Τα χρήματα που απαιτούνται είναι πλέον πολλά

Μπορεί στην Ευρώπη να σφυρίζουν αδιάφορα, αλλά το επόμενο διάστημα έρχονται κόστη που δεν μπορεί να αντέξει καμία χώρα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία πρόσθεσε νέες χρηματοδοτικές ανάγκες, απρόβλεπτες εν πολλοίς, αλλά και δύσκολα διαχειρίσιμες. Μια πρόσφατη έκθεση, που επικαλείται η Μαρία Δεμερτζή από το ινστιτούτο Bruegel, υποστηρίζει ότι, με βάση λίγο περισσότερο από έναν μήνα πολέμου, το κόστος της ανοικοδόμησης θα είναι μεταξύ 200 και 500 δισεκατομμυρίων ευρώ ανάλογα με τη διάρκειά της.

Αν κάποιος προσθέσει το πόσο κόστισε η Ρωσία στην Ουκρανία όχι μόνο στον τρέχοντα πόλεμο, αλλά από το 2014 και την εισβολή στην Κριμαία, και πιθανώς τι θα κοστίσει στο μέλλον, τότε ο λογαριασμός αυξάνεται στα 1,360 τρισεκατομμύρια δολάρια. Η Ευρωπαϊκή Ενωση θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο σε αυτό το θέμα, στην κάλυψη δηλαδή ενός μεγάλου μέρους του κόστους ανοικοδόμησης.

Μια άλλη μεγάλη αλλαγή αφορά τις αμυντικές δαπάνες. Οι χώρες μέλη με την εξαίρεση της Ελλάδας, δαπανούσαν ένα ποσοστό μικρότερο του 1,5% ετησίως για στρατιωτικούς εξοπλισμούς. Τώρα αυτό αλλάζει, θα αυξηθούν κατά 1% από τα σημερινά. Αυτό σημαίνει ότι θα χρειαστούν επιπλέον 140 δισεκατομμύρια ευρώ που θα πρέπει να βρίσκει η ΕΕ κάθε χρόνο. Λεφτά, σοβαρού ύψους, ευρωπαϊκά όμως δεν έχουν προβλεφθεί. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αμυνας, η προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επιλύσει ορισμένες από τις ανεπάρκειες της Ευρώπης, ανέρχεται μόλις σε 8 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο μεταξύ 2021-2027. Προφανώς ωχριά σε σύγκριση με τα εθνικά αμυντικά κονδύλια. Ο ετήσιος αμυντικός προϋπολογισμός της Γερμανίας, για παράδειγμα, ξεπερνά τα 50 δισεκατομμύρια δολάρια πριν από τον πόλεμο. Τώρα έχουν ήδη αυξηθεί η ανάγκες και τα απαιτούμενα χρήματα.

Ούτε λόγος για τον προϋπολογισμό της κατά πολύ μικρότερης Ελλάδας που υπερβαίνει ετησίως τα 5 δισεκατομμύρια δολάρια. Εμείς ξοδεύαμε και ξοδεύουμε, λόγω του τουρκικού κινδύνου, σταθερά περισσότερα. Ακόμα και μέσα στην οικονομική κρίση, τα κονδύλια για την άμυνα δεν έπεσαν ποτέ κάτω από το 2% του ΑΕΠ, δηλαδή πάνω από τα μέσα επίπεδα της Ευρώπης.

Την ίδια στιγμή υπάρχουν οι ανάγκες για το κλίμα που συνδέονται πλέον με την ενεργειακή αυτονομία και απεξάρτηση από τη Ρωσία, των χωρών μελών. Για να γίνει αυτό, η ΕΕ θα απαιτήσει επιπλέον επενδύσεις 175 έως 290 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως για να γίνει κλιματικά ουδέτερη έως το 2050.

Δεν ξέρω πού θα βρεθούν όλα αυτά τα λεφτά, αλλά από κρατικούς προϋπολογισμούς αποκλείεται να βγουν. Ιδίως σε χώρες όπως η Ελλάδα, με το κόστος δανεισμού να αυξάνει και τις πληθωριστικές πιέσεις να «ροκανίζουν», ΑΕΠ και διαθέσιμο εισόδημα.

Αρα η Ευρωπαϊκή Ενωση βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι. Το ενεργειακό είναι ένα θέμα, το οποίο συζητείται, αλλά τα πρώτα δείγματα γραφής δείχνουν ατολμία από ευρωπαϊκής πλευράς. Και ακόμα δεν έχουμε μπει στη συζήτηση για τα κονδύλια της άμυνας.

Το θέμα συνδέεται και με τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες και τη συζήτηση που θα επανεκκινήσει για τον προσδιορισμό τους μετά τις γαλλικές εκλογές. Διατήρηση των υφιστάμενων κανόνων δεν έχει λογική. Ακόμα και η περιορισμένη αλλαγή τους. Πλέον πρέπει να επαναπροσδιοριστούν εκ βάθρων, λαμβάνοντας υπόψη τις νέες αυξημένες απρόοπτες ανάγκες που έχουν προκύψει. Και αυτό μπορεί να συμβεί με μερική εξαίρεση αυτών των δαπανών από τους κανόνες για το έλλειμμα και το χρέος, με ταυτόχρονη ανάληψη μέρους αυτών των δαπανών από τον κοινοτικό προϋπολογισμό…