Λίαμ Νίσον ξανά και ξανά

Με ή χωρίς ένα πιστόλι στο χέρι, σίγουρα όμως σε δύσκολη κατάσταση, ο Λίαμ Νίσον είναι ένας ηθοποιός του οποίου η κινηματογραφική εικόνα, εδώ και αρκετό καιρό, μας έχει γίνει πολύ οικεία: μέσα σε μόλις έναν χρόνο παίχθηκαν στην Ελλάδα τέσσερις ταινίες του, οι «Εντιμος κλέφτης», «Προστάτης», «Δρόμος από πάγο» και «Μεσάζοντας», στις οποίες ο Νίσον υποδύεται το ίδιο πάνω – κάτω πράγμα: οι ήρωές του είναι άντρες μοναχικοί, αγέλαστοι, βασανισμένοι και πεισματάρηδες που πρώτον δεν νιώθουν και τόσο καλά με τον εαυτό τους και δεύτερον αντιμετωπίζουν με το μυαλό και το όπλο τα ποικίλα προβλήματα που τους περιστοιχίζουν. Για να γυρίζει τόσο πολλές παρόμοιες μεταξύ τους ταινίες σημαίνει ότι παρά τα 70 στα οποία οδεύει (τα κλείνει τον Ιούνιο), ο Νίσον έχει μεγάλη ζήτηση, έστω και αν οι τρύπες στα περισσότερα από τα σενάρια που επιλέγει είναι τόσο πολλές που σου δίνουν την εντύπωση ότι οι σεναριογράφοι προσπαθούν να βγάλουν νερό απ’ το πηγάδι χρησιμοποιώντας σουρωτήρι. Προφανώς αυτό δεν έχει και τόση σημασία για το κοινό που φαίνεται ν’ απολαμβάνει αυτόν τον μεγαλόσωμο γοητευτικό Ιρλανδό ενώ παιδεύεται ποικιλοτρόπως, όπως ακριβώς συμβαίνει στη «Μνήμη του δολοφόνου» («Memory», ΗΠΑ, 2022), μακράν την καλύτερη ταινία των τεσσάρων νέων αυτής της εβδομάδας αλλά και ανώτερη των τεσσάρων που αναφέρθηκαν πιο πάνω. Είναι επίσης το αρκετά παραλλαγμένο ριμέικ μιας ολλανδικής ταινίας ονόματι «De zaak Alzheimer», άγνωστης εδώ, καθότι ποτέ δεν την είδαμε στις ελληνικές αίθουσες. Και στις δύο ταινίες ο κεντρικός ήρωας, ένας επαγγελματίας δολοφόνος που θέλει να τα παρατήσει (απαραίτητο κλισέ στις ταινίες με επαγγελματίες δολοφόνους), έχει ένα τρομερό μειονέκτημα: τη σταδιακή απώλεια μνήμης. Ξέρει ότι πλέον η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει και θέλει, για πρώτη φορά, να κάνει κάτι καλό: αρνούμενος να σκοτώσει παιδί, κανόνας ηθικής που ποτέ δεν έχει παραβεί, έρχεται αντιμέτωπος με τους εργοδότες του (μια αλλόκοτη παρουσία της Μόνικα Μπελούτσι) και προσπαθεί να γκρεμίσει τη διεφθαρμένη αυτοκρατορία τους. Το ανθρώπινο trafficking ανάμεσα στο Μεξικό και τις ΗΠΑ παίζει σημαντικό ρόλο στην ιστορία, όπου θα βρούμε και έναν ηθικό (και επίσης προβληματικό) πράκτορα του FBI (Γκάι Πιρς), τον οποίο ο δολοφόνος διαχειρίζεται όπως εκείνος θέλει. Γυρισμένη σε αυθεντικούς χώρους του Μεξικού και του Τέξας και σκηνοθετημένη από τον έμπειρο Βρετανό Μάρτιν Κάμπελ (δημιουργό του «Casino Royale» αλλά και της εξαιρετικής σειράς «The edge of darkness»), «Η μνήμη του δολοφόνου» ξεφεύγει από την πεπατημένη, αποκτά μια πολύ πιο σκοτεινή εικόνα από αυτή που περιμένεις και κινεί το ενδιαφέρον κυρίως ως το ψυχολογικό πορτρέτο του κεντρικού της ήρωα, ο οποίος ποτέ δεν ωραιοποιείται και (ευτυχώς) ποτέ δεν αποκτά την εικόνα ενός σούπερμαν.

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗ. Πολύ κοντά στο αριστούργημα, «Ο κήπος των Φίτζι Κοντίνι» («Il giardino dei Finzi Contini», Ιταλία, 1970), τελευταία σπουδαία κινηματογραφική ταινία του σκηνοθέτη (και ηθοποιού) Βιτόριο ντε Σίκα (1901-1974), δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Αυτό το μελαγχολικό κοινωνικοπολιτικό δράμα κατεστραμμένης μεγαλοπρέπειας μας μεταφέρει στην εποχή της φασιστικής επικράτειας του Μπενίτο Μουσολίνι στην Ιταλία και καταγράφει το χρονικό των δοκιμασιών και των θλίψεων μιας εξέχουσας οικογένειας πλούσιων Εβραίων στη δεκαετία του 1930 (μέχρι την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου). Από τους τίτλους έναρξης κιόλας αυτής της εκπληκτικής προσαρμογής του ομότιτλου (και με πολλά προσωπικά στοιχεία) μυθιστορήματος του Τζόρτζιο Μπασάνι (εκτός κυκλοφορίας πλέον, εκδόθηκε από τον Κέδρο) αντιλαμβάνεσαι ότι βρίσκεσαι ενώπιον μιας, κατ’ αρχάς, πανέμορφης στην όψη ταινίας, ισάξιας του «Γατόπαρδου» του Λουκίνο Βισκόντι. Πλάνα από κατακόκκινα φθινοπωρινά φύλλα τα οποία αγγίζει με τρυφερότητα ένας κρυμμένος ήλιος γεμίζουν την οθόνη και με τη συνοδεία της θλιμμένης μουσικής στο πιάνο του Μανουέλ ντε Σίκα η σύνθεση είναι κυριολεκτικά ανατριχιαστική· θες – δεν θες, σε σκλαβώνει. Χάρη στην τόσο προσεγμένη διεύθυνση φωτογραφίας του Ενιο Γκουαρνιέρι, η ταινία μοιάζει τυλιγμένη μέσα σε μια σχεδόν υπερφυσική ατμόσφαιρα, ενώ παρακολουθεί με μια πρωτοφανή απαλότητα την ανάπτυξη των σχέσεων μεταξύ των εβραίων εφήβων που συγκεντρώνονται τακτικά για γιορτές και τένις στους υπέροχους χλοοτάπητες της οικογένειας Φίτζι Κοντίνι. Να σημειωθεί ότι ο Μπασάνι που γεννήθηκε το 1916 στη Μπολόνια ήταν γόνος εβραϊκής οικογένειας και ταυτίζεται με τον Τζόρτζιο (Λίνο Καπολίκιο), κεντρικό ήρωα της ιστορίας. Η ταινία αποθεώθηκε από την κριτική στην εποχή της και αφού κέρδισε τη Χρυσή Αρκτο στο Φεστιβάλ Βερολίνου, εν συνεχεία απέσπασε το Οσκαρ καλύτερης διεθνούς ταινίας. Ηταν επίσης υποψήφια για το Οσκαρ διασκευασμένου σεναρίου (παίζουν επίσης οι Ρόμολο Βάλι, Ντομινίκ Σαντά, Χέλμουτ Μπέργκερ και Φάμπιο Τέστι).

