Ευτυχώς που εμείς «ανήκομεν εις την Δύσιν»

Λίγη ώρα να αφιερώσει κανείς στα σόσιαλ μίντια, σαστίζει με την απήχηση που εξακολουθεί να έχει στην ελληνική κοινή γνώμη η ρωσική προπαγάνδα γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Υπάρχουν όμως και χειρότερα. Πολύ χειρότερα. Αρκεί να ανηφορίσει κανείς λίγο στα Βαλκάνια, μέχρι τη Σερβία – μια χώρα που επιθυμεί θεωρητικά να ενταχθεί στην ΕΕ και έχει ήδη λάβει από τον Μηχανισμό Προ-Ενταξιακής Βοήθειας περισσότερα από 2,9 δισεκατομμύρια ευρώ.

Οι δύο διαδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν στο Βελιγράδι με διαφορά δύο ημερών, Παρασκευή 4 και Κυριακή 6 Μαρτίου. Στην πρώτη συμμετείχαν χιλιάδες άνθρωποι, στη δεύτερη το πολύ 500. Η πρώτη ήταν υπέρ της Μόσχας, η δεύτερη υπέρ της Ουκρανίας. «Ολοι οι Ρώσοι είναι αδέλφια των Σέρβων» διακήρυξε ο Ντάμιαν Κνέζεβιτς, ένας από τους διοργανωτές της φιλορωσικής διαδήλωσης και επικεφαλής του ακροδεξιού κινήματος «Λαϊκή Περίπολος» – που έχει γίνει γνωστό τα τελευταία χρόνια στη Σερβία για τις βίαιες επιθέσεις του εναντίον μεταναστών.

Θα ήταν όμως παραπλανητικό να περιορίσει κανείς τη φιλορωσική διάθεση στη σερβική Ακροδεξιά. Αμφότεροι Σλάβοι και Ορθόδοξοι Χριστιανοί, πολλοί Ρώσοι και Σέρβοι βλέπουν εαυτούς ως παραδοσιακούς συμμάχους και πολιτισμικά συγγενείς, κι ας επισημαίνουν αρκετοί πολιτικοί αναλυτές ότι οι δύο χώρες δεν είναι και τόσο φυσικοί πολιτικοί εταίροι: μικρή σημασία έχει από τη στιγμή που το αφήγημα αυτό έχει εδραιωθεί σε μεγάλα κομμάτια του σερβικού πληθυσμού. Πέρα όμως από την παραδοσιακή αλληλεγγύη μεταξύ δύο σλαβικών και ορθόδοξων λαών, ο πόλεμος στην Ουκρανία αντιμετωπίζεται στη Σερβία πρωτίστως ως μία μορφή εκδίκησης για τους βομβαρδισμούς που εξαπέλυσε το ΝΑΤΟ το 1999 ως αντίποινα για τις σφαγές του σερβικού στρατού στο Κόσοβο: «το γενικό συναίσθημα είναι περισσότερο αντινατοϊκό και λιγότερο φιλορωσικό» εξηγούσε τις προάλλες στη Monde ο Πρέντραγκ Πέτροβιτς, διευθυντής ερευνών στο Κέντρο του Βελιγραδίου για τις Πολιτικές Ασφάλειας. Βοηθούν και τα ταμπλόιντ που αναπαράγουν τα ρωσικά ψέματα, διακηρύσσοντας για παράδειγμα ότι «η Ουκρανία επιτέθηκε στη Ρωσία». Βοηθάει και ο σέρβος πρόεδρος, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος διεκδικεί νέα θητεία τον επόμενο μήνα, και έχει πάει το τελευταίο διάστημα τις ακροβασίες του μεταξύ Δύσης και Ρωσίας σε νέα επίπεδα.

