγρότες και περιουσιακά στοιχεία.

Σπουδαία νομοθεσία ήταν οι νομοθετικές διατάξεις του βασιλέως Ριχάρδου Β’ το 1385 που απαγόρευαν την κλοπή, το πλιάτσικο και τη δολοφονία ή τη σύλληψη άοπλων γυναικών και ιερωμένων. Οι Νόμοι του Καρόλου Ζ’ της Γαλλίας (1439) και οι Σκωτικές Διατάξεις του Πολέμου του 1643 επροστάτευαν τους πολίτες κατά βιασμών, φυλακίσεων, απαγωγών για είσπραξη λύτρων και λεηλασιών. Χρειάστηκε να υποφέρει η ανθρωπότητα τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τα εκατομμύρια νεκρούς για να υπάρξει ένας δικαστικός απολογισμός.

Το Διεθνές Δικαστήριο της Νυρεμβέργης και το αδελφό δικαστήριο στην Ασία, το Διεθνές Στρατιωτικό Δικαστήριο για την Απω Ανατολή, ήσαν τα πρώτα που προσήψαν κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου βασιζόμενα στην προσωπική ευθύνη. Ακολούθησαν άλλες διεθνείς συμβάσεις, όπως η Σύμβαση Γενοκτονίας (Genocide Convention) και οι Συμβάσεις της Γενεύης (1949). Το πρώτο διεθνές ποινικό δικαστήριο συνεστήθη στη δεκαετία του 1990. Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι «εγέννησαν» το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC) για τη Γιουγκοσλαβία το 1993, ενώ για τη γενοκτονία της Ρουάντας εδημιουργήθηκε ένας παρόμοιος θεσμός το 1994. Το 1998 τα Ηνωμένα Εθνη εδημιούργησαν, για πρώτη φορά στην Ιστορία, ένα μόνιμο ποινικό δικαστήριο με δικαιοδοσία που να καλύπτει τα εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονίες.

Η Συνθήκη της Ρώμης (The Rome Statute) είναι βασισμένη στη Σύμβαση του Λονδίνου (London Charter) η οποία συνέστησε το δικαστήριο της Νυρεμβέργης το 1945. Το προοίμιο της Συνθήκης της Ρώμης περιγράφει την τιμωρία εγκλημάτων που απειλούν την παγκόσμια ειρήνη. Επειδή ούτε η Ρωσία ούτε η Ουκρανία έχουν κυρώσει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, η Συνθήκη δεν επιτρέπει τη δίωξη εγκλημάτων λόγω της εισβολής στην Ουκρανία. Ομως, εγκλήματα πολέμου και γενοκτονία μπορούν να αρθούν στα δικαστήρια. Το οποιοδήποτε κράτος – μέλος των Συμβάσεων της Γενεύης ή της Σύμβασης για τη Γενοκτονία νόμιμα δικαιούται να προσάψει κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου στα τοπικά τους δικαστήρια. Η ανθρωπότητα έχει την ικανότητα να αναζητεί τη δικαιοσύνη. Το έχει κατορθώσει στο παρελθόν στη Γενεύη, τη Νυρεμβέργη, το Τόκιο και τη Χάγη. Μπορούμε να το επαναλάβουμε. Ας προσέξει ο Πούτιν.

Ο Γεώργιος Οικονόμου είναι δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω