«Οι εκλογές μεταβλήθηκαν {LF}σε αναμετρήσεις δημοσιονομικής ψευδορκίας»

«Η δυσχερής θέση της δημοκρατικής πολιτικής επιδεινώθηκε τώρα ακόμα περισσότερο, επειδή κανείς δεν μπορούσε να αποφύγει την κοινή γνώμη, όπως παρακολουθείται από δημοσιοποιήσεις και όπως διογκώνεται με τα πανταχού παρόντα media, και επειδή οι δημόσιες αρχές έπρεπε τώρα να παίρνουν πολύ περισσότερες αποφάσεις για τις οποίες η κοινή γνώμη δεν μπορούσε να αποτελεί οδηγό. Συχνά επρόκειτο για αποφάσεις απέναντι στις οποίες ενδεχομένως να ήταν αντίθετη η πλειοψηφία του εκλογικού σώματος, όταν κάθε ψηφοφόρος απεχθάνεται μεν τα πιθανά αποτελέσματα τέτοιων αποφάσεων επί των ιδιωτικών του υποθέσεων, ενώ ταυτόχρονα δεν αποκλείεται να πιστεύει ότι είναι επιθυμητές από άποψη γενικού συμφέροντος. Ετσι στα τέλη του αιώνα πολιτικοί σε ορισμένες δημοκρατικές χώρες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι κάθε πρόταση για αύξηση των φόρων, για οποιοδήποτε σκοπό, σήμαινε εκλογική αυτοκτονία. Επομένως, οι εκλογές μεταβλήθηκαν σε αναμετρήσεις δημοσιονομικής ψευδορκίας. Ταυτόχρονα, οι ψηφοφόροι και τα Κοινοβούλια αντιμετώπιζαν σταθερά την ανάγκη λήψης αποφάσεων σε θέματα στα οποία οι μη ειδικοί – δηλαδή η συντριπτική πλειοψηφία εκλογέων και εκλεγμένων – δεν είχαν τα προσόντα και τις γνώσεις για να εκφέρουν γνώμη, όπως επί παραδείγματι σχετικά με το μέλλον της πυρηνικής βιομηχανίας.

Υπήρξαν στιγμές ακόμα και στα δημοκρατικά κράτη που το σώμα των πολιτών ήταν τόσο ταυτισμένο με τους σκοπούς της κυβέρνησης, η οποία απολάμβανε και νομιμοποίησης και εμπιστοσύνης, ώστε να υπερίσχυε το αίσθημα του κοινού συμφέροντος, όπως στη Βρετανία κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. (…) Αργότερα, οι δεκαετίες της κρίσης υπονόμευσαν την πολιτική συναίνεση και τις γενικά αποδεκτές αλήθειες, ιδιαίτερα στους τομείς που επηρέαζαν τη διαμόρφωση πολιτικής. Σπάνιο ήταν επίσης το φαινόμενο ενωμένων λαών κατά τη δεκαετία του ’90, οι οποίοι να ταυτίζονται απόλυτα με τις κυβερνήσεις τους (ή αντίστροφα). Είναι αλήθεια ότι υπήρχαν ακόμα πολλές χώρες όπου οι πολίτες αποδέχονταν την ιδέα ενός ισχυρού, ενεργού και κοινωνικά υπεύθυνου κράτους στο οποίο έπρεπε να επιτραπούν κάποια περιθώρια ελεύθερης δράσης, διότι αυτό εξυπηρετούσε το κοινό καλό. Δυστυχώς στα τέλη του αιώνα οι κυβερνήσεις σπάνια ανταποκρίνονταν στο ιδανικό αυτό. (…) Πλέον, η πολιτική άρχισε όλο και περισσότερο να γίνεται άσκηση αποφυγής και υπεκφυγής, καθώς οι πολιτικοί φοβούνταν να πουν στους ψηφοφόρους τους όσα δεν ήθελαν να ακούσουν. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι ανομολογούμενες πράξεις δεν ήταν πλέον εύκολο να καλύπτονται πίσω από το σιδηρούν παραπέτασμα της «εθνικής ασφάλειας». Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η στρατηγική αυτή της αποφυγής θα συνέχιζε να κερδίζει έδαφος.

Στα τέλη του αιώνα, πάρα πολλοί πολίτες αποσύρονται από την πολιτική, αφήνοντας τις υποθέσεις του κράτους στα χέρια της «πολιτικής τάξης», η οποία ανακυκλώνεται γύρω από τον εαυτό της. Η παρακμή των οργανωμένων μαζικών κομμάτων με ταξική βάση και συγκεκριμένη ιδεολογία αχρήστευσε την κυριότερη κοινωνική μηχανή για τη μετατροπή ανδρών και γυναικών σε πολιτικά ενεργούς πολίτες. Για τον περισσότερο κόσμο, ακόμα και η συλλογική ταύτιση με τη χώρα τους γίνεται τώρα πιο εύκολα διαμέσου των εθνικών σπορ και ομάδων και μη πολιτικών συμβόλων, παρά διαμέσου των θεσμών του κράτους».

Απόσπασμα από το βιβλίο του Ερικ Χόμπσμπομ, «Η εποχή των Ακρων», εκδ. Θεμέλιο, 1995 (μτφ Βασίλης Καπετανγιάννης)