Πώς το Facebook έγινε το όπιο των μαζών

Στον πόλεμο κατά της παραπληροφόρησης, ο εχθρός μπορεί να είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Οπως κατέθεσε η πληροφοριοδότης του Facebook Φράνσις Χάουγκεν στα τέλη του περασμένου έτους, οι αλγόριθμοι των ίδιων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι αυτοί που κάνουν προσβάσιμη την παραπληροφόρηση.

Από τη λειτουργία του το 2004 το Facebook έχει εξελιχθεί από ιστότοπο κοινωνικής δικτύωσης μαθητών σε ένα τέρας παρακολούθησης που καταστρέφει την κοινωνική συνοχή και τη δημοκρατία παγκοσμίως. Το Facebook συλλέγει θησαυρό δεδομένων χρηστών – συμπεριλαμβανομένων προσωπικών γεγονότων, όπως το σωματικό βάρος και την κατάσταση εγκυμοσύνης – για να χαρτογραφήσει το κοινωνικό DNA των χρηστών του. Στη συνέχεια, η εταιρεία πουλάει αυτές τις πληροφορίες σε οποιονδήποτε – από τους κατασκευαστές σαμπουάν μέχρι τις ρωσικές και κινεζικές υπηρεσίες πληροφοριών – θέλει να «μικρο-στοχοποιήσει» τους 2,9 δισεκατομμύρια χρήστες της. Με αυτόν τον τρόπο το Facebook επιτρέπει σε τρίτους να χειραγωγούν τα μυαλά και να ανταλλάσσουν «ανθρώπινα παράγωγα»: προγνωστικά μοντέλα των επιλογών που πιθανόν θα κάνουν τα άτομα. Σε όλον τον κόσμο το Facebook έχει χρησιμοποιηθεί επίσης για να σπείρει δυσπιστία στους δημοκρατικούς θεσμούς.

Οι μέχρι τώρα προσπάθειες για τον μετριασμό της απειλής του Facebook για τη δημοκρατία έχουν αποτύχει παταγωδώς. Τα «αρχεία του Facebook», που δημοσιεύθηκαν από τη «Wall Street Journal», επιβεβαιώνουν ότι το Facebook αναλαμβάνει δράση για «το 3%-5% της ρητορικής μίσους». Το Facebook έχει δώσει στους χρήστες τη δυνατότητα να εξαιρεθούν από προσαρμοσμένες και πολιτικές διαφημίσεις, αλλά αυτό είναι μια συμβολική χειρονομία. Ορισμένοι οργανισμοί, όπως το Ranking Digital Rights, έχουν ζητήσει από την πλατφόρμα να απενεργοποιήσει τη στόχευση διαφημίσεων από προεπιλογή. Αυτό δεν είναι αρκετό. Η μικρο-στόχευση στη ρίζα του επιχειρηματικού μοντέλου του Facebook βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη για να προσελκύσει την προσοχή των χρηστών, να μεγιστοποιήσει την αφοσίωση και να απενεργοποιήσει την κριτική σκέψη. Από πολλές απόψεις, η μικρο-στόχευση είναι το ψηφιακό ισοδύναμο της κρίσης των οπιοειδών.

Σε μια από τις πρόσφατες ακροάσεις στην Ουάσιγκτον ο επικεφαλής του Facebook Μαρκ Ζάκερμπεργκ είπε: «Ρυθμίστε μας. Δεν πιστεύω ότι οι ιδιωτικές εταιρείες πρέπει να λαμβάνουν όλες τις αποφάσεις μόνες τους». Ο Ζάκερμπεργκ έχει δίκιο: Το Κογκρέσο έχει την ευθύνη να ενεργήσει. Αλλά το Facebook έχει επίσης ευθύνη να ενεργήσει. Μπορεί να δείξει στο Κογκρέσο ποιες κοινωνικές ανισότητες συνεχίζει να δημιουργεί και πώς τις δημιουργεί. Εως ότου το Facebook ανοίξει τους αλγορίθμους του στον έλεγχο – με γνώμονα την τεχνογνωσία των δικών του ειδικών -, ο πόλεμος κατά της παραπληροφόρησης θα παραμείνει απαράδεκτος και οι δημοκρατίες σε όλον τον κόσμο θα συνεχίσουν να βρίσκονται στο έλεος ενός αδίστακτου κλάδου.

Ο Βράντισεκ Βράμπελ είναι διευθύνων σύμβουλος της Semantic Visions, εταιρείας αναλύσεων από την Πράγα που συγκεντρώνει και αναλύει το 90% του διαδικτυακού περιεχομένου από όλον τον κόσμο.