Πώς ο πόλεμος της Ουκρανίας αναμορφώνει την Ευρώπη

Ο πόλεμος επέστρεψε στην Ευρώπη. Εναν μήνα πριν, μια μεγάλη ευρωπαϊκή δύναμη επιτέθηκε στον μικρότερο γείτονά της – στον οποίο αρνείται το δικαίωμα ύπαρξης ως κυρίαρχο έθνος-κράτος – και μάλιστα απείλησε να αναπτύξει πυρηνικά όπλα εναντίον εκείνων που την αμφισβητούν. Με αυτό, ο κόσμος άλλαξε ριζικά. Η Ευρώπη πρέπει να αλλάξει μαζί του.

Με την απρόκλητη επιθετικότητά του κατά της Ουκρανίας, ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν κατέστρεψε εσκεμμένα τα θεμέλια της ευρωπαϊκής ειρήνης και, σε κάποιο βαθμό, ολόκληρης της διεθνούς τάξης μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Οχι μόνο έχει καταστραφεί η διπλωματική και οικονομική σχέση της Δύσης με τη Ρωσία, αλλά πλέον αποτελεί πιθανότητα η άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας.

Ο κόσμος τώρα πρέπει να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο – που κάποτε πιστεύαμε ότι είχε ξεπεραστεί – πως ένας πόλεμος στην Ευρώπη θα μπορούσε γρήγορα να κλιμακωθεί σε παγκόσμια πυρκαγιά. Εάν ξεσπούσε ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος, θα μπορούσε να συνεπάγεται ένα άνευ προηγουμένου επίπεδο καταστροφής, ακόμη και για τα ευρωπαϊκά πρότυπα, λόγω της πιθανότητας χρήσης όπλων μαζικής καταστροφής.

Ο Πούτιν φαίνεται να έχει υποτιμήσει το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ενωση. Αν και ανέμενε αναμφίβολα κάποιες αντιδράσεις, πιθανότατα δεν περίμενε την ταχεία, αποφασιστική και ενιαία απάντηση της Δύσης. Πέρα από το να καλωσορίσουν ένα μεγάλο μέρος των περίπου 3,5 εκατομμυρίων Ουκρανών που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους από την έναρξη της εισβολής, οι δυτικές χώρες έχουν στείλει στο Κίεβο όπλα και άλλο υλικό αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων. Και έχουν επιβάλει αυστηρές – και εντεινόμενες – οικονομικές και εμπορικές κυρώσεις στη Ρωσία, τον Πούτιν και τους υποστηρικτές του.

Για την Ευρώπη, αυτή η απάντηση αντικατοπτρίζει πόσο κοντά βρίσκεται ο επιθετικός πόλεμος του Πούτιν. Μέρα με τη μέρα, στην τηλεόραση και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι Ευρωπαίοι κατακλύζονται από εικόνες αποδεκατισμένων πόλεων, γεμάτα καταφύγια και απλούς Ουκρανούς που αντιμετωπίζουν με θάρρος τη νέα τους πραγματικότητα. Αυτό, μαζί με την άφιξη προσφύγων σε όλες σχεδόν τις χώρες της ηπείρου μας, έχει κάνει τον πόλεμο καθοριστικό χαρακτηριστικό της καθημερινής ζωής των Ευρωπαίων.

Αλλά η σύνδεση είναι ακόμα πιο βαθιά. Οι Ευρωπαίοι εντός και εκτός ΕΕ κατανοούν ότι η επιθετικότητα του Πούτιν δεν απευθύνεται μόνο στην Ουκρανία. Η Ρωσία έχει εξαπολύσει επίθεση στις πιο βαθιές αξίες μας: τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, την ειρηνική συνύπαρξη και το απαραβίαστο των συνόρων. Εάν ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι μια επίθεση εναντίον όλων μας, η μόνη κατάλληλη απάντηση είναι η ενιαία.

