Ενα σενάριο έτοιμο εδώ και χρόνια

Ολα ήδη γραμμένα ήταν. Οχι βέβαια μόνο από τη Δευτέρα, κι εκείνο το παραληρηματικό διάγγελμα του Βλαντίμιρ Πούτιν που ακολούθησε εκείνη τη σκηνοθετημένη, «ζωντανή» συνεδρίαση του ρωσικού Συμβουλίου Ασφαλείας – η οποία μεταδόθηκε στην πραγματικότητα από την τηλεόραση με τέσσερις ώρες καθυστέρηση. Ούτε από το φθινόπωρο, όταν το Κρεμλίνο άρχισε να σωρεύει στρατιωτικές δυνάμεις στα σύνορα της Ουκρανίας. Ούτε καν από το 2014, όταν τα «πράσινα ανθρωπάκια» που δεν έλεγαν από πού έρχονται κατέλαβαν την Κριμαία και έβαλαν φωτιά στο Ντονμπάς. Ολα ήταν γραμμένα από πολύ νωρίτερα. Αρκεί να ήθελε κανείς να τα διαβάσει.

O Βλαντίμιρ Πούτιν αναλαμβάνει για πρώτη φορά την προεδρία της Ρωσίας το 2000. Η 11η Σεπτεμβρίου τον κάνει να ελπίζει σε μία συνεργασία με τις ΗΠΑ, αλλά ο πόλεμος στο Ιράκ απομακρύνει αυτή την προοπτική. Ταυτόχρονα, το 2003 και το 2004, ξεσπούν οι πρώτες «χρωματιστές επαναστάσεις» σε πρώην σοβιετικές δημοκρατίες: η «επανάσταση των ρόδων» στη Γεωργία, κατόπιν «η πορτοκαλί επανάσταση» στην Ουκρανία φέρνουν δημοκράτες στην εξουσία. Ενα σημείο καμπής για τον ρώσο ηγέτη, που βλέπει αυτές τις δύο χώρες να γλυκοκοιτάζουν τη Δύση ενώ το ΝΑΤΟ και η ΕΕ έχουν ήδη αρχίσει να ενσωματώνουν τις πρώην χώρες – δορυφόρους της Κεντρικής Ευρώπης.

Το 2007, θυμίζει η Σιλβί Κοφμάν στη Monde, ο Πούτιν απευθύνει στη Διάσκεψη του Μονάχου για την ασφάλεια μία ομιλία απροκάλυπτα επιθετική έναντι της διεύρυνσης του ΝΑΤΟ. Τον Απρίλιο του 2008, στη σύνοδο της Ατλαντικής Συμμαχίας στο Βουκουρέστι, ο Τζορτζ Μπους θέλει να ανακοινώσει την προσεχή ένταξη της Ουκρανίας και της Γεωργίας. Μη θέλοντας να εξοργίσουν τη Μόσχα, Ανγκελα Μέρκελ και Νικολά Σαρκοζί εναντιώνονται στα σχέδιά του. Βρίσκεται ένας σαθρός συμβιβασμός: μία υπόσχεση ένταξης για τις δύο χώρες, χωρίς όμως κανένα χρονοδιάγραμμα. Στη Μόσχα, βλέπουν μόνο το πρώτο μέρος της εξίσωσης.

Τέλη Ιουλίου του 2008, οι φιλορώσοι αυτονομιστές μιας μικρής περιοχής της Γεωργίας, της Νότιας Οσετίας, βομβαρδίζουν ένα χωριό και γεωργιανούς στρατιώτες. Είναι μια προβοκάτσια, αλλά ο γεωργιανός πρόεδρος, Μιχαήλ Σαακασβίλι, πέφτει στην παγίδα και στέλνει ενισχύσεις κατά των αυτονομιστών. Η Ρωσία επεμβαίνει αναπτύσσοντας 40.000 στρατιώτες – 20.000 στη Νότια Οσετία και άλλους τόσους σε μία άλλη αυτονομιστική περιοχή, την Αμπχαζία. Μέσα σε πέντε ημέρες, οι γεωργιανές δυνάμεις συνθλίβονται από τα ρωσικά στρατεύματα που προχωρούν προς την πρωτεύουσα, την Τιφλίδα.

