Η φάμπρικα των αφορισμών

Υπάρχουν δύο είδη «αφορισμών», ο μικρός και ο μεγάλος. Ο μικρός αφορισμός είναι η προσωρινή απαγόρευση συμμετοχής στη Θεία Κοινωνία, ο δε μεγάλος αφορισμός ή το ανάθεμα είναι η παντελής αποκοπή του παρεκτραπέντος από την εκκλησιαστική κοινωνία και η στέρηση της ιδιότητας του μέλους της με απόφαση του εκκλησιαστικού δικαστηρίου ή της συνόδου. Επιβάλλεται δε στους βαριά αμαρτωλούς (αποστάτες, αιρετικούς κ.ά.). […] Ο μεγάλος αφορισμός ή ανάθεμα λογίζεται ως επισφράγιση της εκούσιας εξόδου ενός μέλους από τη στρατευόμενη Εκκλησία και ισούται με πνευματικό θάνατο, διότι αυτός που εξέρχεται από την Εκκλησία δεν συμμετέχει στην αγιάζουσα θεία χάρη και νεκρώνεται πνευματικώς. Γι’ αυτό και επιβάλλεται εν εσχάτη ανάγκη. Το ανάθεμα έχει επίσημο χαρακτήρα. Για τον λόγο αυτό και απαγγέλλεται δημοσίως και όχι ιδιωτικώς. Τούτο γίνεται αφ’ ενός μεν για να συναισθανθεί εντονότερα ο αμαρτωλός την αμαρτωλότητά του και να μετανοήσει, αφ’ ετέρου δε για να προφυλαχθούν οι πιστοί από κάθε κίνδυνο, ο οποίος είναι δυνατόν να προέλθει από τον αφορισθέντα. […] Ο αναθεματισμός, αν δεν αρθεί, συνεχίζεται και μετά τον θάνατο. Αυτό έχει ως συνέπεια να μην έχει δικαίωμα αυτός που πέθανε ούτε στις επικήδειες, επιμνημόσυνες και άλλες συγχωρητικές τελετές και ακολουθίες. Εξ αιτίας της μεγάλης βαρύτητας της ποινής και των συνεπειών της μόνο σε έσχατη ανάγκη η Εκκλησία επιβάλλει το ανάθεμα.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΠΟΥΜΗΣ ομότιμος καθηγητής Θεολογικής Σχολής Αθηνών

Ο πρόσφατος δίδυμος «παντελής ή μέγας» αφορισμός ενός καταξιωμένου επιστήμονα κι ενός δημοφιλούς συγγραφέα, του Ηλία Μόσιαλου και του Χρήστου Χωμενίδη, ήταν απλώς το κερασάκι σε μια φαρσοκωμωδία που επιμένει να αγνοεί την κόπωση των θεατών κι εξακολουθεί να παίζεται εδώ και χρόνια από τον (πρώην πλέον) μητροπολίτη Καλαβρύτων & Αιγιαλείας Αμβρόσιο. Δεν θα υπερβάλαμε εάν κάναμε λόγο για μια μικρή βιοτεχνία αφορισμών, μια φάμπρικα που καλύπτει τα ισχνά λειτουργικά της έξοδα και τα προϊόντα της συνεχίζουν να βρίσκουν φιλόξενη στέγη στους ιστότοπους και στα έντυπα, αν και όχι πάντοτε σε περίοπτη θέση. Κάτι σαν τις σπιτικές μαρμελάδες, στο πιο kinky.

Σταχυολογούμε ορισμένους από τους πλέον ενδεικτικούς αφορισμούς του σεβασμιότατου, βέβαιοι πως δεν είναι και οι μοναδικοί. Προ πανδημίας, τον όχι και τόσο μακρινό Αύγουστο του 2018, ο Αμβρόσιος αφόρισε τον δημοσιογράφο Δήμο Βερύκιο, επειδή ανάρτησε στο Διαδίκτυο μια σκωπτική «φωτοσοπιά» με την Παναγία την Αρουραία. Μολονότι ο Βερύκιος ένιωσε στο πετσί του τι εστί αφορισμός -«τέσσερα χειρουργεία έκανα κατόπιν», θα δηλώσει αργότερα -, δεν γνωρίζουμε αν ακολούθησε τελικά και το πρωτόκολλο για την άρση του αφορισμού, τουτέστιν: «το παρόν επιτίμιον ισχύει έως ότου ο αφοριζόμενος προσέλθει εν μετανοία γονυπετής ενώπιον ημών επ’ εκκλησία και ζητήσει δημοσίως συγγνώμην». Την πρώτη άνοιξη της πανδημίας, για σωρεία θανάσιμων παραπτωμάτων (πρόσκαιρο κλείσιμο των ιερών ναών, βλασφημία της Θείας Κοινωνίας με τη διάδοση της «ανυπόστατης φήμης» ότι ο κορωνοϊός μεταδίδεται και με το σάλιο κ.ο.κ.) ο Αμβρόσιος αφόρισε τρία εξέχοντα δημόσια πρόσωπα ταυτοχρόνως: τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, την υπουργό Παιδείας & Θρησκευμάτων Νίκη Κεραμέως και τον (τότε) υφυπουργό Πολιτικής Προστασίας Νίκο Χαρδαλιά. Καμία γονυκλισία δεν ακολούθησε και κανένας αφορισμός δεν ανακλήθηκε.

