Κριτική

^«Η Ευρώπη είναι οικονομικός γίγαντας αλλά πολιτικός νάνος». Η διαπίστωση έχει γίνει τα τελευταία χρόνια κάτι σαν μάντρα των ευρωσκεπτικιστών. Την ψελλίζουν ή τη φωνάζουν κάθε φορά που βλέπουν μια εύκολη διέξοδο από μια πολυσύνθετη κατάσταση – και τη διατυπώνουν χωρίς απαραίτητα να ευαγγελίζονται την περαιτέρω ευρωπαϊκή ολοκλήρωση που θα μπορούσε να συμβάλει στη μετατροπή της ΕΕ σε υπερδύναμη. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει κάνει και πάλι την επιχειρηματολογία τους επίκαιρη, ενώ από την κριτική τους δεν έχει ξεφύγει ο συνήθης ύποπτος για τον πολιτικό νανισμό της ηπείρου, η Γερμανία. Στη συζήτηση που έχει ξεκινήσει, το Βερολίνο κατηγορείται ως υπεύθυνο για την πουτινική επιθετικότητα εξαιτίας της πολιτικής του κατευνασμού που ακολουθούσε τόσα χρόνια απέναντι στον πρόεδρο με τον τσαρικό ιδεασμό για χάρη της απρόσκοπτης λειτουργίας της γερμανικής οικονομίας. Η εμπορική πολιτική της Ενωσης επηρεάστηκε περισσότερο απ’ όσο θα έπρεπε, λένε, από το γερμανικό μότο «αλλαγή μέσω του εμπορίου».

Δίλημμα

Από την πεποίθηση, δηλαδή, πως οι στενοί εμπορικοί δεσμοί με τη Δύση θα ωθούσαν ολοκληρωτικά κράτη σαν τη Ρωσία ή την Κίνα σε μια στροφή σε πιο δημοκρατικά πολιτικά συστήματα. Ή από την πίστη στην ιδέα πως το εμπόριο αναπτύσσει μια αλληλεξάρτηση που καθιστά τις συγκρούσεις δυσκολότερες. Και κάπως έτσι, επιμένουν οι επικριτές της, η Ευρώπη βρέθηκε να συναλλάσσεται με τον εχθρό, να χρηματοδοτεί τον πόλεμο αγοράζοντας τα ορυκτά του καύσιμα. Κι όχι μόνο, κατέληξε να παραβλέπει παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου προκειμένου να κάνει μπίζνες με αυταρχικά καθεστώτα – από τα οποία προμηθεύεται είτε φυσικό αέριο, είτε μάσκες μιας χρήσης. Οι οπαδοί του λάιτ ευρωσκεπτικισμού, όπως κι εκείνοι του λαϊκισμού, πατάνε πάνω σε υπαρκτά προβλήματα. Η εξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια, π.χ., πράγματι θολώνει το μήνυμα υπεράσπισης της δημοκρατίας που θέλουν να στείλουν οι Βρυξέλλες. Ωστόσο, η συμμετοχή στο ντιμπέιτ για ένα δίλημμα που θέτει επιτακτικά πια η ουκρανική κρίση στην ΕΕ, το δίλημμα «αυτονομία ή νέοι εμπορικοί εταίροι», θα ήταν πιο εποικοδομητική από την αυτιστική αμφισβήτηση κάθε ενωσιακής πολιτικής.