Ωστόσο, ενώ η μέχρι τώρα ενότητα της Ευρώπης αξίζει επαίνους, θα πρέπει να γίνουν πολύ περισσότερα. Δεν είναι ακόμη σαφές πώς θα εξελιχθεί ο πόλεμος στην Ουκρανία, ή ακόμη και αν η Ουκρανία θα επιβιώσει ως ανεξάρτητη χώρα. Αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο πόλεμος του Πούτιν θα έχει βαθιές μακροπρόθεσμες συνέπειες.

Κατ’ αρχάς, η δυσπιστία προς τη Ρωσία θα είναι διαρκής. Δεδομένου ότι η σχέση της Δύσης με τη Ρωσία αποτελεί εδώ και καιρό πυλώνα της ευρωπαϊκής ειρήνης, αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη θα χρειαστεί να αλλάξει την προσέγγισή της για την ασφάλεια. Ειδικότερα, η ανατολική πλευρά του ΝΑΤΟ και τα ανατολικά σύνορα της ΕΕ θα παραμείνουν ευάλωτα, απαιτώντας υψηλότερο επίπεδο στρατιωτικής προστασίας. Αυτό το καθήκον, το οποίο πρέπει να μοιραστούν εξίσου το ΝΑΤΟ και η ΕΕ, θα πρέπει να μετατρέψει την ΕΕ σε γεωπολιτικό παράγοντα.

Αντιμέτωπη με τις φιλοδοξίες των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και της Τουρκίας, της Ουκρανίας, της Μολδαβίας και της Γεωργίας, η ΕΕ πρέπει να αναπτύξει ένα πιο ευέλικτο σύστημα – διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος κατάρρευσης. Η ανάπτυξη της ΕΕ σε μια ένωση πολιτικής, ασφάλειας και άμυνας, και όχι απλώς σε μια οικονομική και νομισματική ένωση, προσφέρει μια ιδανική ευκαιρία.

Καθώς αυτή η νέα Ευρώπη διαμορφώνεται, μπορεί να σχεδιαστεί ένα νέο ταξίδι προς την ένταξη στην ΕΕ, που αποτελείται από διάφορες φάσεις, καθεμία με τα δικά της κριτήρια, δικαιώματα και υποχρεώσεις. Για να περάσει στην επόμενη φάση, μια χώρα πρέπει να πληροί προκαθορισμένα πρότυπα που σχετίζονται με την οικονομία, το κράτος δικαίου, την ασφάλεια και άλλους τομείς. Ορισμένες χώρες ενδέχεται να προχωρήσουν γρήγορα, ενώ άλλες μπορεί να μη φτάσουν ποτέ στο υψηλότερο επίπεδο ένταξης στην ΕΕ. Αλλά όλοι θα επωφεληθούν από τους δεσμούς τους με το μπλοκ.

Ο πόλεμος του Πούτιν ένωσε την Ευρώπη πιο πολύ από ποτέ. Η πρόκληση τώρα είναι να υποστηρίξουμε αυτή την αίσθηση του κοινού σκοπού και να οικοδομήσουμε μια ισχυρότερη, πιο ανθεκτική και πιο αυτάρκη ΕΕ ικανή να προωθήσει τα γεωπολιτικά της συμφέροντα σε έναν κόσμο εκ νέου αντιπαλότητας μεγάλων δυνάμεων. Οι συμμαχίες θα είναι, φυσικά, ουσιαστικές, ιδιαίτερα με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά. Ομως, καθώς οι Ευρωπαίοι θαυμάζουν τη γενναιότητα και την ανδρεία των Ουκρανών, πρέπει επίσης να λάβουμε από αυτούς ένα κρίσιμο μάθημα: κανείς δεν θα πολεμήσει για εσάς – για την οικογένειά σας, τη χώρα σας και το μέλλον σας – όσο σκληρά θα θέλατε.

Ο Γιόσκα Φίσερ, υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας από το 1998 έως το 2005, ήταν ηγέτης του κόμματος των Πρασίνων επί 20 χρόνια