Οι γυναίκες με τα πράσινα μαντίλια

Για δεκαετίες, η Roe Vs Wade, η θρυλική απόφαση (1973) του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ που εγγυάται το δικαίωμα στην άμβλωση, αποτελούσε πηγή έμπνευσης για πολλές ακτιβίστριες στη Λατινική Αμερική – μία ιστορικά συντηρητική περιοχή όπου η πρόσβαση στην επέμβαση ήταν τρομακτικά περιορισμένη. Οπως επιβεβαιώνει όμως η πρόσφατη απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Κολομβίας να νομιμοποιήσει την άμβλωση μέχρι την 24η εβδομάδα κύησης, η κατεύθυνση της έμπνευσης τείνει να αντιστραφεί: γιατί ενώ, μέσα σε κάτι περισσότερο από έναν χρόνο, τρεις χώρες της Λατινικής Αμερικής, Κολομβία, Μεξικό και Αργεντινή γκρέμισαν εμπόδια στην άμβλωση, στις ΗΠΑ το δικαίωμα σε αυτή βρίσκεται αντιμέτωπο με ολοένα και περισσότερους περιορισμούς.

Στην Κολομβία, ο αγώνας των φεμινιστριών μπήκε δυναμικά στη δημόσια συζήτηση τα τελευταία δύο χρόνια, χάρη και στις νίκες που κατήγαγαν οι ομόλογές τους σε γειτονικές χώρες. Η απαρχή του κινήματος, ωστόσο, χρονολογείται τουλάχιστον στο 1973, όταν ένας κολομβιανός γυναικολόγος αποδέχθηκε μία πρόσκληση να επισκεφθεί τις ΗΠΑ, τότε ακριβώς που εξέδωσε το Ανώτατο Δικαστήριο την ετυμηγορία του στην υπόθεση Ρο εναντίον Ουέιντ. Οπως σημειώνουν οι «New York Times», ο γιατρός, Χόρχε Βιγιαρεάλ Μετζία, έφριττε για χρόνια με τον αριθμό των γυναικών που έβλεπε να ασθενούν και να πεθαίνουν στα κολομβιανά νοσοκομεία από αποτυχημένες αμβλώσεις. Στις ΗΠΑ, επισκέφθηκε κάποιες από τις πιο πρώιμες κλινικές που πραγματοποιούσαν νόμιμα αμβλώσεις. Και επέστρεψε στην Κολομβία αποφασισμένος.

Το 1977, λοιπόν, ίδρυσε στην Μπογκοτά μία κλινική αναπαραγωγικής υγείας, την Oriéntame. Η άμβλωση ήταν τότε παράνομη, η Oriéntame άρχισε ωστόσο να βοηθάει ανοιχτά εκατοντάδες χιλιάδες Κολομβιανές που είχαν ήδη αρχίσει να τερματίζουν την εγκυμοσύνη τους, λέγοντας στις Αρχές πως απλώς βοηθούσαν γυναίκες που ήδη υπέφεραν από αποτυχημένες ή ημιτελείς επεμβάσεις. Η κλινική έμπαινε παρ’ όλα αυτά συχνά στο στόχαστρο, και η ένταση κλιμακώθηκε το 1994, όταν εισέβαλαν στην Oriéntame πάνοπλοι αστυνομικοί, οι οποίοι κατέσχεσαν όλα τα αρχεία των ασθενών. Ξεκίνησε έτσι μία ποινική διαδικασία που θα μπορούσε κάλλιστα να είχε οδηγήσει τον Μετζία στη φυλακή. Τότε ήταν που αποφάσισε η κόρη του, η Κριστίνα Βιγιαρεάλ, ότι έπρεπε να προχωρήσουν πέραν της παροχής ιατρικής βοήθειας και να ενώσουν τις δυνάμεις τους με τις ακτιβίστριες που προσπαθούσαν να αλλάξουν το νομικό πλαίσιο.

Σύντομα, ιδρύθηκε η La Mesa por la Vida y la Salud de las Mujeres, μία συμμαχία με κύριο στόχο την αποποινικοποίηση της άμβλωσης. Η Κολομβία είναι όμως μια βαθιά καθολική χώρα, και το μεγαλύτερο ποσοστό των πολιτών ήταν ενάντιο. Επιπλέον, είναι μία χώρα που έχει δοκιμαστεί πολλάκις από συγκρούσεις και πόλεμο, στην κορυφή της ατζέντας των γυναικείων οργανώσεων, λοιπόν, ήταν για χρόνια ο τερματισμός τους. Η προσπάθεια να αποποινικοποιηθεί η άμβλωση μέσω του Κογκρέσου έμοιαζε καταδικασμένη. Το 2004, ωστόσο, μία κολομβιανή δικηγόρος ονόματι Μόνικα Ρόα προσέγγισε τη Mesa προτείνοντας μια νέα τακτική: μία προσφυγή στο (σαφώς πιο φιλελεύθερο από το Κογκρέσο) Συνταγματικό Δικαστήριο.

Το 2006, η Ρόα σημείωσε μία μεγάλη νίκη για το κίνημα – το Δικαστήριο αποφάνθηκε πως η χώρα έπρεπε να επιτρέψει την άμβλωση σε περίπτωση απειλής για την υγεία της εγκύου, σοβαρών προβλημάτων υγείας του εμβρύου ή κύησης που προήλθε από βιασμό. Ηταν όμως τόσο εναντίον της άμβλωσης η δημόσια πολιτική και η κοινή γνώμη, που οι εισαγγελείς εξακολούθησαν να ερευνούν κάθε χρόνο εκατοντάδες γυναίκες, και πολλές γυναίκες συνέχισαν να πεθαίνουν έπειτα από παράνομες επεμβάσεις.