Προσωρινά μέτρα του ΔΔΧ εις βάρος της Ρωσίας

Με τη διάταξη προσωρινών μέτρων της 16ης Μαρτίου 2022, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ΔΔΧ) διέταξε τη Ρωσία να αναστείλει αμέσως τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που ξεκίνησε στις 24 Φεβρουαρίου 2022 στην επικράτεια της Ουκρανίας, καθώς και να διασφαλίσει ότι οποιεσδήποτε στρατιωτικές ή παραστρατιωτικές μονάδες ή οργανώσεις που τυχόν κατευθύνονται ή υποστηρίζονται ή ελέγχονται από αυτήν, θα απέχουν από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η εν λόγω διάταξη εξεδόθη μετά από σχετική αίτηση προσωρινών μέτρων η οποία συνόδευε την πρόσφατη προσφυγή της Ουκρανίας κατά της Ρωσίας, βάσει της Σύμβασης για τη Γενοκτονία του 1948, με την οποία ζητά η Ουκρανία από το ΔΔΧ να διακηρύξει ότι, αντίθετα με ό,τι ισχυρίζεται η Ρωσία, αυτή (η Ουκρανία) δεν έχει διαπράξει πράξεις γενοκτονίας στις περιοχές Λουγκάνσκ και Ντονέτσκ, και συνεπώς η αναγνώριση των δυο αυτοανακηρυχθεισών δημοκρατιών του Ντονμπάς και η ρωσική εισβολή και κατοχή βασίζονται σε ψευδή ρωσικό ισχυρισμό περί γενοκτονίας.

Διόλου καινοφανώς, η Ρωσία δήλωσε αρμοδίως ότι δεν θα συμμορφωθεί με τη διάταξη προσωρινών μέτρων της 16ης Μαρτίου 2022 (και άρα συνεχίζει τις εχθροπραξίες) λόγω «έλλειψης δικαιοδοσίας» του ΔΔΧ, έχοντας μάλιστα αρνηθεί εξ αρχής να συμμετάσχει στην ακροαματική διαδικασία. Η άρνηση αυτή της Ρωσίας να συμμορφωθεί με τη διάταξη προσωρινών μέτρων του ΔΔΧ συνιστά (ακόμα μία) παραβίαση διεθνούς δικαίου, διότι όλες οι αποφάσεις του ΔΔΧ, του δικαστικού οργάνου του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), γεννούν διεθνή υποχρέωση συμμόρφωσης στους διαδίκους.

Δυστυχώς, δεν είναι η πρώτη φορά που η Ρωσία δεν θα συμμορφωθεί με αποφάσεις διεθνών δικαιοδοτικών οργάνων. Υπάρχει ήδη σειρά αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) με τις οποίες δεν συμμορφώνεται η Ρωσία, συμπεριλαμβανομένης της διάταξης προσωρινών μέτρων της 1ης Μαρτίου 2022 με την οποία της υπέδειξε το ΕΔΔΑ, μεταξύ άλλων, να απέχει από στρατιωτικές επιθέσεις κατά αμάχων και πολιτικών αντικειμένων στην Ουκρανία. Επιπλέον, πρόσφατες εκθέσεις του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες αναφορικά με παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην κατεχόμενη Κριμαία αναφέρονται στη μη συμμόρφωση της Ρωσίας με τη διάταξη προσωρινών μέτρων του ΔΔΧ της 19^ης Απριλίου 2017 (στο πλαίσιο άλλης προσφυγής της Ουκρανίας για την εισβολή του 2014) η οποία την διατάσσει να μην επιβάλλει περιορισμούς στη δυνατότητα της κοινότητας των Τατάρων της Κριμαίας να διατηρήσει τους θεσμούς εκπροσώπησής της, όπως το Mejlis.

Είναι αλήθεια ότι το ΔΔΧ δεν διαθέτει μηχανισμούς επιβολής συμμόρφωσης με τις αποφάσεις του. Επιπλέον, οι διατάξεις προσωρινών μέτρων του ΔΔΧ μπορεί να κοινοποιούνται μεν στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, αλλά το τελευταίο αδυνατεί να λάβει αποφάσεις όταν η μη συμμόρφωση αφορά σε μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, λόγω του δικαιώματος αρνησικυρίας (βέτο). Εντούτοις, οι διαπιστώσεις στο σκεπτικό του ΔΔΧ στη διάταξη προσωρινών μέτρων της 16ης Μαρτίου 2022 ότι, πρώτον, ο ρωσικός ισχυρισμός περί γενοκτονίας στο Ντονμπάς είναι προσώρας ατεκμηρίωτος, και, δεύτερον, ότι είναι αμφίβολο εάν η Σύμβαση για τη Γενοκτονία επιτρέπει τη μονομερή χρήση στρατιωτικής βίας εναντίον άλλου κράτους με σκοπό την πρόληψη ή την τιμωρία μιας αιτιαζόμενης γενοκτονίας, φέρουν σαφή νοήματα και απευθύνουν αυστηρά μηνύματα σε πολλούς αποδέκτες στο πολιτικό, διπλωματικό, αλλά και το επιχειρησιακό πεδίο της κρίσης στην Ουκρανία.

Ο Αναστάσιος Γουργουρίνης είναι επίκουρος καθηγητής στη Νομική Σχολή ΕΚΠΑ.