Επικίνδυνη, αλλά ισορροπία

Μια γυναίκα, ή καλύτερα η γυναίκα ως σύμβολο και ο καταλυτικός της ρόλος στη ζωή των ανδρών, βρίσκεται στο επίκεντρο των «Αινιγματικών Παραλλαγών» που παρουσιάζονται στη σκηνή του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης. Απούσα σωματικά, από το θεατρικό έργο, παρούσα στις σκέψεις και τις επιθυμίες τους, γίνεται η αφορμή για ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών. Κυρίως όμως, η αιτία να λυτρωθούν και να λυτρώσουν τις πληγές τους. Γι’ αυτό και η σκηνοθετική επιλογή της σκηνικής της παρουσίας σαν οπτασία, δεν λειτούργησε.

Θεατρικός συγγραφέας, μυθιστοριογράφος και δοκιμιογράφος, ο Γαλλοβέλγος Ερίκ-Εμανουέλ Σμιτ (Eric-Emmanuel Schmitt) γεννήθηκε το 1960 στη Λυών. Μετά τις σπουδές του στη φιλοσοφία, στράφηκε στη γραφή. Τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια αποτελεί ένα από τα κυρίαρχα ονόματα στις θεατρικές σκηνές, όχι μόνον της Γαλλίας, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Στο έργο του διαχειρίζεται τις σχέσεις των ανθρώπων, μέσα στο κοινωνικό και ψυχολογικό τους πλαίσιο – ενώ οι φιλοσοφικές του αναζητήσεις είναι πάντα παρούσες.

Λύτρωση. Οι «Αινιγματικές Παραλλαγές» («Variations Εnigmatiques») έκαναν πρεμιέρα στο Παρίσι το 1996, φέρνοντας στη σκηνή τον Αλέν Ντελόν μαζί με τον Φρανσίς Ιστέρ, στους ρόλους των δύο ανδρών που έρχονται σε μια κατά μέτωπον αντιπαράθεση. Με αφορμή μια συνέντευξη, ο ώριμος νομπελίστας συγγραφέας Αμπέλ Ζνόρκο δέχεται στο σπίτι του τον δημοσιογράφο Ερικ Λάρσεν. Απομονωμένος τα τελευταία χρόνια σε ένα μικρό νησί στη θάλασσα της Νορβηγίας, το Ροσβανόι, ζει χωρίς να έρχεται σε επαφή με τον έξω κόσμο, χαμένος στα βιβλία, τις σκέψεις και τις αναμνήσεις του. Το πιο πρόσφατο βιβλίο του, η αλληλογραφία με μια γυναίκα – της οποίας το όνομα δεν αποκαλύπτει -, οδηγεί τον δημοσιογράφο σ’ αυτή τη συνάντηση. Μόνον που δεν πρόκειται για μια συνέντευξη, αλλά για μια προσωπική ιστορία που – έφτασε πια η ώρα, να λυθεί, απελευθερώνοντας τους δύο άνδρες από φαντάσματα του παρελθόντος και του παρόντος.

«Εργο που ουσιαστικά μας δείχνει, πως όσα μας διχάζουν μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε αυτά που μας ενώνουν», επισημαίνει για τις «Αινιγματικές Παραλλαγές», εις εκ των δύο σκηνοθετών της παράστασης, ο Σωτήρης Τσαφούλιας. Για να προσθέσει ο έτερος, που παίζει κιόλας, Πυγμαλίων Δαδακαρίδης, ότι «η μοναξιά και ο φόβος μπορούν να αλλάξουν την πιο σκληρή εκδοχή του εαυτού μας». Οι δυο τους έστησαν το σκηνικό παιχνίδι ακολουθώντας βήμα βήμα το κείμενο. Ο Σμιτ είναι ένας καλός και έμπειρος γραφιάς, γι’ αυτό και οδηγεί την εξέλιξη της ιστορίας χωρίς να βιάζεται. Καλεί το κοινό να σκεφτεί – ανάμεσα στα κορυφαία θέματα του έργου, το δίλημμα ανάμεσα στο πάθος του έρωτα και τη βαθιά αγάπη -, ενώ παράλληλα του επιφυλάσσει εκπλήξεις που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του ως το τέλος.

Μέσα σ’ ένα καλοστημένο σκηνικό, που ωστόσο δεν παραπέμπει στην απομόνωση του ωκεανού, διαδραματίζεται αυτό το εξαιρετικά ενδιαφέρον παιχνίδι για δύο.

