Ο Μπάτμαν έγινε… Τζόκερ

Η ταινία «The Batman» (ΗΠΑ, 2022) του Ματ Ριβς, η τελευταία κινηματογραφική εκδοχή του ήρωα της DC Comics, ελάχιστη σχέση έχει – αν έχει και καθόλου – με το… κόμικ. Θα μπορούσες να πεις ότι ο σκηνοθέτης ενδιαφέρεται πέρα από καθετί να κοιτάξει τον Μπάτμαν αιρετικά, να τον παραμορφώσει και να τον αποκαθηλώσει – έτσι ίσως όπως ο Τοντ Φίλιπς κοίταξε τον Τζόκερ στην ομότιτλη αριστουργηματική ταινία του με τον Χοακίν Φίνιξ. Αισθητικά άλλωστε οι δύο ταινίες μοιάζουν· πολύ σκοτεινές, πολύ αργές, πολύ ρεαλιστικές, ακόμα περισσότερο ψυχαναλυτικές και με ελάχιστες σκηνές παραδοσιακής, «κόμικ» δράσης. Ο Μπάτμαν, ή αλλιώς ο δισεκατομμυριούχος Μπρους Γουέιν, που μεταμφιέζεται σε Ανθρωπο – Νυχτερίδα εκδικητή την ημέρα (και υπάρχουν ελάχιστες ημέρες εδώ), προστάτη των αδυνάμων τη νύχτα, θα βρεθεί στη μέση μιας περίπλοκης υπόθεσης που αφορά το παρελθόν του και της οποίας τα νήματα κινεί ο Γρίφος, ένας παρανοϊκός (;) δολοφόνος, του οποίου η ιστορία ίσως τελικά να μην είναι και τόσο διαφορετική από εκείνη του Τζόκερ της ταινίας του Φίλιπς. Το κοινωνικό πλαίσιο της Γκόθαμ Σίτι άλλωστε, με το χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους και τους φτωχούς απύθμενο, είναι πολύ έντονο στοιχείο και αυτής της ταινίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ο Ριβς κατασκεύασε ένα ελκυστικό στην όψη νέο νουάρ, με τον Μπάτμαν να θυμίζει περισσότερο ιδιωτικό ντετέκτιβ με σοβαρά ψυχολογικά θέματα, κάτι σαν μια μεταποκαλυπτική εκδοχή του Φίλιπ Μάρλοου ή του Σαμ Σπέιντ. Σε αυτά τα «ψυχολογικά θέματα» είχε εμμείνει πολύ και ο Κρίστοφερ Νόλαν στις δικές του Μπάτμαν ταινίες με τον Κρίστιαν Μπέιλ. Εδώ όμως το «κακό» παραγίνεται. Ως Μπάτμαν, ο Ρόμπερτ Πάτινσον, αδυνατισμένος σαν… βαμπίρ (για να θυμηθούμε και το «Λυκόφως»), μοιάζει το λιγότερο με τοξικομανή που προσπαθεί να αναρρώσει (και δεν μπορεί), παρά με θετικό κόμικ ήρωα. «Νομίζουν ότι κρύβομαι στις σκιές», λέει, «αλλά είμαι οι σκιές». Ο Μπάτμαν/Πάτινσον είναι πραγματικά το flip side του Τζόκερ/Φίνιξ της ταινίας του Φίλιπς και αυτό φυσικά ασκεί μια μυστηριώδη γοητεία στον ήρωα (δεν μπορείς να το αποκαλέσεις χάρη), γιατί δημιουργεί μια πρωτόγνωρη ίντριγκα γύρω από την προσωπικότητά του, ιδίως όταν πηγαίνει στα απόκρυφα σημεία της πόλης, εκεί όπου το έγκλημα τα πίνει με τη δικαιοσύνη – πολύ καλός ο Τζον Τορτούρο σε ρόλο αρχιμαφιόζου και εντελώς αγνώριστος ο Κόλιν Φάρελ που υποδύεται το τσιράκι του, τον Πιγκουίνο.

ΡΩΣΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ. Με την υπογραφή του σπουδαίου ρώσου σκηνοθέτη Αντρέι Κοντσαλόφσκι (αδελφού του Νικίτα Μιχάλκοφ) στην καλύτερη ίσως στιγμή της καριέρας του, η ταινία «Αγαπητοί σύντροφοι!» («Dorogie tovarishchi!», Ρωσία, 2020) μας μεταφέρει στην πόλη Νοβοτσερκάσκ της Σοβιετικής Ενωσης εν έτει 1962, όπου μια εξέγερση εργατών κατέληξε σε λουτρό αίματος με θύματα άοπλους πολίτες, ανάμεσα στους οποίους και παιδιά. Ο Κοντσαλόφσκι έχει στα χέρια του μια αληθινή, ντροπιαστική τραγωδία, η οποία παρέμενε μυστική ως το 1992, και την επαναφέρει στην επικαιρότητα με πραγματικά αξέχαστες εικόνες, χωρίς να μασά τα λόγια του και αντιμετωπίζοντας το θέμα εφ’ όλης της ύλης. Κεντρικό πρόσωπο είναι μια δημοτική σύμβουλος της πόλης (Γιούλια Βισότσκαγια), νοσταλγός του σταλινικού καθεστώτος, το οποίο έχει αντικατασταθεί από την «αποσταλινοποίηση» της κυβέρνησης του Νικίτα Χρουστσόφ, κάτι που, σύμφωνα με τη λογική της συμβούλου, έχει επιφέρει το χάος στη Ρωσία. Χάος υπάρχει σίγουρα, και ο Κοντσαλόφσκι το επισημαίνει με μικρές «ζωντανές» πινελιές καθημερινότητας στην πόλη· από την επίσκεψη της ηρωίδας σε ένα κομμωτήριο μέχρι την ανύπαρκτη σχέση με τον πατέρα της (βετεράνο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου) και την «επαναστατημένη» κόρη της. Η προσπάθεια της δημοτικής συμβούλου να βρει την κόρη της, τα ίχνη της οποίας μετά την επίθεση αγνοούνται, δίνει τον παλμό της ταινίας και οι λεπτομέρειες συναρπάζουν: η «μαύρη» αγορά κάνει πάρτι, τα δημοτικά συμβούλια αναλώνονται σε φλύαρες συσκέψεις που δεν οδηγούν σε αποτέλεσμα, ο δαίμονας της γραφειοκρατίας μια μόνιμη απειλή και η ψυχρή KGB καραδοκεί με το περίστροφο στο χέρι. Οσο για την ίδια την επίθεση, εκεί βρίσκεσαι ενώπιον του απογείου απανθρωπιάς, αφού μετά την τραγωδία οι εγκληματίες προσπαθούν να «πνίξουν» το έγκλημα πιέζοντας τους πολίτες να υπογράψουν «δήλωση πλήρους εχεμύθειας απορρήτου» ώστε να μη διαρρεύσει τίποτα στο εξωτερικό. Σε μια εποχή που η Ρωσία δεν είναι ακριβώς η χώρα με την οποία θα θέλαμε ιδιαίτερες «επαφές», πόσω μάλλον καλλιτεχνικές, αυτή η άκρως πολιτική και θαυμάσια κινηματογραφημένη ταινία μάς υπενθυμίζει παρελθούσες καταστάσεις στη χώρα, οι οποίες προφανώς έπαιξαν ρόλο στην εξέλιξη και σημερινή της κατάληξη.

«ΦΡΕΣΚΟΣ» ΣΙΡΑΝΟ. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις ο μύθος του Σιρανό ντε Μπερζεράκ, του σωματοφύλακα με την τεράστια μύτη και την επίσης τεράστια καρδιά, ο οποίος θα γίνει η «φωνή» (και η ψυχή) ενός άλλου σωματοφύλακα που θέλει να προσεγγίσει τη γυναίκα που αγαπά και με την οποία ο Σιρανό είναι ο ίδιος ερωτευμένος. Αυτό που, κατά την άποψη των δημιουργών της ταινίας «Σιρανό ντε Μπερζεράκ» («Cyrano», Αγγλία / Καναδάς / ΗΠΑ, 2022), φαίνεται ότι ο μύθος χρειαζόταν ήταν μια νέα διάσταση, μια καινούργια προοπτική, μια φρέσκια αντιμετώπιση του έργου του Εδμούνδου Ροστάν που με το που παρουσιάστηκε στο θέατρο το 1897 έγινε αμέσως επιτυχία και από τότε δεν έχει σταματήσει να παίζεται. Η «φρέσκια αντιμετώπιση» του Τζο Ράιτ μεταφράζεται ως εξής: α) μια διασκευή του έργου σε μιούζικαλ και β) η αντικατάσταση της τεράστιας μύτης του Σιρανό με έναν εξ ολοκλήρου βραχύσωμο άνδρα, τον Πίτερ Ντίνκλατζ, που εδώ τον υποδύεται, ο οποίος είναι νάνος. Το πείραμα μέχρι ενός σημείου έχει ενδιαφέρον ακριβώς επειδή κυριαρχεί το στοιχείο της έκπληξης. Η αντίστροφη μέτρηση αρχίζει όταν η έκπληξη κάποια στιγμή τελειώνει, οπότε βλέπεις ότι τελικά η ιστορία δεν κυλά και τόσο ευχάριστα και ότι το μόνο που σου κάνει η προσθήκη των (πολλών) τραγουδιών είναι να θες να κοιτάξεις το ρολόι σου για να δεις πότε το τραγούδι επιτέλους θα τελειώσει και η αφήγηση θα συνεχιστεί.

ΜΟΥΟΥΟΥ. Το πρώτο πράγμα που μπορείς να πεις για την «Αγελάδα» («Cow», Αγγλία, 2021) της Αντρέα Αρνολντ είναι πως πρόκειται για μια ταινία απολύτως πιστή στον τίτλο της. «Πρωταγωνιστεί» όντως μια αγελάδα. Την αρμέγουν, την ποτίζουν, την κλείνουν στο «κελί» της, τη βγάζουν έξω. Η Αρνολντ (στο πρώτο ντοκιμαντέρ της) παρακολουθεί τα δρώμενα με επιμονή και όρεξη. Οσο κοντά στο ζώο βρίσκεται, τόσο αποστασιοποιημένη από αυτό είναι. Δεν καταφέρνει πάντα να αποφύγει τη μονοτονία του θέματος και δεν την ενδιαφέρει η επί τούτου «ποιητική διάσταση», όπως, ας πούμε, είχε συμβεί στην περίπτωση των γουρουνιών της ανάλογης ταινίας «Gunda» του Βίκτορ Κοσακόφσκι. Είναι όμως μια έντιμη, καθαρά ντοκιμαντερίστικη ματιά πάνω στο συγκεκριμένο ζώο και αυτό από μόνο του, ως στοιχείο, το εκτιμάς.