Ο καθρέφτης της πανδημίας

Οταν θα κάνουμε την αποτίμηση της πολιτικής διαχείρισης της πανδημίας, πώς θα κρίνουμε ποιες χώρες πέτυχαν και ποιες όχι; Αν κρίνουμε αποκλειστικά με βάση τον αριθμό των απωλειών, τότε η χώρα μας εδραιώνεται όσο περνάει ο καιρός στην κατηγορία των αποτυχημένων. Με 23 χιλιάδες θανάτους, βρίσκεται πλέον πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ σε κατά κεφαλήν απώλειες και πλησιάζει απειλητικά τον αντίστοιχο δείκτη της Μεγάλης Βρετανίας, μιας χώρας που κατά γενική ομολογία είχε μια ανεπιτυχή διαχείριση της κρίσης.

Η σύγκριση είναι ακόμα δυσχερέστερη αν εξετάσουμε τα νούμερα άλλων χωρών που είχαμε συνηθίσει να βλέπουμε ως επίκεντρα της πανδημίας. Η Σουηδία, με σχεδόν ίδιο πληθυσμό με εμάς, έχει σήμερα, μετά το «απάνθρωπο πείραμα» της αποφυγής λοκντάουν (όπως είχαμε συνηθίσει να το αποκαλούμε την άνοιξη του 2020), 16 χιλιάδες θανάτους. Με βάση την υπάρχουσα τάση, η Ελλάδα πιθανότατα θα βγει από την πανδημία με σχεδόν διπλάσιους θανάτους από Σουηδία, όπου έβαζαν «την οικονομία πάνω από τους ανθρώπους».

Η συνθηματολογία των πρώτων ημερών βέβαια έχει αντικατασταθεί σήμερα από πιο προσεκτικά επιχειρήματα. Ισως τελικά η Σουηδία πρέπει να συγκρίνεται περισσότερο με τις άλλες σκανδιναβικές χώρες, οι οποίες έχουν πολύ μικρότερο αριθμό απωλειών αναλογικά με τον πληθυσμό τους. Η Ελλάδα, όπου σχεδόν ο μισός πληθυσμός στριμώχνεται σε μια πυκνοκατοικημένη πρωτεύουσα, θα είχε εξαρχής μεγάλο πρόβλημα ελέγχου της διασποράς. Από την άλλη, βέβαια, κάποιος θα μπορούσε να αντιτείνει ότι και στη Σουηδία το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού ζει σε λίγα αστικά κέντρα, που περιλαμβάνουν εξαιρετικά πυκνοκατοικημένες εργατικές συνοικίες. Από αυτή την άποψη, και η Σουηδία ξεκινούσε με ένα εγγενές μειονέκτημα σε σχέση με τις, μικρότερες πληθυσμιακά, γειτονικές της χώρες.

Αυτή η συζήτηση θα μπορούσε να επεκταθεί στο διηνεκές. Ομως, ύστερα από δύο χρόνια άγονων συγκρίσεων, οι περισσότερες από τις οποίες ούτως ή άλλως σκοπό είχαν να δικαιώσουν ιδεολογικές προκαταλήψεις, διαπιστώνουμε πια πως δεν υπάρχει μία πανδημία στον κόσμο. Αντίθετα, υπάρχουν πολλές διαφορετικές «πανδημίες», καθώς η υγειονομική κρίση λειτούργησε ως καθρέφτης συγκεκριμένων εντόπιων χαρακτηριστικών και αδυναμιών. Αποτελεί και αυτό υπενθύμιση, μετά από χρόνια κυριαρχίας του ιδεολογήματος ενός ομοιόμορφου «παγκόσμιου χωριού» κυριαρχούμενου από τα ενιαία ερμηνευτικά σχήματα που επιβάλλουν το Διαδίκτυο και ο διεθνής, αγγλόφωνος κυρίως, Τύπος, ότι τελικά οι επιτυχίες και αποτυχίες μιας χώρας οφείλονται κυρίως στις δικές της επιλογές και παραλείψεις.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, και εφόσον ξεπεράσουμε τους ηθικούς πανικούς και τις διαδικτυακές αψιμαχίες γύρω από τη Θεία Κοινωνία, τις πολιτικές συγκεντρώσεις και τους απείθαρχους νέους στις πλατείες, ο θλιβερός απολογισμός φέρνει στο προσκήνιο βαθύτερες αδυναμίες. Επιβεβαιώνεται αυτό που υποψιαζόμασταν εξαρχής, ότι δηλαδή, παρά τις υπεράνθρωπες προσπάθειες του ιατρικού προσωπικού, το σύστημα Υγείας παρουσιάζει σημαντικότατες ελλείψεις για την αντιμετώπιση μιας σοβαρής πρόκλησης. Καταδεικνύει ακόμα ότι το δημογραφικό προφίλ της χώρας μας, με έναν γερασμένο πληθυσμό που εδώ και δεκαετίες κερδίζει αρνητικές πρωτιές σε διεθνείς λίστες χρόνιων παθογενειών όπως η παχυσαρκία και το κάπνισμα, μας καθιστά ευάλωτους σε κάθε είδους συστημική κρίση – και τέτοιες θα καλούμαστε να αντιμετωπίζουμε όλο και συχνότερα στο μέλλον. Τίποτα δεν αναπληρώνει τις χιλιάδες ανθρώπινες απώλειες, επιβάλλεται όμως να βγούμε από αυτή την κρίση έχοντας τουλάχιστον πάρει τα σωστά μαθήματα για να αντιμετωπίσουμε την επόμενη.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι επίκουρος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University