NON PAPER

Η «πίστη» των άπιστων
Ο πατέρας του πατέρα μου ήταν παππάς. Ο πατέρας μου ένας βαθιά θρησκευόμενος άνθρωπος. Νήστευε, πήγαινε συστηματικά στην εκκλησία, από τις κυριακάτικες λειτουργίες έως τους εσπερινούς, κλεινόταν στο δωμάτιό του όπου προσευχόταν, έψελνε, θυμιάτιζε. (Θεωρούσε, ωστόσο, ότι η πίστη είναι μια προσωπική και εσωτερική διαδικασία, άρα δεν επιβάλλεται, γι’ αυτό και δεν υπήρχε «οικογενειακή κατεύθυνση» ως προς τις σχέσεις των υπόλοιπων μελών με τη θρησκεία.) Η μητέρα μου ήταν «κοινωνικά θρησκευόμενη». Πήγαινε, ή μάλλον περνούσε από την εκκλησία μόνο στις μεγάλες γιορτές και τη Μεγάλη Εβδομάδα – απαρέγκλιτα στο τροπάριο της Κασσιανής -, θυμόταν μία φορά τον χρόνο ότι «έπρεπε να κοινωνήσουν τα παιδιά» και, από τότε που ήμουν τριών ετών, με έβαζε να περνάω κάτω από τον Επιτάφιο. Εγώ πάλι, γύρω στα οκτώ μου, είχα τη φαεινή ιδέα να προσποιηθώ δυσανεξία στο λιβάνι και να σωριάζομαι, τάχα μου, κατάχαμα ύστερα από πέντε λεπτά παραμονής εντός εκκλησιαστικού χώρου. Εκτοτε έκοψα τις σχέσεις μου την εκκλησία γενικά και με τη θρησκεία ειδικά και πολλά χρόνια αργότερα κατέταξα τον εαυτό μου στους αγνωστικιστές. (Να σημειώσω ότι στα παιδικά μου χρόνια υπήρχε έντονη ακόμα η «κουλτούρα του Κατηχητικού και ίσχυαν οι σχολικοί εκκλησιασμοί.)

Γιατί όλη αυτή η βιωματική αναφορά; Διότι θεωρώ ότι το περιβάλλον – οικογενειακό, σχολικό, κοινωνικό – δεν επηρεάζει γραμμικά και μονοσήμαντα τη σχέση ενός ανθρώπου με τη θρησκεία, ειδικά μάλιστα στην εποχή μας. Εκεί υπάρχουν τα σχετικά ερεθίσματα. Το πώς θα τα επεξεργαστεί ο καθένας και πού θα τον οδηγήσει αυτή η επεξεργασία είναι υπόθεση που εξαρτάται από πάρα πολλούς άλλους παράγοντες.

Γι’ αυτό και δεν μπορώ να καταλάβω το αντικληρικαλιστικό μένος, τη λύσσα και τη χλεύη ως αντίδραση για την εισπρακτική επιτυχία της ταινίας «Ο Ανθρωπος του Θεού» πριν από λίγους μήνες και την υψηλή θεαματικότητα του σίριαλ για τη ζωή του Παΐσιου «Από τα Φάρασα στον Ουρανό» τώρα. Οτι τι δηλαδή; Κινδυνεύει η κοινωνία μας από τέτοιες παραγωγές; Οτι θα τρέχει ο κόσμος και θα ποδοπατιέται στις εκκλησίες; Ε, και; Αφού έτσι θέλουν, έτσι πιστεύουν και έτσι ισορροπούν, έτσι θα κάνουν. Τι μας κόφτει εμάς που δεν πιστεύουμε πώς θα πορευτούν αυτοί που πιστεύουν;

Εχω την εντύπωση ότι αυτός ο λυσσαλέος αντικληρικαλισμός που ξεφαντώνει τον τελευταίο καιρό είναι υπόθεση ετεροπροσδιορισμού, μία μορφή αναζήτησης ταυτότητας. Και όταν γίνεται άγαρμπα, από ανθρώπους χωρίς δομημένη σκέψη, λόγο και γραφή ακούγονται ακραία πράγματα. Οπως ας πούμε από την κυρία που κέρδισε μικροποσότητα αναγνωρισιμότητας κάνοντας τον κλόουν σε μεσημεριανάδικο και, αρθρογραφώντας τώρα σε σάιτ, υποδεικνύει στον σεναριογράφο του σίριαλ για τον Παΐσιο πώς θα έπρεπε να χειριστεί τη μυθοπλασία. Τη φαντασία του δηλαδή. Οχι, κύριε σεναριογράφε, δεν θα σκέφτεσαι ό,τι θέλεις. Θα σκέφτεσαι ό,τι θέλει η εν λόγω κυρία. Δηλαδή, δόγμα εναντίον δόγματος.

Δεν ξέρω σε τι διαφέρει αυτός ο φανατισμός από εκείνον των μαυροφορεμένων γυναικών και παπάδων που ούρλιαζαν έξω από τα σινεμά όταν έπαιζαν τον «Τελευταίο πειρασμό». Σκέφτομαι μόνο ότι κορυφαίοι άθεοι καλλιτέχνες, όπως ο Παζολίνι, έχουν κάνει συγκλονιστικές θρησκευτικές ταινίες. Και ανακαλώ τη φράση του επίσης άθεου Τζούλιαν Μπερνς: «Δεν υπάρχει Θεός αλλά, κάποιες φορές, μου λείπει».

Το παιδί με τη σηκωμένη γροθιά
Οι άνθρωποι του Χόλιγουντ λένε πως αν βάλεις ένα παιδί ή ένα ζωάκι σε μια σκηνή, θα κλέψει την παράσταση. Δεν γνωρίζω αν αυτό εφάρμοσαν οι απεργοί της ΛΑΡΚΟ που ανέβασαν στην εξέδρα της διαμαρτυρίας τους ένα αγόρι προεφηβικής ηλικίας. Που το έβαλαν να διαβάσει μανιφέστο – από το οποίο γύρευε τι καταλάβαινε ο πιτσιρίκος – και να ποζάρει με υψωμένη γροθιά.

Πάντως η σκηνή δεν είχε τίποτα το χολιγουντιανό ούτε, βεβαίως, το ουσιαστικά πολιτικό. Θλίψη εξέπεμπε, εκμετάλλευση παιδιού και συνδικαλιστική κατάντια.