Ενας κόσμος χωρίς αστυνομία;

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πλευρές της συζήτησης στην Αμερική μετά το κίνημα Black Lives Matter, ήταν αυτή που αφορούσε την κατάργηση της αστυνομίας, ή έστω την αποχρηματοδότησή της. Η συζήτηση αυτή δεν είναι άσχετη από την επίγνωση ότι τις τελευταίες δεκαετίες η σημαντική επένδυση στις αστυνομικές αρχές, στην αύξηση του αριθμού των αστυνομικών, στην εκπαίδευσή τους, στον εξοπλισμό τους, που σε μεγάλο βαθμό πλέον είναι στρατιωτική, δεν οδήγησε σε μεγαλύτερη ασφάλεια των πολιτών, αλλά στη συντήρηση ενός κύκλου αστυνομικής βίας, που έχει στοιχίσει πλήθος ζωές και που συνδυάζεται με μορφές ενδημικού ρατσισμού.

Το ίδιο το γεγονός ότι η θέση για την αποχρηματοδότηση ή τη διάλυση της αστυνομίας αποτελεί μέρος της δημόσιας συζήτησης, έστω και ως μειοψηφική αλλά όχι περιθωριακή θέση, καταδεικνύει την κλίμακα του προβλήματος αλλά και τον τρόπο που το αίτημα σημαντικών αλλαγών αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη επικαιρότητα, ιδίως από τη στιγμή που η συζήτηση δεν θέτει στενά το θέμα της αστυνόμευσης, αλλά της ίδιας της κοινωνικής οργάνωσης.

Σε αυτό ακριβώς το θέμα επικεντρώνουν και βιβλία όπως το «A World Without Police. How Do Strong Communities Make Cops Obsolete» («Ενας κόσμος χωρίς την αστυνομία. Πώς οι ισχυρές κοινότητες κάνουν τους μπάτσους αχρείαστους») του Geo Maher, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Verso. Ο ίδιος ο τίτλος του βιβλίου θέτει και το κρίσιμο ερώτημα: τι είναι αυτό που καθιστά την αστυνομία αναγκαία και τι είναι αυτό που τελικά μπορεί να την κάνει αχρείαστη.

Οπως δείχνει ο Maher στο βιβλίο του οι περισσότερες κοινότητες που στην Αμερική ξεσηκώθηκαν κατά της αστυνομίας και αυθαιρεσίας, ήταν ακριβώς αυτές που είχαν να αντιμετωπίσουν πλήθος προβλήματα παραβατικότητας, βίας ή εγκληματικότητας, που με τη σειρά τους στηρίζονταν σε συνολικότερα κοινωνικά προβλήματα και βαθιές ανισότητες, προβλήματα που η προσφορά επιπλέον αστυνόμευσης δεν τα αντιμετώπιζε σε κανέναν βαθμό, με τον ίδιο τρόπο που δεν μπορούσε να εξαλείψει τα αίτια της παραβατικότητας.

ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ. Αυτή είναι μια παράμετρος που έχει ιδιαίτερη σημασία. Η αντίληψη ότι η εγκληματικότητα και η παραβατικότητα είναι προβλήματα που κατά βάση αντιμετωπίζονται με επιπλέον και αποτελεσματικότερη αστυνόμευση, αποκτά όσο περνάει ο καιρός ολοένα και μεγαλύτερη απήχηση και στην Ευρώπη. Μάλιστα, το παράδοξο είναι ότι αυτό δεν έχει αναιρέσει την παραγωγή επιστημονικών ερευνών αλλά και προγραμμάτων παρέμβασης στην κοινότητα που αναδεικνύουν τα κοινωνικά αίτια του εγκλήματος και συνολικά της παραβατικότητας. Μόνο που όλα αυτά πάντοτε καταλήγουν να συνδυάζονται με μια «αντιεγκληματική» πολιτική που στον πυρήνα της έχει την ιδέα της εντονότερης αστυνόμευσης.

Κατανοώ ότι ο αντίλογος σε όλα αυτά δεν αφορά απλώς την κλίμακα του προβλήματος των παραβατικών συμπεριφορών, συμπεριλαμβανομένης της βαριάς εγκληματικότητας, αλλά και το ίδιο το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια ένα μεγάλο μέρος της προσπάθειας για να διορθωθούν βαθιά ριζωμένα κοινωνικά προβλήματα, ήταν η προσπάθεια να επεκταθεί το εύρος και η αυστηρότητα των μορφών ποινικού κολασμού. Πώς μπορούν αυτά να εφαρμοστούν χωρίς μια αναβαθμισμένη και καλύτερα εξοπλισμένα αστυνομική δύναμη;

Πιστεύω ότι το πρόβλημα είναι ο εγκλωβισμός σε έναν τρόπο σκέψης που ξεχνά ποιος οφείλει να είναι ο πυρήνας μιας «αντιεγκληματικής πολιτικής», δηλαδή η προσπάθεια για μια κοινωνία που θα χρειάζεται ολοένα και λιγότερο την ανάγκη να καταφεύγει σε πρακτικές αστυνόμευσης και ποινικού κολασμού, άρα μια κοινωνία που προσπαθεί να περιορίσει τις ανισότητες, να ενισχύσει την πρόσβαση στην παιδεία, να οικοδομήσει δεσμούς συλλογικότητας και αλληλεγγύης, να αντιμετωπίσει τις βαθιά ριζωμένες πατριαρχικές και σεξιστικές λογικές, να διαμορφώσει όρους πραγματικής κοινότητας, μιας κοινωνίας που εσωτερικεύει στα μέλη της όχι τον φόβο του κολασμού όσο τους πραγματικούς δεσμούς με τον άλλο. Ιδίως όταν έχει καταδειχθεί με ποικίλους τρόπους ότι το ποινικό σύστημα συχνά διαχειρίζεται την κοινωνική περιθωριοποίηση παρά την εγκληματικότητα.

Και αυτό γιατί διαφορετικά όλη η έμφαση στην ανάγκη επιπλέον και αποτελεσματικότερης αστυνόμευσης καταλήγει να ισοδυναμεί με μια καθόλου αισιόδοξη αντίληψη για τους ίδιους τους ανθρώπους και τις κοινωνικές πρακτικές τους. Μια αντίληψη που θεωρεί ότι κατά βάση ένα σημαντικό μέρος των ανθρώπων είναι επιρρεπείς προς τη βία ή την παραβατικότητα και ότι το καλύτερο που έχουν να κάνουν οι υπόλοιποι, οι «νομοταγείς», είναι να εξασφαλίσουν ότι θα υπάρχουν αρκετά μέσα επιτήρησης αλλά και αρκετό προσωπικό αστυνόμευσης, με όλο τον αναγκαίο εξοπλισμό, που θα αντιμετωπίσει τους παραβατικούς. Ακόμη χειρότερα, στην προέκτασή της αυτή η αντίληψη κατά βάση αντιμετωπίζει το σύνολο της κοινωνίας ως δυνάμει παραβατική και ανίκανη να λειτουργήσει χωρίς μηχανισμούς αστυνόμευσης και επιτήρησης. Σε κάθε περίπτωση μια όχι και τόσο αισιόδοξη προοπτική.