Πρελούδιο επανομαλοποίησης; Η δυναμική της τουρκοϊσραηλινής επαναπροσέγγισης

Πριν από το 2010 μια επίσκεψη ισραηλινού προέδρου ή πρωθυπουργού στην Αθήνα θα αποτελούσε σπάνιο φαινόμενο. Μετά τη διάρρηξη των τουρκοϊσραηλινών σχέσεων τον Μάιο του 2010 λόγω του επεισοδίου με το σκάφος «Mavi Marmara» η ελληνοϊσραηλινή σχέση τόσο σε διμερές όσο και σε πολυμερές επίπεδο (τριμερής με Κύπρο, Φόρουμ Φιλία, EMGF) εμβαθύνθηκαν και διευρύνθηκαν αποκτώντας την τελευταία τριετία οιονεί στρατηγικό χαρακτήρα στους τομείς πρωτίστως της αμυντικής και δευτερευόντως της ενεργειακής συνεργασίας.

Η προχθεσινή ωστόσο επίσκεψη του προέδρου Χέρτσογκ διαφέρει. Οχι επειδή ήρθε στην Αθήνα αλλά επειδή θα πάει σε μερικές ημέρες και στην Αγκυρα. Μολονότι οι επισκέψεις του ισραηλινού προέδρου δεν δεσμεύουν την εξωτερική πολιτική του Ισραήλ παρά μόνο σε συμβολικό επίπεδο, π.χ. το Ισραήλ εξακολουθεί να μην έχει πρεσβευτή στην Αγκυρα, το άνοιγμα του Ερντογάν προς το Τελ Αβίβ κρύβει ιδιαίτερους κινδύνους για την Ελλάδα.

Τα μηνύματα επανομαλοποίησης που εκπέμπει η Αγκυρα δεν έμειναν αναπάντητα, όπως πιθανόν θα γινόταν από μια κυβέρνηση υπό τον Νετανιάχου με τον οποίο ο Ερντογάν είχε έρθει συχνά σε δημόσια αντιπαράθεση. Μετά το 2016 εκκινεί σε σαφή αμερικανική προτροπή μια νέα προσπάθεια εξομάλυνσης ενώπιον της οποίας το Τελ Αβίβ είναι, αν μη τι άλλο, διστακτικό.

Η δηλητηρίαση των τουρκοϊσραηλινών σχέσεων την τελευταία 12ετία δεν αφήνει πολλά περιθώρια για την ουσιαστική μεταστροφή της ισραηλινής πολιτικής. Είναι πολύ δύσκολο να δούμε κοινές τουρκοϊσραηλινές αμυντικές ασκήσεις ή συνεργασίες.

Η εγγύτητα της Τουρκίας προς το Ιράν, και η συστηματική στήριξή της υπέρ των Αδελφών Μουσουλμάνων διατηρεί το γεωπολιτικό χάσμα, ενώ το Ισραήλ δεν φαίνεται πρόθυμο ή ικανό να προσφέρει στην Τουρκία επενδυτικά ανταλλάγματα ανάλογα με αυτά που προσέφεραν τα ΗΑΕ.

Στον ενεργειακό τομέα ενθαρρυμένος και από την αστοχία του αμερικανικού non paper εναντίον του EastMed, ο Ερντογάν θα ανεβάσει πολύ ψηλά τον πήχη των προσδοκιών του επαναφέροντας στο προσκήνιο τον τουρκοϊσραηλινό αγωγό ΦΑ. Εάν πάρουμε κατά γράμμα το αμερικανικό non paper η πρώτη που θα πρέπει να καταδικάσει αυτήν την προοπτική είναι η ίδια η Ουάσιγκτον.

Ο αγωγός είναι μια μεγάλη υποδομή 600 χλμ. με δυναμικότητα 10 δκμε, όσο δηλαδή και ο EastMed. Αντιβαίνει τις περιβαλλοντικές ευαισθησίες των ΗΠΑ και μετά βεβαιότητας θα δημιουργήσει μεγάλες προστριβές μεταξύ Κύπρου (Ελλάδας) και Ισραήλ, καθώς η μοναδική όδευσή του θα είναι μέσα από την ΑΟΖ της Κύπρου.

Ακόμη σημαντικότερο όμως για να γίνει αυτός ο αγωγός το Ισραήλ θα πρέπει να δεσμεύσει πάνω από το μισό του διαθέσιμου εξαγωγικού του δυναμικού υπέρ μιας αγοράς και μιας χώρας με την οποία δεν διατηρεί καν πλήρεις διπλωματικές σχέσεις. Εάν το Τελ Αβίβ ήταν μία φορά διστακτικό να «δεσμεύσει» ποσότητες υπέρ της Ελλάδας και του EastMed θα είναι τριπλά διστακτικό έναντι της ερντογανικής Τουρκίας. Εάν δύσει το άστρο του Ερντογάν, υπάρξει πλήρης ομαλοποίηση και κατά συνέπεια εγκατάλειψη των Αδελφών Μουσουλμάνων και της Χαράς, από μια μετα-ερντογανική Τουρκία η κατάσταση αυτή μπορεί να μεταβληθεί.

O Θεόδωρος Τσακίρης είναι αναπληρωτής καθηγητής Γεωπολιτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας