Τι σηματοδοτεί η νίκη του Κόστα στην Πορτογαλία

Για την ευρωπαϊκή Κεντροαριστερά που βρίσκεται στην εξουσία – από τον Ολαφ Σολτς στη Γερμανία έως τον Πέδρο Σάντσεθ στην Ισπανία και τον Ενρίκο Λέτα που στηρίζει την κυβέρνηση του Μάριο Ντράγκι στην Ιταλία – η απόλυτη πλειοψηφία την οποία κατέκτησε ο Αντόνιο Κόστα στις εκλογές της Πορτογαλίας, αποτελεί μια ένεση αισιοδοξίας. Σημαίνει ότι, ακόμα και εάν κάποιος βρίσκεται χρόνια στην εξουσία, όπως ο Κόστα ο οποίος είναι πρωθυπουργός από το 2015, και παρά την πανδημία, τον πληθωρισμό και την επιβράδυνση της οικονομίας, μπορεί να κερδίσει και πάλι. Ετσι  ολόκληρη η ευρωπαϊκή Κεντροαριστερά αυτή τη στιγμή, και ιδίως εκείνα τα κόμματα που βρίσκονται στην εξουσία, μελετούν το φαινόμενο Κόστα και τον «τέταρτο δρόμο» του. Το πρόβλημα όμως είναι, παρατηρεί ο Αντρέι Νικάστρο, στην ιταλική εφημερίδα «Corriere della Sera», πως ο Κόστα είναι ένα μοναδικό είδος πολιτικού με απτά αποτελέσματα που του έδωσαν μια νίκη που άξιζε. «Ταυτόχρονα είναι ο ηγέτης μιας χώρας με ψηφοφόρους τόσο λογικούς όσο και οι εκπρόσωποί τους».

Σε ποιο άλλο Κοινοβούλιο, στην αρχή της πανδημίας, είπε ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης: «Πρωθυπουργέ, υπολογίστε τη βοήθειά μας, γιατί η μοίρα σας είναι δική μας μοίρα»; Αυτά δήλωσε ο επικεφαλης του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Ρούι Ρίο, τον Απρίλιο του 2020, απευθυνόμενος στον Αντόνιο Κόστα. Η στάση του Ρίο ήταν ευγενής, όπως και η παραίτησή του το βράδυ της Κυριακής όταν διαφάνηκε η ήττα για το συντηρητικό κόμμα του. Δεν υπάρχει άλλη χώρα στην Ευρώπη όπου ο πρωθυπουργός έχει ινδική καταγωγή όπως ο Κόστα, αλλά κανείς δεν σκέφτεται καν να μιλήσει για το «μαύρισμά» του όπως έκανε ο Μπερλουσκόνι για τον Ομπάμα. Μια χώρα η οποία όταν ανέλαβε ο Κόστα ήταν πτωχευμένη, αλλά με μια σειρά δημιουργικών προσπαθειών την έστησε και παλι στα πόδια της.

Θετικός στον κορωνοϊό. Ο 61χρονος Κόστα, παρά το άστρο του ξεκινά τη νέα του θητεία με μια αναποδιά: μόλις χθες ανακοινώθηκε ότι βρέθηκε θετικός στον κορωνοϊό και έτσι τέθηκε σε απομόνωση. Ολοι παραδέχονται όμως ότι τα τελευταία έξι χρόνια υλοποίησε δύο σχεδόν απίθανες αποστολές. Η πρώτη ήταν να πείσει την Ευρώπη της λιτότητας – οι περισσότεροι πίστευαν ότι αποτελεί τη μοναδική διέξοδο – ότι η Πορτογαλία μπορούσε να ακολουθήσει διαφορετικό δρόμο. Η τρόικα είχε επιβάλλει ιδιωτικοποιήσεις και περικοπές στις συντάξεις, στην υγεία, στις δημόσιες δαπάνες: «μια Ελλάδα νούμερο 2 με τις ίδιες πιθανότητες κοινωνικής απόγνωσης», σχολιάζει ο ιταλός δημοσιογράφος. Ο Κόστα έπεισε τους δανειστές ότι θα μπορούσε ταυτόχρονα να αυξήσει λίγο τις συντάξεις, να στηρίξει τη δημόσια υγεία, να προσλάβει νέους δημόσιους υπαλλήλους και να μειώσει το έλλειμμα. Πέτυχε προσελκύοντας κεφάλαια, ενισχύοντας την ανάπτυξη. Το 2019 δημιουργήθηκε πλεόνασμα και το 2021 ο Κόστα επανέφερε στο Δημόσιο τον αερομεταφορέα Tap.  H δεύτερη απίθανη αποστολή επετεύχθη με την Covid. Θα μπορούσε μια χώρα με γερασμένο πληθυσμό και προβληματικό σύστημα υγεία να επιβιώσει του ιού; Ο Κόστα (και η αντιπολίτευση) μετέτρεψαν την Πορτογαλία σε παράδειγμα προς μίμηση: τη χώρα με το μεγαλύτερο ποσοστό εμβολιασμού στην Ευρώπη.

Ικανός διαμεσολαβητής. Μια από τις ξεχωριστές ποιότητες του Κόστα είναι η ικανότητά του για διαμεσολάβηση. Το 2015 κατάφερε να διαμορφώσει κυβέρνηση φέρνοντας για πρώτη φορά τους κομμουνιστές στην εξουσία. Στην Ευρώπη πάλεψε σκληρά: Δίνει επιδοτήσεις της ΕΕ στη γεωργία και για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής; Τότε γιατί δεν δίνει χρήματα για τα δάση της Πορτογαλίας που απορροφούν διοξείδιο και δίνουν δουλειά στους αγρότες; Ο Κόστα γοητεύει, πείθει αλλά ξέρει και πώς να υψώνει τη φωνή του. Απέναντι στην αντίσταση των Ολλανδών να δοθούν χρήματα για να καλυφθεί το κόστος της πανδημίας, ο Πορτογάλος επιτέθηκε στον ομόλογό του: «μια αηδιαστική και μικροπρεπής στάση που απειλεί το μέλλον της Ενωσης».

Ο Κόστα είναι μεταρρυθμιστής και σταδιακά αλλά επίμονα έστριψε το τιμόνι προς τα αριστερά. Απορρόφησε την ανεργία, ξεκίνησε και πάλι τα προγράμματα πρόνοιας. Η χώρα απέχει ακόμα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όμως κινείται σταθερά. Προσπαθεί με τις χρυσές βίζες να προσελκύσει συνταξιούχους και επενδυτές και ελπίζει στην ψηφιακή ανάπτυξη ώστε να γίνει η Πορτογαλία η Λετονία του νότου. Πολλές ιδέες, κάποια αποτελέσματα αλλά απτά. Ισως η μεγάλη νίκη των εκλογών της Κυριακής ήταν ότι οι Πορτογάλοι ψήφισαν για το εφικτό.