Η επίθεση ξεκινάει παράλληλα με τους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Πεκίνο. Ο Μπους, που βρίσκεται στο τέλος της θητείας του, εκχωρεί τη διαχείριση της κρίσης στην ΕΕ. Την κυλιόμενη προεδρία της τελευταίας ασκεί (και τότε) η Γαλλία. Ο Νικολά Σαρκοζί επιστρέφει από το Πεκίνο στο Παρίσι, τηλεφωνεί στον Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ο οποίος εκτελεί χρέη προέδρου της Ρωσίας ώστε να επιτρέψει στον Πούτιν, που έχει γίνει πρωθυπουργός, να διεκδικήσει νέα προεδρική θητεία το 2012. Ο γάλλος πρόεδρος προτείνει να μεταβεί στη Μόσχα. «Ελα», του απαντάει ο Μεντβέντεφ, ο οποίος του υπόσχεται στη διάρκεια των συνομιλιών τους μια κατάπαυση πυρός. Στο Κρεμλίνο, ο Σαρκοζί διαπραγματεύεται με τον Μεντβέντεφ και τον Πούτιν μία ατελή συμφωνία που επιτρέπει εντούτοις να σταματήσει η προέλαση των ρωσικών δυνάμεων.

Πολύ αργότερα, στην αυτοβιογραφία που υπέγραψε το 2020 με τίτλο «O καιρός των καταιγίδων», ο Σαρκοζί θα παρουσιάσει το γεγονός αυτό ως μεγάλη διπλωματική επιτυχία της Ευρώπης. «Ο Βλαντίμιρ Πούτιν κράτησε τον λόγο του», γράφει. Αμελεί να διευκρινίσει ότι λίγες ημέρες νωρίτερα, η Ρωσία τού είχε τραβήξει το χαλί κάτω από τα πόδια αναγνωρίζοντας την ανεξαρτησία της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας – τις οποίες κατέχει ακόμα και σήμερα – με το πρόσχημα του τερματισμού της «γενοκτονίας» των Ρώσων από τη Γεωργία. Ναι, η ζωή μας κάνει κύκλους: η ίδια ανυπόστατη κατηγορία εκτοξεύεται σήμερα εναντίον της Ουκρανίας στο Ντονμπάς.

Στην πραγματικότητα, έγραφε το 2010 αναφορικά με τη Γεωργία ο Ρόναλντ Ασμους (1957-2011), υφυπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Κλίντον, σε ένα άλλο βιβλίο με τίτλο «Ενας μικρός πόλεμος που συγκλόνισε τον κόσμο», η Ρωσία «άλλαξε βίαια τα σύνορα ενός κυρίαρχου κράτους, επέτρεψε την εθνοκάθαρση» μέρους των δύο περιοχών «προκειμένου να δημιουργήσει πιο ομοιογενείς εθνοτικά οντότητες, δεν σεβάστηκε παρά μερικώς τους όρους της εκεχειρίας που είχε υπογράψει ο πρόεδρός της, και κανένας δεν του ζήτησε λογαριασμό». Θέλησε να προκαλέσει αλλαγή καθεστώτος μέσω μιας οικονομικής ασφυξίας. Οσο για τον αληθινό λόγο αυτού του πολέμου, «ήταν η φιλοδοξία της Τιφλίδας να ενταχθεί στη δημοκρατική Δύση». Ουκρανία και Ευρώπη αγνόησαν το μάθημα. Και σήμερα το πληρώνουν.

Ο επίλογος, από τον ίδιο τον Μεντβέντεφ, νυν αντιπρόεδρο του ρωσικού Συμβουλίου Ασφαλείας, κατά την παρέμβαση που έκανε στη διαβόητη πια συνεδρίαση της Δευτέρας: «Θυμάμαι καλά το 2018, όταν αποφασίσαμε να αναγνωρίσουμε την Αμπχαζία και τη Νότια Οσετία. Σώσαμε εκατοντάδες χιλιάδες ζωές. Σήμερα ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος, ο κόσμος περισσότερος. Γνωρίζουμε τι θα ακολουθήσει. Γνωρίζουμε τις κυρώσεις. Γνωρίζουμε την πίεση. Γνωρίζουμε όμως και πώς να απαντήσουμε. Με λίγη υπομονή, θα κουραστούν και θα ξανάρθουν να μας μιλήσουν για στρατηγική ασφάλεια και σταθερότητα».