ΘΕΪΣΤΙΚΕΣ ΚΡΑΥΓΕΣ

ΤΗΣ κ. ΣΟΦΙΑΣ Κ. ΣΠΑΝΟΥΔΗ

Πολύ επίκαιρα με τις ιερές αυτές ημέρες, εθνικές και θρησκευτικές, στάθηκαν τ’ αποσπάσματα της «Επίσημης Λειτουργίας» του Μπετόβεν που μετέδωσε προχθές ο Ραδιοφωνικός Σταθμός ακριβώς στην επέτειο του θανάτου του Μπετόβεν, στις 26 Μαρτίου. Αυτή την ημέρα η μεγάλη ψυχή του πέταξε στην αιωνιότητα, μέσα σε μία κοσμογονική θύελλα όλων των στοιχείων της φύσεως, που έκαμνε να «σχίζεται το καταπέτασμα του ουρανού». Η θύελλα αυτή είνε το μόνο θεϊκό σημάδι που φανερώνεται σ’ όλη τη ζωή αυτού του Υπερανθρώπου.

Οι θεϊστικές κραυγές που ακούγονται στην «Επίσημη Λειτουργία» του φανερώνουν πώς ο Μπετόβεν, ο Γίγαντας, δεν πτήσσει εμπρός στο δημιουργό του. Υψύνει με όλο το θάρρος της απογνώσεως το ανάστημά του εμπρός στη φρικτή αποκάλυψι, κι αναμετρά τη δύναμί του μ’ Εκείνον που τον έστειλε στη γην αυτή του μαρτυρίου για να φανερώση το μεγαλείο της ιδέας του θείου. Αν έζησε στο μαύρο δεσμωτήριο της ζωής του όλα τα μαρτύρια, δεν πέθανε χωρίς διαμαρτυρία! Και η διαμαρτυρία αυτή είνε η «Επίσημη Λειτουργία».

Η «Μίσσα Σολέμνις» είνε ο διάλογος ενός ανθρώπου – τιτάνος με τον Θεό, που κυριαρχεί μέσα στο πανθεϊστικό τρικύμισμα της ανθρώπινης αγωνίας και μέσα στη χαοτική λειτουργική μορφή της, ξεσχίζει κάθε θρησκευτικό δογματισμό και γίνεται η αφετηρία μιας νέας θρησκείας, άγνωστης ακόμη στον κόσμο. Είνε το θρησκευτικό παραλήρημα της μεγαλοφυΐας στη γιγάντια πάλη της με το Αγνωστο και το Ασύλληπτο. Γι’ αυτό μένει πάντα ένα απομονωμένο πολύρυθμο, ογκολιθικό οικοδόμημα, που υψώνει ο θλιμμένος Υπεράνθρωπος για τη λατρεία της δικής του θρησκείας – το ηρωικότερο τόλμημα για την κατάκτησι του Θείου.

Ο Μπερλιόζ χαρακτηρίζει το έργο αυτό ως επαναστατημένο επειδή υπερακοντίζει τα σύνορα κάθε διανοητικής αναλογίας, επειδή ξεπερνά με την ασύγκριτη και θαυμαστή ουσία του κι αυτή την ανώτατη μορφή κάθε θρησκευτικής συλλήψεως και κάθε μουσικής κι αρμονικής συμμετρίας.

Η «Μίσσα Σολέμνις» παίχθηκε για πρώτη φορά στη Βιέννη στο ιστορικό εκείνο Κοντσέρτο της 7ης Μαΐου 1824, μαζί με την Ενάτη Συμφωνία, και η εντύπωσις που προξένησε στον κόσμο ήταν καταπληκτική, αφάνταστη. «Βαστούσα το κεφάλι μου σφιχτά με τα δυο μου χέρια», γράφει ο Σίτνλερ, «γιατί ένοιωσα τα τοιχώματα του εγκεφάλου μου να γκρεμίζωνται και το λογικό μου να σαλεύει»…