Μία ναυμαχία πίσω από… {LF}δύο κράνη

Δύο κράνη, θραύσματα από πανοπλίες και τα ερείπια ενός ναού της Αθηνάς που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στην Ιταλία, και συγκεκριμένα στην Ελέα, «μιλούν» για μια πύρρειο νίκη των Ελλήνων σε μια ναυμαχία που ανέτρεψε την ισορροπία δυνάμεων στη Μεσόγειο πριν από 2.500 χρόνια και προσθέτουν στο ψηφιδωτό της Ιστορίας ορισμένες ακόμη ψηφίδες που επιτρέπουν στους επιστήμονες να δουν πιο καθαρά την εικόνα της εποχής.

Η Ελέα – η πατρίδα του προσωκρατικού φιλοσόφου και ιδρυτή της Ελεατικής Σχολής, Παρμενίδη – είναι ο τελευταίος κρίκος μιας μακράς περιπέτειας των Φωκαέων, οι οποίοι περί το 540 π.Χ. απέπλευσαν από την Αλαλία, την αποικία που είχαν ιδρύσει στην Κορσική, για να αντιμετωπίσουν στα νερά του Τυρρηνικού Πελάγους τις επιθέσεις που δέχονταν από τις δυνάμεις των Ετρούσκων και των Καρχηδονίων, οι οποίοι είχαν συμμαχήσει εναντίον των Φωκαέων, λόγω αντικρουόμενων εμπορικών συμφερόντων. Στη ναυμαχία που ακολούθησε οι Φωκαείς, αν και διέθεταν μόλις 60 πλοία ενώ οι αντίπαλοί τους υπερδιπλάσια, κατάφεραν να νικήσουν, χάνοντας όμως περίπου τα δύο τρίτα του στόλου τους. Μετά τη δύσκολη αυτή νίκη αποφάσισαν να εγκαταλείψουν την Αλαλία και εν γένει την Κορσική και να δημιουργήσουν μια νέα αποικία πιο κοντά στη Μεγάλη Ελλάδα. Κι αυτή δεν ήταν άλλη από την Ελέα (ή Ιέλη) στη Λευκανία, από όπου και τα ευρήματα.

Το ένα από τα δύο κράνη είναι χαρακτηριστικό του εξοπλισμού του ετρουσκικού στρατού και ενδεχομένως να αποτέλεσε λάφυρο της ναυμαχίας. Το δεύτερο ανήκει στον χαλκιδικό τύπο που αποτελούσε μια πιο εξελιγμένη και ελαφρότερη εκδοχή του κορινθιακού και ανήκε προφανώς σε πολεμιστή των ελληνικών δυνάμεων. Θα μελετηθούν και τα δύο με ιδιαίτερη προσοχή όπως και τα τμηματικά σωζόμενα χάλκινα όπλα, η μεγάλη διακοσμημένη ασπίδα και τα τμήματα από πανοπλίες διότι ενδεχομένως να φέρουν εγχάρακτα ονόματα και να οδηγήσουν στην αποκάλυψη της ταυτότητας των συμμετεχόντων στη ναυμαχία.

ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. Οι πολεμικές εξαρτύσεις συνδέονται με τα ίχνη ενός οικοδομήματος που εντόπισαν οι αρχαιολόγοι και ο οποίος χρονολογείται την ίδια περίοδο με την ίδρυση της Ελέας περί το 540 π.Χ. Οι αρχαιολόγοι εικάζουν πως το διαστάσεων 18×7 μ. οικοδόμημα ήταν ναός αφιερωμένος στην Αθηνά και πιθανόν τα όπλα να προσφέρθηκαν ως δώρο στη θεά της σοφίας που συνδεόταν έντονα με τις πολεμικές επιχειρήσεις καθώς απεικονιζόταν πάντα σε πλήρη εξάρτυση. Την πρώτη αυτή ερμηνεία τους ενισχύουν και τα θραύσματα αγγείων, πάνω στα οποία είναι χαραγμένη η λέξη «ιερό».

«Είναι λοιπόν πιθανό οι Φωκαείς που έφυγαν από την Αλαλία να ίδρυσαν τον ναό αμέσως μετά την άφιξή τους, όπως ήταν το έθιμό τους, αφού αγόρασαν από τους ντόπιους τη γη που ήταν απαραίτητη για να εγκατασταθούν και να ξαναρχίσουν το ανθηρό εμπόριο για το οποίο ήταν ονομαστοί» λέει ο επικεφαλής των ιταλικών κρατικών μουσείων και πρώην διευθυντής του αρχαιολογικού πάρκου της Πομπηίας Μάσιμο Οσάνα και εκτιμά ότι στις προσφορές που έγιναν προς τη θεά ώστε να την εξευμενίσουν προσέθεσαν και τα λάφυρα που απέκτησαν μετά την πύρρειο νίκη τους.