Αναγνωστική ικανότητα, παραγωγή κριτικού λόγου

Στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας οι υποψήφιοι αξιολογούνται σε ενιαία τρίωρη εξέταση. Δίνονται δύο ή τρία μη διδαγμένα κείμενα, ένα εκ των οποίων είναι λογοτεχνικό. Το νοηματικό περιεχόμενο των μη λογοτεχνικών κειμένων πρέπει να είναι συναφές με κάποιον ή κάποιους από τους θεματικούς άξονες που προσδιορίζονται στο πρόγραμμα σπουδών για το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. Η ποικιλία των κειμενικών ειδών και των θεμάτων επιτρέπει την αποτίμηση της αναγνωστικής ικανότητας των υποψηφίων, τον έλεγχο του βαθμού κατανόησης των κειμένων αλλά και την αξιολόγηση του παραγόμενου λόγου. Ειδικότερα:

Το πρώτο θέμα βαθμολογείται με 15 μονάδες και σχετίζεται με τα μη λογοτεχνικά κείμενα. Αφορά τη συνοπτική απόδοση του περιεχομένου μέρους ενός κειμένου ή τη συνοπτική απόδοση απόψεων που καταγράφονται σε ένα κείμενο για κάποιο ζήτημα. Η λεκτική πύκνωση νοημάτων απαιτεί τον διαχωρισμό του ουσιώδους από το επουσιώδες και την αποφυγή αυτούσιας μεταφοράς χωρίων του κειμένου.

Το δεύτερο θέμα βαθμολογείται με 40 μονάδες και σχετίζεται με τα μη λογοτεχνικά κείμενα. Αναλύεται σε τρία ερωτήματα (10+15+15 μονάδες) διαφορετικά μεταξύ τους, ενώ καθένα από αυτά μπορεί να διαιρείται σε υποερωτήματα. Η βαθμολογία επιμερίζεται σε κάθε ερώτημα ή υποερώτημα ανάλογα με τη βαρύτητά τους. Σε αυτό το σημείο της εξέτασης οι μαθητές καλούνται να απαντήσουν σε ερωτήσεις σχετικά με το περιεχόμενο, την οργάνωση, τη γλώσσα, την περίσταση, το ύφος και τον σκοπό της επικοινωνίας. Για παράδειγμα, μπορεί να ζητηθεί να εντοπίσουν μέσα στο κείμενο δείκτες (λεξιλόγιο, ρηματικά πρόσωπα, στίξη, εκφραστικά μέσα, τρόπους σύνταξης κ.ά.) και να αναγνωρίσουν τη λειτουργία τους ή ακόμα και να συγκρίνουν κείμενα ως προς τις θέσεις, τον τρόπο πραγμάτευσης, την πειστικότητα και την αποτελεσματική μετάδοση του νοήματος.

Το τρίτο θέμα βαθμολογείται με 15 μονάδες και σχετίζεται με το λογοτεχνικό κείμενο. Σε μια απάντηση έκτασης που κυμαίνεται από 100 έως 200 λέξεις ζητείται ερμηνευτικό σχόλιο πάνω σε θέματα, ζητήματα, ερωτήματα που προκύπτουν από το κείμενο. Στο ερμηνευτικό σχόλιο οι μαθητές δεν πρέπει να περιοριστούν στο «τι λέει το κείμενο» αλλά να επεκταθούν στο «τι σημαίνει για τους ίδιους». Η χρήση στοιχείων/χωρίων του κειμένου, συγκεκριμένων κειμενικών δεικτών (τουλάχιστον τριών, εκτός αν η εκφώνηση ορίζει διαφορετικά) είναι απαραίτητη. Οποιαδήποτε απάντηση ή προσωπική άποψη θεωρείται αποδεκτή, εφόσον είναι τεκμηριωμένη. Θα λέγαμε, μάλιστα, «ότι η πρωτοτυπία και η φαντασία στην ερμηνεία ενός κειμένου εδράζονται στο συνδυασμό κειμενικών και υποκειμενικών κριτηρίων».

Το τέταρτο θέμα βαθμολογείται με 30 μονάδες και αφορά τη γραπτή παραγωγή κριτικού λόγου. Ζητείται η συγγραφή ενός κειμένου (300-400 λέξεις), η ανάπτυξη τεκμηριωμένων προσωπικών απόψεων πάνω σε θέμα που σχετίζεται με τα κείμενα αναφοράς (δοθέντα κείμενα). Οι υποψήφιοι πρέπει να εστιάσουν στο επικοινωνιακό πλαίσιο (σκοπός, πομπός, αποδέκτες, κειμενικό είδος), στην ευστάθεια και επάρκεια των επιχειρημάτων, στην ιεράρχηση και σύνδεση των νοημάτων και στην εκφραστική ορθότητα και ευκρίνεια.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι η ενδελεχής μελέτη, οι επαναλήψεις, οι γραπτές δοκιμασίες και η αισιοδοξία μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά στην ευόδωση στόχων και στην επιτυχία.

Η Μαρία Γρηγοροπούλου είναι φιλόλογος στα φροντιστήρια «Ομόκεντρο»