Η σύγχρονη Καρυάτιδα και η «αδελφή» της

Περπατώντας στην Euston Road, στο Λονδίνο, για να μπω στο μετρό, αντικρίζω μια γνώριμη εικόνα: τις Καρυάτιδες της εκκλησίας του Σεν Πάνκρας να με κοιτάζουν από ψηλά. Αυτές οι κομψές γλυπτές φιγούρες παίρνουν τη θέση των κλασικών στύλων, στηρίζοντας το κτίριο του οποίου αποτελούν μέρος.

Κανείς άλλος δεν φαίνεται να τις παρατηρεί ή να τις δίνει ιδιαίτερη σημασία. Εγώ, όμως, σταματώ για να τις θαυμάσω: έξι αρχαίες Ελληνίδες στέκονται καμαρωτές, επιβλέποντας, θαρρείς, την κίνηση του Λονδίνου. Νιώθω περήφανη όταν τις κοιτάζω. Αυτά τα κορίτσια τα ξέρω καλά. Οχι μόνο από την Ακρόπολη, στην Αθήνα, αλλά και από το μικρό χωριό μου στη Λακωνία, τις Καρυές, από όπου λέγεται ότι κατάγονται αυτές οι κοπέλες. Ο ταξιδιωτικός συγγραφέας του 2ου αιώνα μ.Χ. Παυσανίας περιγράφει πως οι Καρυάτιδες χόρευαν προς τιμήν της Καρυάτιδος Αρτέμιδος στον υπαίθριο ναό της. Στο χωριό μου υπάρχει ένα μνημείο με αντίγραφα των Καρυάτιδων, στο οποίο θυμάμαι να σκαρφαλώνω όταν ήμουν μικρή. Το μνημείο στέκεται στην κορυφή μιας πλαγιάς με θέα την είσοδο του χωριού, «φρουρώντας» τις Καρυές και υπενθυμίζοντας τις λακωνικές ρίζες των Καρυάτιδων, τις οποίες κανείς δεν μπορεί να αφαιρέσει.

Αντιθέτως, στο Μουσείο Ακρόπολης, δίπλα από τις πέντε αυθεντικές Καρυάτιδες της Ακρόπολης των Αθηνών, υπάρχει ένα κενό. Ενα κενό που περιμένει την έκτη Καρυάτιδα, την οποία έκλεψε ο Λόρδος Ελγιν το 1802 και σήμερα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο. Την περιμένει να επιστρέψει και να επανενωθεί με τις αθηναίες αδελφές της.

Ως υποψήφια διδάκτωρ Κλασικής Τέχνης και Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, δίνω ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της ενοποίησης. Εκεί βρίσκεται η ουσία του ζητήματος: τα γλυπτά που αφαιρέθηκαν από την Ακρόπολη των Αθηνών είναι αναπόσπαστα μέρη του μνημείου. Η Ελλάδα είναι η πατρίδα τους. Από τη στιγμή που υφίσταται η ιδανική τοποθεσία για να εκτεθούν (αναφέρομαι, ασφαλώς, στο Νέο Μουσείο Ακρόπολης που χτίστηκε το 2009, οι αίθουσες του οποίου θα ενισχύσουν την επίδραση και την αξία των Γλυπτών λόγω της οπτικής και φυσικής εγγύτητάς τους με την Ακρόπολη), δεν υπάρχει δικαιολογία για να μην επιστραφούν, προκειμένου οι επισκέπτες να μπορούν να τα θαυμάσουν όσο το δυνατόν πιο κοντά στο αρχικό τους πλαίσιο. Το αποτέλεσμα που θα προέκυπτε από την επανένωση της ζωφόρου και των αετωμάτων του Παρθενώνα θα ήταν θαυμάσιο. Για πρώτη φορά έπειτα από 200 χρόνια θα έδινε την αίσθηση του αληθινού μεγαλείου του μνημείου.

Ο συμβιβασμός που προτείνει η Ελλάδα να εκτεθούν στο Βρετανικό Μουσείο θησαυροί που δεν έχουν φύγει ποτέ από τις ακτές της χώρας είναι κάτι περισσότερο από δίκαιος. Για την ακρίβεια, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως ευκαιρία για να συζητηθεί η θετική επίδραση που είχαν τα αντικείμενα αυτά σε βρετανούς αρχαιοδίφες και διανοούμενους. Ο νεοκλασικισμός ήταν ένα ρεύμα τόσο ισχυρό που ώθησε προσωπικότητες όπως ο Λόρδος Βύρων να θυσιάσουν τη ζωή τους για μια χώρα που δεν ήταν εξ αίματος δική τους (αν και σίγουρα ήταν εξ αγάπης, εξού και ο όρος φιλέλληνας). Αυτό είναι κάτι για το οποίο εμείς οι Ελληνες θα είμαστε αιωνίως ευγνώμονες, όπως έδειξαν οι εορτασμοί, πέρυσι, για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση. Πιστεύω ότι η έκθεση άλλων θησαυρών θα αναδείκνυε αυτή την ιδιαίτερη σχέση 200 ετών μεταξύ Ελλάδας και Βρετανίας με έναν τρόπο περισσότερο ίσο και ισότιμο από τον σημερινό: του να κρατάς πεισματικά τα Γλυπτά σαν να είναι τρόπαιο. Αυτό θα ήταν ένδειξη αληθινού φιλελληνισμού, για τον οποίο θα ήταν περήφανος και ο ίδιος ο Λόρδος Βύρων.

Το Βρετανικό Μουσείο έχει τη δύναμη να κάνει την ηθική επιλογή, τη δίκαιη επιλογή, στις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις. Ως ένα ίδρυμα αφοσιωμένο στη διατήρηση της ανθρώπινης Ιστορίας μέσω της τέχνης και του πολιτισμού της, δεν έχω καμία αμφιβολία ότι το Μουσείο και οι επίτροποί του θα έχουν αφιερώσει χρόνο για να κατανοήσουν τα μαθήματα της Ιστορίας. Υπό αυτό το πρίσμα, οι έξι Καρυάτιδες θα μπορούσαν επιτέλους να βρεθούν ξανά μαζί.

Η Δάφνη Ντ. Μάρτιν είναι αρχαιολόγος, υποψήφια διδάκτωρ του Τμήματος Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και απόφοιτη του Πανεπιστημίου Γέιλ