Ασφαλώς, ακόμη και ο Αμβρόσιος έχει αντιληφθεί ότι η φάμπρικά του δεν μπορεί να καλύψει τις ακόρεστες επικοινωνιακές του ανάγκες μονάχα με την παραγωγή αφορισμών. Ως εκ τούτου, διαθέτει κατά καιρούς στην αγορά πολύτιμα συμπληρώματα επικοινωνιακής διατροφής. Διαχρονικά έχει δηλώσει σχεδόν τα πάντα: από ολόθερμες ευχές για τη μακροημέρευση της Χρυσής Αυγής – τη «γλυκιά» μας «ελπίδα» – και κοινές πόζες τον Ιανουάριο του 2018 με τα πρωτοπαλίκαρά της, τον Λαγό και τον Παναγιώταρο, που σήμερα βρίσκονται στη φυλακή έως κατάρες προς τον (τότε) υπουργό Νίκο Φίλη – «να σαπίσει το χέρι του» – και προτροπές για αυτοδικία εναντίον όποιου ομοφυλόφιλου βρεθεί στο διάβα μας. Ο Αμβρόσιος είναι απολύτως πεπεισμένος ότι η φονική τραγωδία στο Μάτι δεν ήταν παρά η τιμωρία του Θεού επειδή «ο (τότε) πρωθυπουργός συζεί αστεφάνωτος με τη φιλενάδα του κα Μπέττυ ή Περιστέρα» και το μόνο αποτελεσματικό εμβόλιο κατά της πανδημίας «είναι ο αγιασμός». Ανεξάντλητο πρωτογενές υλικό για το Δελφινάριο; Οχι ακριβώς.

Ας το θέσουμε διαφορετικά: γιατί θα έπρεπε να μας ενδιαφέρει τι δηλώνει και ποιον αφορίζει ένας ηλικιωμένος πρώην χωροφύλακας, πρώην μητροπολίτης, πρώην κράχτης της ναζιστικής εγκληματικής οργάνωσης, καθώς και νυν και αεί απολίθωμα του μεσαιωνικού σκοταδισμού στη σύγχρονη εποχή; Οφείλουμε να ασχολούμαστε στα σοβαρά με όποια μπούρδα ξεστομίζει; Μήπως κατά βάθος αρνούμαστε να παραδεχτούμε ότι είναι η ψυχαγωγία μας σε τακτική βάση, ένα πρόγραμμα stand up comedy διαθέσιμο ανά πάσα στιγμή, χωρίς συνδρομητική εισφορά, χωρίς καν να σηκωθούμε από τον καναπέ μας; Η αλήθεια είναι ότι τα φληναφήματα του Αμβρόσιου χρησιμεύουν συχνά ως ποντικοπαγίδες προκειμένου να γραπώσουμε κάποια άλλα φληναφήματα, λιγότερο γραφικά και λιγότερο ακίνδυνα.

Δείτε, λόγου χάριν, την αντίδραση της Ιεράς Συνόδου στους αφορισμούς του. Στην περίπτωση του Βερύκιου, η Ιερά Σύνοδος δεν αντέδρασε καθόλου, λες και ήταν φυσικό ή αναμενόμενο όποιος ανεβάζει στο Διαδίκτυο μια σκωπτική «φωτοσοπιά» για την Αειπάρθενο να παραμένει μετά θάνατον «άλιωτος» στον αιώνα τον άπαντα. Οταν όμως το πράγμα παραχόντρυνε, όταν στο στόχαστρο του Αμβρόσιου μπήκαν ο Πρωθυπουργός και οι υπουργοί του, η Ιερά Σύνοδος ένιωσε την ανάγκη να αντιδράσει. Πώς αντέδρασε; Κατήγγειλε δημοσίως τον Αμβρόσιο ως «γελοίο» ή έστω «ξεμωραμένο»; Οχι. Τον κατήγγειλε ως «αναρμόδιο». Μάλιστα. Εκεί που θα περίμενε κανένας η Εκκλησία να έχει θάψει τους αφορισμούς στα πιο βαθιά ενοχικά της χρονοντούλαπα, ιδίως μετά τον κατάπτυστο αφορισμό/ανάθεμα του Ελευθέριου Βενιζέλου από τον βασιλόφρονα αρχιεπίσκοπο Αθηνών Θεόκλητο (12 Δεκεμβρίου του 1916), καθώς και προγενέστερα από τους αφορισμούς/φόβητρα των επαναστατών του 1821, η Ιερά Σύνοδος δήλωσε ότι μονάχα εκείνη δικαιούται να αφορίζει, ενώ οι αφορισμοί ιδία πρωτοβουλία του Αμβρόσιου είναι «ανίσχυροι» και «ανυπόστατοι». Κάπως σαν κατάχρηση εξουσίας ή/και αντιποίηση αρχής μεταξύ ρασοφόρων.

Ωστόσο, ελλοχεύει  κάτι  ζοφερότερο στη φάμπρικα των αφορισμών. Ο Αμβρόσιος έχει ακροατήριο. Μικρό, ολιγάριθμο, ολοένα και πιο συρρικνωμένο; – όπως θέλουμε μπορούμε να το αποτιμήσουμε, αρκεί να μην μας τυφλώσει ο υπεροπτικός μας μπλαζεδισμός. Ενα ακροατήριο βαθιά ταπεινωμένο από τον εγκλωβισμό του στο περιθώριο, με μόνη του πλέον πνευματική τροφή τις προκαταλήψεις, τις δεισιδαιμονίες και τις εμμονές των προπατόρων του, όσα το ίδιο αποκαλεί «ιερά και όσια». Ενα ακροατήριο που βγάζει προς το παρόν τη χολή του στα πλήκτρα, αλλά ευελπιστεί ότι οσονούπω «έσσεται ήμαρ». Και το εννοεί.