Αθήνα και ναρκωτικά: Υπάρχουν «win-win» λύσεις;

Εδώ και πολλά χρόνια, στους δρόμους του κέντρου της Αθήνας βλέπουμε δεκάδες εξαθλιωμένους ανθρώπους, μαζεμένους σε   διάφορα σημεία να κάνουν χρήση ουσιών και μικροδιακίνηση. Τα ίδια σημεία για πολλούς λειτουργούν και ως άτυποι χώροι διαμονής και βέβαια δεν λείπουν οι σκηνές βίας.

Επιχειρώντας να δούμε τι σηματοδοτεί μια τέτοια κατάσταση τόσο για τους χρήστες όσο και για τους κατοίκους των περιοχών αυτών, αξιοποιώντας τα αποτελέσματα σχετικών ερευνών που έχουν γίνει την τελευταία δεκαετία από οργανισμούς (ΟΚΑΝΑ, ΚΕΘΕΑ,ΕΚΚΕ), τα προγράμματα Αριστοτέλης 1 και 2, καθώς και τα στοιχεία του ΕΚΤΕΠΝ, διαπιστώνουμε ότι, όσον αφορά τους χρήστες, στους δρόμους της Αθήνας καθημερινά έχουμε έναν πληθυσμό περίπου   1.000-1.200 ατόμων, που αντιμετωπίζουν, πέρα από την εξάρτηση, πολλά άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως λοιμώξεις (ιδίως HCV και HIV), ψυχικές διαταραχές, καθώς και άλλα παθολογικά θέματα, τα οποία αδυνατούν να αντιμετωπίσουν. Υπάρχει ελλιπής πρόσβασή τους στο σύστημα υγείας, είτε γιατί οι ίδιοι, λόγω της κατάστασής τους, δυσκολεύονται να κινητοποιηθούν αλλά κυρίως γιατί ακόμα κι όταν το κάνουν, η αντιμετώπισή τους, από τις διάφορες υπηρεσίες υγείας δεν είναι και η καλύτερη λόγω του στίγματος και της προκατάληψης που υπάρχει διάχυτη σε όλη την κοινωνία για τον πληθυσμό αυτό.

Επίσης, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που έχουμε θανάτους από  υπερδοσολογία είτε γιατί οι άλλοι χρήστες φοβήθηκαν να καλέσουν ασθενοφόρο είτε γιατί το ΕΚΑΒ άργησε να φτάσει. Οι κάτοικοι με τη σειρά τους, έρχονται αντιμέτωποι με μια κατάσταση που τους γεμίζει ανασφάλεια και φόβο, νιώθουν εκτεθειμένοι οι ίδιοι και οι οικογένειές τους σε διάφορους κινδύνους και εύλογα απαιτούν λύσεις, προκειμένου να αλλάξει αυτή η κατάσταση.

Η νέα δημοτική αρχή του Δήμου Αθηναίων, γνωρίζοντας το πρόβλημα σε όλη του την έκταση, επιχειρεί εδώ και δύο χρόνια να δώσει λύσεις. Ετσι, παρά τις δυσκολίες που έφερε η πανδημία αλλά και θεσμικά προβλήματα σε θέματα αρμοδιοτήτων, λειτουργεί, από τον Απρίλιο του 2020, σε συνεργασία με ΟΚΑΝΑ και ΚΕΘΕΑ, Ξενώνας Φιλοξενίας για άστεγους χρήστες. Παράλληλα, τους προσεχείς μήνες θα λειτουργήσουν, σε συνεργασία με ΟΚΑΝΑ, οι κινητές μονάδες εποπτευόμενης χρήσης, ενισχύθηκε η υπηρεσία streetwork του ΚΥΑΔΑ και αναπτύχθηκαν συνεργασίες με φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα δίκτυο υπηρεσιών για τη βελτίωση της υγείας των χρηστών και την ευκολότερη πρόσβασή τους στο σύστημα υγείας. Προχώρησε στον σχεδιασμό και την υλοποίηση, με χρηματοδότηση του Bloomberg Philanthropies, προγράμματος για την πρόληψη της υπερδοσολογίας, που συνέβαλε στην αλλαγή του θεσμικού πλαισίου που αφορά τη χορήγηση ναλοξόνης (του αντιδότου για την υπερδοσολογία).

Τα παραπάνω έργα έρχονται να δώσουν λύσεις, σε χρήστες αλλά και κατοίκους καθώς πρόκειται για δοκιμασμένες «συνταγές» σε δεκάδες ευρωπαϊκές πόλεις (και όχι μόνο), που αντιμετώπιζαν αντίστοιχα προβλήματα.

Θα πρέπει να γίνει σαφές ότι κάθε προσπάθεια βελτίωσης της ζωής των χρηστών δεν αποτελεί μόνο μια «ηθική» υποχρέωση κοινωνίας και επίσημης πολιτείας απέναντι σε μια ομάδα πολιτών πολλαπλά αποκλεισμένης αλλά έχει  οφέλη για την ίδια την κοινωνία καθώς αποκαθιστά την κοινωνική συνοχή, βελτιώνει τις συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων, αναβαθμίζει το αστικό περιβάλλον και προστατεύει τη δημόσια υγεία.

Η Φωτεινή Λεομπίλλα είναι κοινωνιολόγος, πρόεδρος Κ.Π. «Αθηνά Υγεία», αντιπρόεδρος ΚΕΘΕΑ, σύμβουλος δημάρχου Αθηναίων για θέματα αντιμετώπισης εξαρτήσεων