Ερμηνείες. Ο Γιάννης Μπέζος ερμηνεύει τον νομπελίστα συγγραφέα με την ψυχική κούραση που κουβαλά ο ήρωας μαζί μ’ αυτή την αίσθηση ματαιότητας και διάψευσης. Και χαρίζει, ιδίως στις δραματικές στιγμές, την εσωτερικότητα και τον πόνο που βιώνει προσωπικά και φαινομενικά ο ισχυρός και απόμακρος αυτός άντρας – τόσο επιθετικός από αδυναμία. Ο Πυγμαλίων Δαδακαρίδης, ως εισβολέας δημοσιογράφος, αποδεικνύεται τελικά πολύ πιο τολμηρός και ειλικρινής, όχι μόνο γιατί το απαιτεί ο ρόλος, αλλά και γιατί το υποστηρίζει με την υποκριτική του ικανότητα. Οι δύο ηθοποιοί φτάνουν το παιχνίδι τους στα άκρα, ένα παιχνίδι που εξελίσσεται και ολοκληρώνεται σαν μέσα από μια επικίνδυνη ισορροπία.

Δια χειρός Μαυρίκιου…
Η περίπτωση του μεταφραστή, σκηνοθέτη, δασκάλου και θεατρανθρώπου Δημήτρη Μαυρίκιου ούτε συνηθισμένη είναι στα ελληνικά δεδομένα ούτε και εύκολη. Καλλιτέχνης με απαιτήσεις αλλά και βαθιές αναζητήσεις, άνθρωπος με αυξημένη την περιέργεια για τη ζωή και την τέχνη, χαρακτηρίζεται από υψηλή αισθητική και κυρίως ενδελεχή ενασχόληση με ό,τι τραβά την προσοχή του και μεταφέρεται – στο χαρτί, στη σκηνή ή την οθόνη.
Γι’ αυτό και σ’ αυτούς τους δύσκολους καιρούς για το θεάτρο, ο ίδιος παραμένει εκτός σκηνής αλλά όχι και εκτός θεάτρου. Βασιζόμενος στους συγγραφείς και τα έργα που έχει μελετήσει και ανεβάσει, αφήνοντας το ξεχωριστό τους αποτύπωμα, προτείνει έναν εξαιρετικά ενδιαφέροντα κύκλο σεμιναρίων –με Τενεσί Ουίλιαμς και Λουίτζι Πιραντέλο.
Τα σεμινάρια του Δημήτρη Μαυρίκιου μόλις ξεκίνησαν – με τον «Γυάλινο κόσμο» (1944) του Τενεσί Ουίλιαμς, το αυτοβιογραφικό έργο του αμερικανού συγγραφέα μέσα από το οποίο ο ίδιος συστήνεται ως ρόλος, και θα ολοκληρωθούν στα μέσα Απριλίου.
Ακολουθεί το σεμινάριο πάνω στο «Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι» (1959) με τον τίτλο «Η ψυχανάλυση και όσα ο Τενεσί Ουίλιαμς δεν είχε αποκαλύψει στον “Γυάλινο κόσμο”» (Τετάρτη, 16/3). Και μετά παίρνουν σειρά: «Εξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα» (1921) με τίτλο «Η Αντονιέτα Πιραντέλο στο ψυχιατρείο. Η σχέση του Λουίτζι με την κόρη τους Λιέτα και πως αυτή διαφαίνεται στο έργο» (Τετάρτη 23/3). Το τέταρτο στη σειρά σεμινάριο είναι αφιερωμένο στο έργο του Σαίξπηρ «Ερρίκος Δ΄»: «Ο “τρελός-βασιλιάς”, ο “Αμλετ του 20ου αιώνα”, ο ήρωας-σύμβολο για το κλείσιμο των ψυχιατρείων. Ο Λουίτζι Πιραντέλο στα όρια» (Τετάρτη, 30/3). Στη συνέχεια «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» (1929), ή «Ενας θίασος… αυτοβιογραφείται» καθώς οι ηθοποιοί αναζητούν τους ρόλους τους. Ιδιοφυής θεματική αντίστροφη (Τετάρτη, 6/4). Τέλος, «Οι γίγαντες του βουνού» (1936), ή «Επίλογος με το ημιτελές κύκνειο άσμα ενός μεγάλου δημιουργού στην πιο παραληρηματική του εξομολόγηση» (Τετάρτη 13/4). Ο κύκλος των σεμιναρίων είναι διαδικτυακός και η ώρα έναρξης είναι στις 19.00. Για τη συμμετοχή (50 ευρώ) απαιτείται εγγραφή στο polis.edu.gr.