Πρώην υπουργός Τύπου του Μιλόσεβιτς, ο Βούτσιτς περιγράφεται ως «μετριοπαθής εθνικιστής», έχει πάντως δείξει καθαρά τις αυταρχικές του τάσεις αφότου ανήλθε στη σερβική προεδρία, το 2014, όπως και το ταλέντο του στην κολακεία της σερβικής κοινής γνώμης. Οταν ξεκίνησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, παρέμεινε για δύο 24ωρα σιωπηλός. Kι έπειτα δήλωσε πως στηρίζει μεν την «εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας», χωρίς ωστόσο να κατονομάσει πραγματικά τον επιτιθέμενο και αρνούμενος να επιβάλει την παραμικρή κύρωση εναντίον της Μόσχας στο όνομα της «προφύλαξης των σερβικών συμφερόντων» – και δη του εφοδιασμού με ρωσικό αέριο. To αποτέλεσμα; Η Σερβία ψήφισε μεν υπέρ του καταδικαστικού για τη Ρωσία ψηφίσματος στον ΟΗΕ, παράλληλα όμως η Air Serbia διπλασίασε τον αριθμό των απευθείας πτήσεών της μεταξύ Μόσχας και Βελιγραδίου στις 15 εβδομαδιαίως, προσφέροντας στους Ρώσους μία «σερβική πίσω πόρτα» προκειμένου να παρακάμπτουν την πανευρωπαϊκή απαγόρευση πτήσεων από και προς τη Ρωσία – κι ας οφείλουν, θεωρητικά, οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες να ευθυγραμμίζονται με τη διπλωματική πολιτική των Βρυξελλών.

«Η Σερβία είναι η μόνη χώρα στην Ευρώπη με ουρανό ανοιχτό στη Ρωσία. Το να κερδίζει χρήματα από το ουκρανικό αίμα είναι ανάξιο μιας υποψήφιας προς ένταξη στην ΕΕ χώρας» κατήγγειλε μέσω Τwitter η ουκρανή αναπληρώτρια υπουργός Εξωτερικών Εμινέ Τζεπάρ, την ώρα που δύο πρώην ύπατοι εκπρόσωποι του ΟΗΕ για τη Βοσνία, ο Γερμανός Κρίστιαν Σβαρτς-Σίλινγκ και ο αυστριακός Βαλεντίν Ιντσκο, ζητούσαν να αφαιρεθεί από τη Σερβία το καθεστώς της «υποψήφιας προς ένταξη χώρας». Κατόπιν αυτών, ο Βούτσιτς ανακοίνωσε προχθές ότι οι πτήσεις της Air Serbia από Μόσχα θα περιοριστούν εκ νέου στη μία ημερησίως – πρώτα όμως φρόντισε να καταγγείλει ένα «κυνήγι μαγισσών» εις βάρος της χώρας του.

Στα σερβικά και σερβοβοσνιακά σόσιαλ μίντια, πολλοί δηλώνουν έτοιμοι να πολεμήσουν στο πλευρό της Ρωσίας «κατά των Ναζί» στην Ουκρανία. Κάποιοι έχουν ήδη αναχωρήσει, κι ας είναι παράνομο στη Σερβία να πολεμήσει κανείς σε ξένο πόλεμο. Οι ελάχιστοι που δικάστηκαν άλλωστε για συμμετοχή στον πρώτο γύρο των εχθροπραξιών στην Ουκρανία το 2014 έπεσαν στα (πολύ) μαλακά. Πάντα στα σόσιαλ μίντια, οι ίδιοι εθνικιστικοί κύκλοι κάνουν άμεση σύνδεση ανάμεσα στον πόλεμο στην Ουκρανία και την ελπίδα εξασφάλισης μιας ρωσικής στρατιωτικής στήριξης για την ανάκτηση των χαμένων εδαφών της πρώην Γιουγκοσλαβίας στη Βοσνία, το Κόσοβο και το Μαυροβούνιο. Ο εθνικιστής ηγέτης των Σέρβων της Βοσνίας, Μίλοραντ Ντόντικ, που απειλεί τακτικά με απόσχιση τους τελευταίους μήνες, φρόντισε να επισημάνει ότι «γνωρίζει τον Πούτιν και είναι σπουδαίος ηγέτης». Για να συνοψίσουμε, τα Βαλκάνια ήδη έβραζαν, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ήρθε να κάνει την κατάσταση ακόμα πιο ανησυχητική. Το μόνο καθησυχαστικό είναι ότι εμείς, ξεκάθαρα και από καιρό, «ανήκομεν εις την Δύσιν» – αρκεί να αγνοήσει κανείς τα σόσιαλ μίντια, άντε και κάποια συμβατικά μίντια, μερικά κανάλια, μερικές εφημερίδες, και έχει πειστεί.