Ο νεοελληνιστής που «ταξίδεψε» την ελληνική ποίηση

«Τον Μάιο [του 1949] έμαθα ότι εγώ και ο Μπρους Λάνσντεϊλ είχαμε πάρει την υποτροφία Φουλμπράιτ για να διδάξουμε ως καθηγητές γυμνασίου στην Ελλάδα και πως η σύμβασή μας θα μας εξασφάλιζε έναν γενναιόδωρο μισθό, που υπέθετα πως θα ανερχόταν σε αρκετές κατοχικές δραχμές ώστε να γεμίζουν μια μικρή βαλίτσα. Ταυτοχρόνως κέρδισα μια υποτροφία Γούντροου Ουίλσον για ετήσιες μεταπτυχιακές σπουδές Αγγλικών σε πανεπιστήμιο της δικής μου επιλογής… Μόνο ο Μπεν Μέριτ, κλασικιστής στο Institute for Advanced Studies και πιστός φιλέλληνας της παλιάς σχολής, δήλωσε σε μια ιδιωτική συζήτηση ότι ένας χρόνος στην Ελλάδα θα μπορούσε πάντως να γεμίσει τόσο την ψυχή μου, ώστε οι σπουδές στο Κολούμπια ή το Χάρβαρντ να γίνουν λιγάκι πιο ανεκτές. Εγραψα τα υπέρ και τα κατά σ’ ένα κομμάτι χαρτί, το έσκισα, και στη συνέχεια κάθισα κι έγραψα ένα γράμμα αποδεχόμενος την πρόταση να διδάξω αγγλικά, μπάσκετ και θέατρο στα αγόρια της Βόρειας Ελλάδας» («Ακροβατώντας στα όρια», εκδ. Ωκεανίδα, 2004, μτφ. Ιλάειρα Διονυσοπούλου).

«Το ποίημα που εκφράζει με τη μεγαλύτερη γλαφυρότητα την αίσθηση ξεριζωμού του ποιητή και την παθιασμένη του έγνοια για τους μαρτυρικούς συμπατριώτες του είναι “Ο Στρατής Θαλασσινός ανάμεσα στους αγάπανθους”, όπου ο αφηγητής είναι η οδυσσειακή persona του Σεφέρη. Ο ήρωας βρίσκεται ανάμεσα σε αφρικανικούς κρίνους, αγάπανθους στα ελληνικά, όμως τούτοι δυστυχώς δεν είναι τα λουλούδια που θα του μηνύσουν ποιον δρόμο θα πάρει για την πατρίδα. Αυτό που χρειάζεται και λαχταράει είναι τ’ ασφοδίλια, οι μενεξέδες ή οι υάκινθοι της μητρικής του γης, άνθη που ίσως τον βοηθήσουν να μιλήσει με τους ίσκιους του Αδη…» («Αναπλάθοντας τον Παράδεισο», εκδ. Εξάντας, 1999, μτφ. Χρύσα Τσαλικίδου).

Ο συγγραφέας που καταγράφει αναμνήσεις και σκέψεις ανήκε στη γενιά των φιλελλήνων και νεοελληνιστών που συνέβαλαν στο «ταξίδι» της ελληνικής ποίησης πέρα από τα όρια της ελληνικής γλώσσας. Ο Εντμουντ Κίλι, ο θάνατος του οποίου σε ηλικία 94 ετών έγινε γνωστός χθες, είχε γεννηθεί στη Δαμασκό από αμερικανούς γονείς και έζησε τα νεανικά του χρόνια στη Συρία, στον Καναδά και στην Ελλάδα, όπου ο πατέρας του ήταν ο αμερικανός πρόξενος στη Θεσσαλονίκη (1936-1939). Υπήρξε απόφοιτος των πανεπιστημίων του Πρίνστον (1949) και της Οξφόρδης (όπου έλαβε το διδακτορικό του πάνω στην ποίηση του Σεφέρη το 1952), ενώ δίδαξε συγκριτική λογοτεχνία, δημιουργική γραφή και νεοελληνική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον (1954-1993). Υπήρξε συνιδρυτής με τους Πίτερ Μπιν (Peter Bien) και Πίτερ Τόπινγκ (Peter Topping) του Modern Greek Studies Association και αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ. Στα ελληνικά έχει κυκλοφορήσει η μνημειώδης αλληλογραφία του με τον Σεφέρη 1951-1971 (Αγρα, 1998) και, εκτός άλλων, τα έργα: «Πρώτα βήματα» (μετάφραση Νανά Ησαΐα, Ελληνικά Γράμματα, 2002), «Η σπονδή» (μετάφραση Χρύσα Τσαλικίδου, Εξάντας, 1998), «Αλβανικό ημερολόγιο: Ο δρόμος προς το Ελμπασάν» (μετάφραση Ερρίκος Μπαρτζινόπουλος, Καστανιώτη, 1996), «Η καβαφική Αλεξάνδρεια» (μετάφραση Τζένη Μαστοράκη, Ικαρος, 1996), «Η σιωπηλή κραυγή της μνήμης» (μετάφραση Χρύσα Τσαλικίδου, Εξάντας, 1996), «Το τελευταίο καλοκαίρι της αθωότητας» (μετάφραση Χρύσα Τσαλικίδου, Εξάντας, 1993). Το 2004 κυκλοφόρησε και η δίγλωσση έκδοση «A century of greek poetry 1900-2000» (Cosmos), τον οποίο συνεπιμελήθηκε με τους Κάρεν Βαν Ντάικ, Πίτερ Κόνστανταϊν και Πίτερ Μπιν.

Δική του είναι μία από τις σημαντικές μεταφράσεις ποιημάτων του Γιώργου Σεφέρη (με τον Philip Sherrard, Princeton University Press, 1967) και του Κ.Π. Καβάφη (με τους Φ. Σέραρντ και Γιώργο Σαββίδη), του «Αξιον εστί» του Οδυσσέα Ελύτη (σε συνεπιμέλεια του Γ. Σαββίδη (Pittsburgh University Press, 1972), των Αγγελου Σικελιανού, Γιάννη Ρίτσου κ.ά.