Εγκληματογόνος πραγματικότητα

Αν υποχωρήσεις μπροστά στον τύπο που σε έβρισε στο μποτιλιάρισμα, θα φας μια ακόμα ταπείνωση από τις τόσες και τόσες που έχεις μεταβολίσει. Αν δεν υποχωρήσεις, πιθανόν θα φας ξύλο. Σε τέτοια διλήμματα παίζονται τα καθημερινά οδικά δράματα (και ωδικά, αφού όλοι βρίζονται). Ασε. Μη βγεις καθόλου από το αυτοκίνητο. Προκειμένου να αναμετρηθείς και να «μετρήσεις σκαλιά», κάτσε στ’ αβγά σου. Σκέψου τη θάλασσα μαζί με ένα καλό βιβλίο, όπως θα σε συμβούλευε η παλαιά διαφήμιση.

Οι ειδήσεις εγκλημάτων πολλαπλασιάζονται μαζί με τα είδη των εγκλημάτων. Το κυριότερο όμως είναι ότι καταναλώνονται με βουλιμία, από ένα πεινασμένο κοινό (κάπου θα βρεθεί το site που να μην έχει θολωμένο το πρόσωπο του δράστη). Σαν να μεταθέτει πάνω στα εγκληματικά περιστατικά όλες τις απωθημένες κακοποιήσεις που το ίδιο το κοινό έχει υποστεί.

Εγκληματογόνος πραγματικότητα. Ισως δεν οφείλεται μόνο σε λάθη αντιεγκληματικής πολιτικής ή σε νομικά κενά. Ούτε μόνο στην πολυετή οικονομική κατάπτωση και στην ηγεμονεύουσα κρισιακή κουλτούρα, που κάνει βίαιους τους «καθημερινούς» ανθρώπους. Ισως επηρεάζεται και από το ότι δεν λειτουργεί εκτονωτικά η απαξιωμένη εκπαιδευτική λειτουργία. Νομίζω ότι η βία τροφοδοτείται κυρίως από τη σκοτεινή ανάδυση ενός προτύπου ισχύος, ενός προτύπου κατίσχυσης. Το βλέπουμε σε πολλά καθημερινά. Στις λιγδερές δικτυώσεις που προωθούν τον ευνοούμενο έναντι του αξιόλογου, στις ανεξήγητα βίαιες συγκρούσεις στους δρόμους, στην έκρηξη της ενδοοικογενειακής βίας, στα υπερτροφικά εγώ κ.λπ.

Μέσα στον ευρύ κύκλο του Εμφυλίου και Μετεμφυλίου, η δολοφονία του Πολκ το 1949 και η χαλκευμένη κατηγορία στον (αδικαίωτο) Στακτόπουλο, η τραγική ιστορία και η εκτέλεση του Παγκρατίδη ως δράκου του Σέιχ Σου (ενώ πιθανότατα παρέμεινε ασύλληπτο το πρόσωπο που έκανε φόνους το 1958-59, ελάχιστα χρόνια μετά τον εξαιρετικό «Δράκο» του Κούνδουρου), η δολοφονία του βουλευτή της Αριστεράς Γρηγόρη Λαμπράκη, η κακοποίηση και μεταγενέστερη δολοφονία του αριστερού Γ. Τσαρουχά, οι κακοποιήσεις ανθρώπων και για πολιτικά και για ποινικά θέματα, ουσιαστικά αναπτύχθηκαν μέσα στην εγκληματογόνο θάλασσα του πολέμου, του εμφυλίου πολέμου, της πολιτικής δίωξης, του οικονομικού και πολιτικού πλιάτσικου που συνέβη επί πολλές δεκαετίες. Το έγκλημα αναπτυσσόταν μέσα στην ευρεία παραδοχή της τυπολογίας του. Η κοινωνία συγκροτούνταν σε ένα τέτοιο πολιτιστικό υπέδαφος. Στον τόπο μας δεν υπήρξε περίοδος ηρεμίας. Το πολιτικό και οικονομικό κλίμα οδηγεί στο έγκλημα και το έγκλημα τροφοδοτεί το κλίμα.

Ισως να υπήρχε παλαιότερα, μεγαλύτερη ευκρίνεια στις αιτίες. Δεν είχε αναπτυχθεί τόσο έντονα η εικονογραφική εκλαΐκευση του εγκλήματος. Δεν υπήρχε αναπτυγμένος ο ναρκισσισμός της θανάτωσης. Σιγά σιγά η εικόνα του δράστη αντικατέστησε το ίδιο του το έγκλημα. Ομως συμπαγής απάντηση δεν βρίσκεται. Και το δυσεπίλυτο δεν είναι μόνο πώς φτάνει κανείς, τη σημερινή περίοδο, στο έγκλημα, όσο στο γιατί καταναλώνεται αυτό. Κυριολεκτικά ρουφιέται η είδηση αλλά και χωνεύεται ακαριαία, απαιτώντας την επόμενη. Και μάλιστα με διαβαθμίσεις σκληρότητας και τερατωδίας. Ούτε βαθύτερη κοινωνική οδύνη, ούτε αναστοχασμός, ούτε φυσικά πολιτική διαχείριση με επιστημονικούς όρους. Επικοινωνιακοί αυτοσχεδιασμοί, στερεότυπα, manual δογματικής επιείκειας ή κάθετης αυστηρότητας. Μια σπασμωδική και ατελέσφορη πολιτική «απάντηση», που παίζει ανάμεσα στην απεγκληματοποίηση και την ενοχοποίηση επειδή δεν μπορεί να θεμελιώσει τη συγχώρηση και τη δίκαιη αυστηρότητα.