Η πυρηνική ισορροπία ως ρωσικό πλεονέκτημα

Οσα συμβαίνουν σήμερα στο μέτωπο Ρωσίας – Ουκρανίας θυμίζουν, με όρους συμβατικού πολέμου, τις παραμονές του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Οπως τότε η φασιστική Γερμανία, έτσι και τώρα μια στρατιωτικά πανίσχυρη δύναμη, η κατ’ όνομα δημοκρατική Ρωσία, βρίσκεται απέναντι σε μια ανίσχυρη Ευρώπη. Οπως η Γερμανία πριν από την εισβολή στην Πολωνία είχε προσαρτήσει διάφορα ευρωπαϊκά εδάφη, έτσι τώρα η Ρωσία έχει περικυκλώσει απειλητικά την Ουκρανία, έχοντας προσαρτήσει περιοχές της Γεωργίας και την ουκρανική Κριμαία, και ουσιαστικά έχει κάνει το ίδιο με το Ντονμπάς στην ανατολική Ουκρανία και με τη Λευκορωσία.

Οι εγγυήσεις ασφάλειας που διεκδικεί η Ρωσία ακούγονται εύλογες: η ενδεχόμενη εγκατάσταση πυρηνικών του ΝΑΤΟ δίπλα στα σύνορά της μηδενίζει τον χρόνο της δικής της αντίδρασης σε περίπτωση πρώτου πλήγματος. Η Ρωσία υπενθυμίζει εν προκειμένω την κρίση της Κούβας του 1962 και την ανάλογη, δραστική αντίδραση των ΗΠΑ στην εγκατάσταση σοβιετικών πυραύλων στο νησί. Μάλιστα, για να γίνει πιο πειστική, απειλεί να κάνει το ίδιο, εγκαθιστώντας αυτή τη φορά πυρηνικούς πυραύλους στη Βενεζουέλα ή να επαναλάβει το σκηνικό της Κούβας.

Ομως, το επιχείρημα της ασφάλειας, όπως και εκείνο του ζωτικού χώρου που είχε υιοθετήσει η χιτλερική Γερμανία, δεν θα σταματήσει να προβάλλεται: ακόμη κι αν η Ουκρανία δεν προσχωρήσει στο ΝΑΤΟ, η Ρωσία συνορεύει ήδη με άλλες χώρες του ΝΑΤΟ, και, αν θέσει υπό τον έλεγχό της την Ουκρανία, θα συνορεύει με την Πολωνία, που είναι επίσης μέλος του ΝΑΤΟ. Εξάλλου, σύμφωνα με κάποιες αναλύσεις, οι κινήσεις του Πούτιν υπαγορεύονται στην πραγματικότητα από τη βαθύτερη επιδίωξή του για «ανασύσταση» της σοβιετικής επικράτειας.

Είτε με τα όπλα είτε με συμφωνία είναι βέβαιο ότι ο ρώσος πρόεδρος θα ικανοποιήσει άμεσα κάποιες από τις επιδιώξεις του. Διότι σε περίπτωση εισβολής στην Ουκρανία, η Δύση έχει δηλώσει καθαρά ότι μόνο κυρώσεις μπορεί να επιβάλει, οι οποίες είναι αμφίβολο αν θα είναι πολύ σκληρές, διότι θα πληγεί οικονομικά και η ίδια. Και μάλιστα σε μια συγκυρία σοβαρής ενεργειακής κρίσης, για την οποία ευθύνεται ο σφιχτός εναγκαλισμός της με το ρωσικό φυσικό αέριο.

Τι θα συμβεί όμως, αν αύριο ο Πούτιν, με το πρόσχημα της ασφάλειας, απειλήσει χώρες της πρώην Σοβιετικής Ενωσης που έχουν προσχωρήσει στο ΝΑΤΟ, όπως οι Δημοκρατίες της Βαλτικής. Οι υπόλοιπες χώρες του ΝΑΤΟ δεν πρόκειται να αντιπαρατεθούν πολεμικά με τη Ρωσία, αφενός διότι δεν το επιθυμούν και αφετέρου διότι στη γειτονιά της η Ρωσία έχει όλα τα στρατηγικά και τακτικά πλεονεκτήματα.

Ετσι η αδυναμία χρήσης πυρηνικών όπλων, που έχει διασφαλίσει την ειρήνη στην Ευρώπη για πολλές δεκαετίες, θα αποβεί εις βάρος της Δύσης. Για την ακρίβεια, έχει ήδη μετατραπεί σε πλεονέκτημα υπέρ της Ρωσίας, η οποία την εκμεταλλεύεται προωθώντας ανεμπόδιστα τις εδαφικές επιδιώξεις της με συμβατικά όπλα, ενώ το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τα πυρηνικά που διαθέτει, διότι αυτό θα προκαλούσε ισοδύναμη αντίδραση και θα οδηγούσε στον πυρηνικό όλεθρο.

Αυτή είναι και η μείζων διαφορά με τα γεγονότα του 1939, ότι δηλαδή το ΝΑΤΟ δεν επιθυμεί να εμπλακεί σε συμβατικό πόλεμο με τη Ρωσία ούτε μπορεί να χρησιμοποιήσει τα πυρηνικά που διαθέτει. Υφίσταται συνεπώς ένα αναπάντητο ερώτημα: πώς θα σταματήσει η επέλαση των ρωσικών αρμάτων;

Ο Μιχαήλ Πασχάλης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης