Οι νέες κυβερνοαπειλές και η διαχείριση της ψηφιακής (αν)ασφάλειας

Η πανδημία επιτάχυνε την υιοθέτηση ψηφιακών εργαλείων και γενικότερα τον ψηφιακό μετασχηματισμό ειδικά σε όσες χώρες είχαν μείνει ουραγοί στους τομείς αυτούς τα προηγούμενα χρόνια. Ταυτόχρονα όμως η ψηφιοποίηση πολλών λειτουργιών και υπηρεσιών του Δημοσίου και ιδιωτικού τομέα διεύρυναν το πεδίο των κυβερνοεπιθέσεων, οδηγώντας σε πάνω από 230.000 νέες επιθέσεις/μολύνσεις από κακόβουλο λογισμικό την ημέρα. Σύμφωνα μάλιστα με την τελευταία έρευνα του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ενωσης για την Κυβερνοασφάλεια (ENISA), κατά τη διάρκεια του 2021, κάθε 11 δευτερόλεπτα σημειώνονταν κυβερνοεπιθέσεις σε εταιρείες και άλλους οργανισμούς.

Στο στόχαστρο των υβριδικών αυτών επιθέσεων δεν μπαίνουν πλέον μόνο μεμονωμένες επιχειρήσεις αλλά και βιομηχανικά συστήματα και «κρίσιμες» υποδομές. Μόνο εντός του 2021, έπεσαν θύματα επιθέσεων κρυπτογράφησης δεδομένων με αιτήματα για καταβολή λύτρων για να επαναφέρουν τα δεδομένα (ransomware-as-a-service) μία από τις μεγαλύτερες ασφαλιστικές εταιρείες στις Ηνωμένες Πολιτείες και η Colonial Pipeline που μεταφέρει περίπου το ήμισυ των προμηθειών καυσίμου της Ανατολικής Ακτής των ΗΠΑ, ενώ πρόσφατα κυβερνοεπιθέσεις οδήγησαν στην κατάρρευση του συνόλου των εργοστασίων της Toyota στην Ιαπωνία. Επιθέσεις έχουν πραγματοποιηθεί επίσης στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων, στην Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών, σε υπουργεία αλλά και σε νοσοκομεία σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα, τα ποσά που ζητήθηκαν στο πλαίσιο της καταβολής λύτρων αυξήθηκαν από τα €13 εκατ. το 2019 στα €62 εκατ. το 2021.

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα μοντέλα εκτίμησης απειλών (threat assessment), οι τάσεις αυτές πρόκειται να ενισχυθούν όχι μόνο λόγω του πολέμου στην Ουκρανία αλλά και γιατί όλο και περισσότερες συσκευές συνδέονται καθημερινά με το Διαδίκτυο των πραγμάτων. Ως αποτέλεσμα των αυξανόμενων υβριδικών απειλών, πολλοί οργανισμοί και επιχειρήσεις δημιούργησαν ειδικές ομάδες, εγκατέστησαν ειδικά συστήματα πληροφορικής και αύξησαν τα μέτρα κυβερνοασφάλειας για να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα των ψηφιακών τους υποδομών και να διασφαλιστεί η ψηφιακή ασφάλεια των πολιτών.

Η Ελλάδα βρίσκεται στην 5η θέση παγκοσμίως σε κυβερνοεπιθέσεις σε βιομηχανικούς οργανισμούς και συστήματα, ενώ έχει σημειωθεί αύξηση στα περίφημα ransom attacks κατά 1.000% μόνο κατά τους τελευταίους 12 μήνες, καθιστώντας πολλές επιχειρήσεις, οργανισμούς και (ενεργειακές) υποδομές ιδιαίτερα ευάλωτες. Η χώρα μας χαρακτηρίζεται πλέον «πρωταθλήτρια» στην Ευρώπη στις επιθέσεις κακόβουλου λογισμικού τον τελευταίο χρόνο, ενώ ταυτόχρονα παρατηρείται σημαντική έλλειψη εξειδικευμένων στελεχών σε αυτόν τον τομέα. Πρόσφατα μάλιστα μια ελληνική ναυτιλιακή εταιρεία πλήρωσε λύτρα ύψους 10 εκατ. δολαρίων για την «απελευθέρωση» των δεδομένων της, ενώ τόσο ο Δήμος Θεσσαλονίκης όσο και το Εθνικό Κτηματολόγιο και τα ΕΛΤΑ έχουν πρόσφατα δεχθεί σφοδρές επιθέσεις στα πληροφοριακά τους συστήματα.

Δεδομένης της δεινής ψηφιακής μας θέσης, υπάρχει άμεση ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στην αναβάθμιση των πληροφοριακών συστημάτων των κρίσιμων υποδομών του Δημοσίου και στη θωράκισή τους με σύγχρονα συστήματα αρχιτεκτονικής ασφάλειας και με προηγμένες τεχνολογίες για την προληπτική αναγνώριση και αντιμετώπιση νέων υβριδικών απειλών. Καθώς οι απειλές αυτές εκφεύγουν των «συμβατικών» απειλών (malware, web-based attacks και phishing) και παίρνουν τη μορφή «data exfiltration» που στοχεύουν στη δημοσιοποίηση αρχείων, οι επιθέσεις αναμένεται να γίνονται όχι μόνο όλο και πιο δυσδιάκριτες αλλά και ότι θα εξαπλώνονται εκθετικά. Η συμμετοχή μας στην ευρωπαϊκή οικογένεια έχει εν δυνάμει πολλαπλά πλεονεκτήματα σε αυτό το πεδίο: εκτός από την εισαγωγή συστημάτων πιστοποίησης, την εφαρμογή σχεδίων ανθεκτικότητας και την αυστηροποίηση των σχετικών ελέγχων που αναμένεται να γίνουν πραγματικότητα σύντομα με την υιοθέτηση της αναθεωρημένης οδηγίας για τα συστήματα δικτύου (NIS2) και την πρόσφατη πρόταση Κανονισμού για την Κυβερνοασφάλεια, το γεγονός ότι ο ENISA εδρεύει στην Αθήνα (όπου πρόσφατα μάλιστα εγκαινιάστηκαν τα νέα του γραφεία) θα πρέπει να αξιοποιηθεί πολλαπλά και προς ενίσχυση του δικού μας οικοσυστήματος κυβερνοασφάλειας.

O δρ Μιχάλης Kρητικός είναι ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ και ερευνητικός εταίρος σε θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης και Ψηφιακής Μετάβασης στη Σχολή Διακυβέρνησης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου των Βρυξελλών