«Προτίμησα τα καρναβάλια {LF}από το στερεότυπο της αρχαιότητας»

Μέρες καρναβαλιού. Μίας γιορτής ως «δεύτερη ζωή των ανθρώπων» στη διάρκεια της οποίας επιτρέπονται ο παραλογισμός, το ανυπότακτο, το υπερβολικό θέαμα και ομιλία, που διατρέχονται από τόλμη και ελευθερία. Το σώμα πρωταγωνιστεί. Ο πρωτόγονος, γκροτέσκος χαρακτήρας του καρναβαλικού σώματος και οι υπερβολικές ατέλειές του έγιναν η αφετηρία της νέας σχεδιάστριας Μελισσάνθης Σπέη. Η οποία, σε μια εποχή που δεν προσφέρει και ιδιαίτερα ανθεκτικά δίχτυα ασφαλείας στους νέους δημιουργούς, ακροβατεί μεταξύ τέχνης και μόδας. Καλλιτέχνης μόδας προτιμά η ίδια να συστήνεται όταν μιλά για τη δουλειά της που αντλεί έλξη από την παρατήρηση του «δαιμονικού» καρναβαλικού στοιχείου, σχετιζόμενου με τον ζωομορφισμό και με τις μορφές της βλάστησης. Με πιο χαρακτηριστικά από τα έργα της τους στολισμούς κεφαλής που η ίδια σχεδιάζει. Και τα οποία η κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ έχει δεόντως εκτιμήσει και γι’ αυτό συνεργάζεται μαζί της. Οπως στην περφόρμανς για ένα ηπειρώτικο μοιρολόι που παρουσιάζεται ανάμεσα στις αναρτήσεις της στο Instagram, μαζί με άλλα χειροποίητα κοστούμια και ενδυματολογικά κομμάτια της προορισμένα για επιδείξεις, εκθέσεις, βιντεοκλίπ ή το θέατρο.

Ανήκεις στη γενιά των millennials που
λάτρεψαν και ταυτίστηκαν με τη μόδα;

Η μόδα δεν είναι φτηνή για να τη σπουδάσεις στο Λονδίνο. Κάθε χρόνο άλλαζα σπίτι γιατί τα νοίκια ανέβαιναν, ήμουν όμως τυχερή γιατί πρόλαβα και τελείωσα χωρίς να πληρώνω πανάκριβα δίδακτρα, πριν από το Brexit. Οταν έκανα την αίτηση για το μεταπτυχιακό είχα σκεφτεί να κάνω κάτι ελληνικό παραδοσιακό και να ασχοληθώ με τα καρναβάλια. Η λαϊκή «φολκ» κουλτούρα μας είναι πολύ πλούσια, πράγμα το οποίο δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο στο εξωτερικό. Στο εξωτερικό υπάρχει πάντα το στερεότυπο ότι η Ελλάδα συνδέεται πολιτιστικά μόνο με την αρχαιότητα. Ετσι θέλησα και εγώ να παρουσιάσω μια άλλη όψη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, όπως τα παραδοσιακά καρναβάλια, τη χειροτεχνία, τα λαϊκά μοτίβα και σύμβολα. Σκέφτηκα να δώσω μια μοντέρνα ματιά και να ασχοληθώ με τη θηλυκότητα και την αρρενωπότητα, καθώς αυτοί που συνήθως φοράνε αυτές τις στολές ήταν άντρες ντυμένοι γυναίκες. Ηθελα να κάνω το αντίθετο, κάτι λεπτεπίλεπτο και θηλυκό. Και έτσι βγήκε κάτι αντιφατικό. Ενα σώμα που συμπληρώνει και συμπληρώνεται. Που δεν είναι τέλειο από μόνο του, αυτοτελές, όπως αυτό της κλασικής τέχνης, όπως ένα άγαλμα κλασικού τύπου, αλλά συλλογικό. Η πρότασή μου ήταν ένας τρόπος να επιστρέψουμε στην παράδοση και μέσα από αυτήν την επίσκεψη να προσδιορίσουμε την ταυτότητά μας ως νέα γενιά. Το βλέπω όλο και συχνότερα να επανέρχεται στην ατμόσφαιρα.

Αυτό έχει και τα ερωτήματά του. Η μόδα προσεγγίζει την παράδοση επιφανειακά, επιπόλαια;

Κάποιοι μέσα στην ελληνική μόδα το κοιτάζουν επιφανειακά και άλλοι ασχολούνται με σοβαρότητα. Ισχύουν και οι δύο πραγματικότητες. Στη διάρκεια των σπουδών μου είχα κουραστεί όταν έλεγα ότι είμαι από την Ελλάδα να συζητάνε γύρω μου μόνο για αρχαία Ελλάδα. Στο σόου της αποφοίτησης μου είχαν προτείνει να βάλω χρυσά σανδάλια και εμένα μου είχε σηκωθεί η τρίχα. Το ότι μου αρέσει πολύ το χρυσό ως διακοσμητικό στοιχείο δεν σημαίνει ότι θα βάλω και χρυσά κλαδιά ελιάς. Οπότε από αυτή τη σπουδαστική εμπειρία μου βγήκε ότι αντιδράω στα στερεότυπα. Βέβαια το θέμα της αρχαίας Ελλάδας έχει μεγάλη ομορφιά στο τι έχει δημιουργηθεί στη μόδα γύρω από αυτό. Οι πτυχώσεις, για παράδειγμα. Πάντως εγώ κόλλησα με τα καρναβάλια.