ΑΛΑΛΟΥΜ. Ταινίες όπως «Τα πάντα όλα» (Everything everywhere all at once, ΗΠΑ, 2022) συνήθως αποκτούν φανατικό κοινό που τις βοηθά να εξελιχθούν σε cult και κοινό που μένει εντελώς αμέτοχο μπροστά τους, θέση στην οποία βρίσκεται ο υπογράφων αυτό το κείμενο. Η φαντασία των σκηνοθετών Ντάνιελ Κουάν και Ντάνιελ Σάινερτ που είναι γνωστοί ως… Ντάνιελ (κάτι που από μόνο του λέει πολλά) δεν έχει όρια, αλλά προσωπικά βρήκα την ταινία τους ως σύνολο κουραστική και «παιχνιδιάρικη» με έναν ανούσιο τρόπο. Είναι προφανές ότι το ντουέτο ευχαριστιέται με το να φτιάχνει κινηματογραφικές σαλάτες «παίζοντας» με πολλά είδη, από το ασιατικό οικογενειακό δράμα μέχρι την ασιατική περιπέτεια πολεμικών τεχνών (ας πούμε, τύπου «Τίγρης και δράκος»), από την ταινία επιστημονικής φαντασίας μέχρι την αμερικανική οικογενειακή κομεντί. Με άλλα λόγια, με τα… πάντα. Συνδέοντας εξωφρενικές ιδέες σε ένα ενιαίο έργο με κεντρικό πρόσωπο μια Κινέζα που ζει και εργάζεται στην Αμερική (Μισέλ Γέο), οι Ντάνιελ δεν πατούν ποτέ φρένο και από ένα σημείο και μετά σε κάνουν να νιώσεις ότι κατά κάποιο τρόπο έχουν αφήσει την ταινία να κυλήσει από μόνη της. Προσωπικά με έπιασε το κεφάλι μου και χρειάστηκε να κοπιάσω μέχρι να φτάσει το τέλος (άσε που διαρκεί 2 ώρες και 20 λεπτά). Ενα καλό έχει η ταινία, κι εκεί παραδέχομαι ότι γέλασα: την Τζέιμι Λι Κέρτις μεταμορφωμένη σε υπέρβαρη «κακίστρω» δημόσια υπάλληλο. Αυτή ήταν που με κράτησε και δεν έφυγα.

ΚΕΝΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ. Η ενδιαφέρουσα πλανοθεσία δεν μου λέει απολύτως τίποτα όταν το περιεχόμενο βρίσκεται πολύ κοντά στο κενό, όπως συμβαίνει στο «Kerr» (2021), ελληνοτουρκική συμπαραγωγή (και με γαλλικά κεφάλαια) που σκηνοθέτησε ο Ταϊφούν Πιρσελίμογλου, art house όνομα της γειτονικής χώρας. Προφανώς ο Φραντς Κάφκα βρίσκεται στο μυαλό του δημιουργού αφού ο κεντρικός ήρωας (Ερντέμ Σενοτσάκ) βρίσκεται εγκλωβισμένος μέσα στη σιωπηλή παράνοια του χωριού όπου πρόκειται να γίνει η κηδεία του πατέρα του και όπου ο ίδιος έχει υπάρξει μάρτυρας φόνου. Κανείς δεν του φέρεται καλά, όλοι τον αντιμετωπίζουν με καχυποψία και όλοι μοιάζουν να κρύβουν κάτι. Και ενώ περιμένεις ότι κάπως, κάποτε, αυτή η σουρεαλιστική κατάσταση κάπου θα οδηγήσει, νιώθεις τεράστια απογοήτευση όταν το «κάπου» αποδεικνύεται ότι είναι το «πουθενά».

KINOYMENA ΣΧΕΔΙΑ. Οικολογικές προεκτάσεις και γυναικεία δυναμική στα βάθη του Αμαζονίου είναι τα χαρακτηριστικά της ταινίας κινουμένων σχεδίων «Ainbo» (Ainbo: Spirit of the Amazon, 2021) των Ρίτσαρντ Κλάους και Χοσέ Ζελάδα, στην οποία ένα κορίτσι, η Αΐνμπο, μάχεται κατά των κακών πνευμάτων αλλά και της ανθρώπινης απληστίας και εκμετάλλευσης καθώς η βιομηχανική εξόρυξη στην περιοχή προμηνύει την καταστροφή της.

ΑΠΩΛΕΙΑ. Η επάρατη νόσος νίκησε τελικά τον διευθυντή φωτογραφίας και (ενίοτε) σκηνοθέτη Σταμάτη Γιαννούλη, ο οποίος πέθανε την Τρίτη 26/4. Ο Γιαννούλης είχε δουλέψει με αρκετούς σκηνοθέτες, από τον Σταύρο Τορνέ («Μπαλαμός», «Καρκαλού») ως τον Σωτήρη Γκορίτσα («Βαλκανιζατέr»), τον Περικλή Χούρσoγλου («Λευτέρης Δημακόπουλος») και τον Αλέξη Καρδαρά («Γκίνες»). Υπήρξε επίσης στο δημιουργικό επιτελείο της σειράς «Το αλάτι της γης» καθώς και σκηνοθέτης της μικρού μήκους ταινίας «Lucy» (2016).