Ξεπαρθενών: η ξεθυμασμένη πρόκληση

Στην «Τελευταία πνοή», τη βιογραφία του Λουίς Μπουνιουέλ, ο σκηνοθέτης περιγράφει πώς εισήλθε ουσιαστικά στους ανήσυχους κύκλους της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας, στο Παρίσι. Το 1929 βρισκόταν στην Ισπανία και συζητούσε με τον φίλο του τον Σαλβαδόρ Νταλί ένα όνειρο που είχε δει ο τελευταίος: το χέρι του είχε γεμίσει μυρμήγκια. Από αυτή την εναρκτήρια σκηνή γεννήθηκε ο «Ανδαλουσιανός σκύλος», ταινία τα πλάνα της οποίας δεν έπρεπε να έχουν καμία λογική εξήγηση, ως παραληρηματική αφήγηση που θα παρέπεμπε στη λειτουργία του ασυνείδητου. Οταν τελείωσε η ταινία, ο Μπουνιουέλ σκέφτηκε να την προβάλει στους σουρεαλιστές φίλους του στο Παρίσι, αλλά δεν ήξερε την αντίδρασή τους. Φοβούμενος την αποδοκιμασία, στην προβολή είχε γεμίσει τις τσέπες του με πέτρες με τις οποίες θα απαντούσε σε πιθανό κράξιμο. Δεν χρειάστηκε. Η ταινία επιδοκιμάστηκε και ο Μπουνιουέλ εν πομπή και παρατάξει έγινε αποδεκτός από τους δύστροπους λειτουργούς του γαλλικού σουρεαλισμού.

Η πρόκληση στην τέχνη είναι μεγάλη ιστορία. Ο εικοστός αιώνας, ιδιαίτερα, είναι συνυφασμένος με απόπειρες διασάλευσης κάποιας υπαρκτής τάξης: ενός ακαδημαϊσμού αλλά συχνά και ενός ευρύτερου αυταρχισμού. Οι τυχεροί καλλιτέχνες τσακώνονταν με τους θεσμούς, ανέτρεπαν παραδόσεις, επινοούσαν το καινούργιο συχνά δοξαζόμενοι: προπολεμικά οι ντανταϊστές και οι σουρεαλιστές, η ρωσική πρωτοπορία ή ο γερμανικός εξπρεσιονισμός, μεταπολεμικά το αντεργκράουντ στην Αμερική, το γαλλικό νέο κύμα του κινηματογράφου, το (αφόρητο) νέο μυθιστόρημα… Υπήρχαν όμως και δύστυχοι ανατροπείς που δεν πέρασαν καθόλου καλά: οι καλλιτέχνες που αμφισβήτησαν τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό στην κομμουνιστική Ρωσία θεωρήθηκαν αποσυνάγωγοι και οι δουλειές τους κρύφτηκαν – συχνά κι οι ίδιοι βρέθηκαν κυνηγημένοι, σε γκουλάγκ ή αναγκασμένοι να ψάχνουν τρόπους να διαφύγουν. Ή να επιζήσουν.

Ο Ταρκόφσκι τα χρόνια της παγκόσμιας επιτυχίας του δεν είχε μερικά καπίκια για να πάρει το λεωφορείο. Ο σκηνοθέτης Σεργκέι Παρατζάνοφ σάπισε στη φυλακή – καταδικασμένος με ψεύτικες μαρτυρίες. Η πολύ προγενέστερη περίπτωση του Σοστακόβιτς, που κάθε βράδυ για καιρό περίμενε με μια βαλιτσούλα τους ασφαλίτες να τον συλλάβουν επειδή δεν άρεσε στον Στάλιν η όπερα «Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ», δείχνει δραματικά τι μπορεί να πάθει ένας καλλιτέχνης όταν βρεθεί απέναντι σε ό,τι προκρίνει η αυταρχική εξουσία.

Τι σχέση έχει με όλα αυτά το ταινιάκι «Ξεπαρθενών», που δόθηκε τις προάλλες στη δημοσιότητα; Απολύτως καμία. Ενα αισθητικώς καθυστερημένο φιλμ, μια βιντεοκασέτα την εποχή του κινητού, που στηρίζεται στο ότι δυο αγόρια έκαναν σεξ στη διάρκεια μιας ξενάγησής τους στην Ακρόπολη, έχει στόχο να αναστατώσει τη ζωή μας δήθεν ως ιερόσυλη τέχνη. Με ένα αισθητικό σοκ που δεν ήταν ούτε αισθητικό ούτε σοκ. Φοβερό, τρόμαξε ο ντουνιάς.

Την εποχή που τη διάταξη να μην μπορούν να δώσουν αίμα οι ομοφυλόφιλοι τη διορθώνει ο δεξιός Θάνος Πλεύρης, κάποια παιδιά νομίζουν ότι η διεκδίκηση είναι πάντα σύγκρουση – και η τέχνη προπαγάνδα. Ποιος νοιάζεται πραγματικά για το ποιος κάνει σεξ με ποιον και πού – και μάλιστα με τη στραβοχυμένη αφήγηση κάτι ερασιτεχνών; Τουλάχιστον, όταν η Nelly’s φωτογράφιζε γυμνή, κάτω από ένα αραχνοΰφαντο πέπλο, τη χορεύτρια Νικόλφσκα, εκτός από χειραφέτηση και οργή παρήγαγε και ωραίες εικόνες.

Καλό πράγμα είναι η επιθυμία και η εκτόνωσή της. Δεν πάνε όμως ν’ ανοίξουν και κάνα βιβλίο να ξεστραβωθούν μπας και κάποια στιγμή μπορέσουν να κάνουν κάτι όντως χρήσιμο αντί να μας ταλαιπωρούν με την υπεροψία τους που δεν αφορά κανέναν…