Πώς έγιναν τα καρναβάλια έμπνευση για εσένα;

Ο πρώτος «φταίχτης» θα έλεγα ότι είναι ο πατέρας μου, επειδή είναι λαογράφος και από πολύ μικρή με πήγαινε συχνά στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης στην Πλάκα. Ηταν εκείνος που στη διάρκεια των αποκριάτικων γιορτών οργάνωνε και προσκαλούσε τους καρναβαλιστές να εμφανιστούν στην Πλάκα. Τότε που ήμουν μικρή ντρεπόμουν για αυτό, επειδή ήθελα να ντυθώ με στολή πριγκίπισσας και ήμουν ανάμεσα σε ανθρώπους μεταμφιεσμένους σε τράγους. Στη συνέχεια φαίνεται ότι έγινε μία εσωτερική στροφή και η παιδική μου αντίδραση στην παράδοση του καρναβαλιού άλλαξε σε ερευνητική διαδικασία. Τώρα πια το βλέπω ως ανάγκη επαναπροσδιορισμού της ταυτότητας.

Και τα στοιχεία της παράδοσης πώς
συνδέονται με τον τρόπο που εσύ βλέπεις τη μόδα;

Μου αρέσει που οι άνθρωποι που σχετίζονται με την παράδοση, κυρίως οι τεχνίτες, δεν έχουν σχέση με τη μόδα. Είναι έξω από τη λογική των τάσεων. Η αφετηρία τους βασίζεται στη χειροτεχνία και μου αρέσει η διαφοροποιημένη επικοινωνία μας. Υπάρχουν μεγαλύτερες γενιές που έχουν να μας προσφέρουν πολλά. Θέλω να πιστεύω ότι η δική μου γενιά κάτι θα μάθει. Αν και μάθαμε να μη δουλεύουμε με τα χέρια μας και εξαιτίας αυτού έχει χαθεί και ένας τρόπος σκέψης. Εννοείται ότι υπάρχει εξέλιξη στη μόδα, δεν είμαι αντίθετη σε αυτό. Αλλά πέρα από τις γνώσεις θεωρίας πρέπει να υπάρχει ανθρωπιά στην επικοινωνία. Και η πλευρά των τεχνιτών προσθέτει σε μία αλυσίδα συνεργασιών αυτό το στοιχείο που χάνεται από τη μηχανιστική διαδικασία παραγωγής μόδας.

Ποια είναι η σχεδιαστική σου ταυτότητα;

Μέρος της είναι ότι χρησιμοποιώ βιομηχανικά υλικά για κάτι ιστορικό και παλιό μέσα από την εξερεύνηση των παραδοσιακών τεχνών και χειροτεχνιών και την προβολή τους στη σύγχρονη αισθητική.

Ξεκίνησες τις σπουδές σου στην Ουαλία και τη Σκωτία, χώρες με υφαντουργική παράδοση και συνεχή παραγωγή. Πώς αυτό αποτιμάται στη δική σου δημιουργική διαδικασία;

Δουλεύω πολύ με τις υφές. Επίσης έμαθα να δημιουργώ νέες υφές και να επινοώ τεχνικές. Οπότε τα υλικά είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της μεθοδολογίας μου και πολλές φορές είναι αυτά που δίνουν την κατεύθυνση για την τελική δημιουργία. Είναι καλό τα υλικά να πάρουν τη φυσική μορφή τους και να μην καταπιεστούν σε κάποιο άλλο καλούπι, γιατί το αποτέλεσμα δεν θα είναι το ίδιο καλό. Ετσι τα υλικά μπορούν να καταφέρουν έναν πολύ δυναμικό συνδυασμό, που μόνο μέσα από πολλούς πειραματισμούς μπορείς να καταφέρεις. Για παράδειγμα, το πρόσφατο πρόγραμμα residency, που οργάνωσε το Victoria Square Project με θέμα «Η Ιπποδάμεια Εντός Πλαισίου» και στο οποίο συμμετείχα, εστίαζε στο νεοκλασικό άγαλμα του Γιοχάνες Πφουλ που βρίσκεται στην πλατεία Βικτωρίας. Το άγαλμα ήταν το ιδανικό αντικείμενο γύρω από το οποίο μπορούμε να εξετάσουμε τις σύγχρονες αναζητήσεις της ελληνικής ταυτότητας και ιστορίας, τις σχέσεις όσων κατοικούν αυτή τη συγκεκριμένη περιοχή. Σε ό,τι διάβασα για την Ιπποδάμεια, την ανέφεραν σαν να ήταν το αντικείμενο πόθου. Πιάστηκα λοιπόν από αυτό το σημείο, συνεργάστηκα με γυναίκες που μένουν στη γύρω περιοχή και κάναμε μία περφόρμανς. Πήρα αντικείμενα οικιακής χρήσης για να φτιάξω νέα στολίδια κεφαλής. Ετσι ο τρίφτης τυριού και ντομάτας μετατράπηκε σε αξεσουάρ κεφαλιού αφού πρόσθεσα μεταλιζέ χρωματιστά νήματα. Η αλήθεια είναι ότι πάλεψα λίγο με τις κλωστές και τις άνοιγα ώστε να μοιάζουν σαν μακριά μαλλιά.

Ενα άλλο τελετουργικό στέψης δηλαδή;

Ενα άλλο είδος διαλόγου μεταξύ πολυπολιτισμικών κοινοτήτων γύρω από ζητήματα ιστορίας, ταυτότητας και «ανήκειν».