Το μεγάλο στοίχημα του 2022

«Μένουμε σπίτι!» – είχε αναγγείλει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, τη δεύτερη κιόλας ημέρα του 2021, ανακοινώνοντας ξαφνικά την επιστροφή του λοκντάουν. Για μία εβδομάδα, είχε πει. Προληπτικά, για να ανοίξουν τα σχολεία στην ώρα τους. «Παίζουμε άμυνα», είχε προσθέσει. Μέχρι να αναπτυχθεί η καμπάνια εμβολιασμού. Το λοκντάουν έγινε αυστηρότερο και διήρκεσε πολύ πάνω από εβδομάδα. «Για να κερδίσουμε το Πάσχα». Και λίγο πριν από τη Μεγάλη Εβδομάδα μάθαμε ότι θα κάνουμε ένα ακόμη Πάσχα υπό περιορισμό, «για να κερδίσουμε το καλοκαίρι». Το καλοκαίρι, όμως, εμφανίστηκε η μετάλλαξη Δέλτα. Και λίγο πριν γυρίσει ο χρόνος, μάθαμε ότι μία νέα μετάλλαξη, η Ομικρον, ανατρέπει και πάλι όλα τα σχέδια.

Σαν να βλέπουμε μια ταινία που δεν τελειώνει ποτέ – είπε προχθές ο γάλλος πρωθυπουργός Καστέξ, ανακοινώνοντας τα νέα μέτρα. Σαν να έχουμε πιαστεί στη φτερωτή ενός μύλου που γυρνά αδιάκοπα στον ίδιο κύκλο. Το 2022 ξεκινά, όπως ακριβώς και το 2021. Μα με λιγότερες (ελπίζω) αφελείς αυταπάτες.

Ξεκινά μια ακόμη χρονιά αβεβαιότητας. Αβεβαιότητα, ως προς την εξέλιξη της πανδημίας, προπάντων. Εχουμε, απλώς, μια ελπίδα. Ή μια ευχή. Να εξισορροπηθεί η πολύ μεγαλύτερη μεταδοτικότητα της μετάλλαξης Ομικρον, από μια ακόμη μεγαλύτερη άμβλυνση της νοσηρότητας που προκαλεί. Ωστε το ’22 να είναι η χρονιά της αποδρομής – όπως εκτιμούσαν τα πρώτα υπολογιστικά μοντέλα. Μα – μέχρι να εκπληρωθεί η προφητεία πως η πανδημία θα γίνει κάποτε μια διαχειρίσιμη ενδημική νόσος – οι δισταγμοί, οι πολιτικοί υπολογισμοί, οι ταλαντεύσεις που χαρακτήρισαν όλο και εντονότερα τη διαχείριση της πανδημίας τον τελευταίο καιρό, δεν δικαιολογούνται πια. Ξέρουμε, επίσης, ότι μέχρι να εμβολιαστούν όλοι, ή έστω η μεγάλη πλειοψηφία των συνανθρώπων μας, όχι μόνον στα όρια της κοινότητάς μας μα της υφηλίου, κανείς εμβολιασμένος δεν θα είναι ασφαλής. Συνεπώς, μια στενόκαρδη διαχείριση των μέσων που διαθέτει το πλούσιο μισό του κόσμου (στο οποίο και η Ελλάδα ανήκει) δικαιολογείται ακόμη λιγότερο.

Στην αβεβαιότητα της πανδημίας, προστίθενται κι άλλες. Η αβεβαιότητα ως προς την εξέλιξη της οικονομικής κρίσης. Θα δικαιωθούν οι απαισιόδοξοι δογματικοί που βλέπουν μια επιστροφή της διεθνούς οικονομίας σε συνθήκες στασιμοπληθωρισμού τύπου 70s και ευαγγελίζονται νέο γύρο πολιτικών δημοσιονομικής πειθαρχίας και λιτότητας; Ή οι αισιόδοξοι που μας βεβαιώνουν πως πρόκειται μόνον για μια πρόσκαιρη διαταραχή λόγω Covid και πως δεν πρέπει να εγκαταλειφθούν πρόωρα οι πολιτικές των χαμηλών επιτοκίων και της δημοσιονομικής χαλάρωσης;

Η αβεβαιότητα, έπειτα, της Ευρώπης και της αντίδρασής της στις υγειονομικές μα και τις οικονομικές προκλήσεις. Είχαμε την ελπίδα ότι η ανάδειξη του νέου κυβερνητικού συνασπισμού στη Γερμανία θα οδηγούσε σε μια νέα ισορροπία στην Ευρώπη, όπου Σολτς, Μακρόν και Ντράγκι, τρεις περίπου ομοϊδεάτες, θα έδιναν μια νέα ώθηση στον ευρωπαϊκό σχέδιο, θα έδιναν μονιμότερα χαρακτηριστικά στην εκτάκτως και απροσδόκητα φεντεραλιστική διαχείριση της πανδημίας, που εκδηλώθηκε με την κοινή προμήθεια εμβολίων και τη δημιουργία του Ταμείου Ανασυγκρότησης. Μα περιμένουμε να δούμε τη νέα γερμανική κυβέρνηση στη δοκιμασία της πράξης. Περιμένουμε προπάντων να λυθεί ο πυκνός γρίφος των γαλλικών εκλογών της άνοιξης, που ξαφνικά έγιναν εξαιρετικά απρόβλεπτες.

Η σημαντικότερη αβεβαιότητα, όμως, είναι εκείνη που αφορά την έκβαση της μεγάλης αναμέτρησης ανάμεσα στους υπερασπιστές της φιλελεύθερης και κοινωνικά συνεκτικής δημοκρατίας και τους αντιπάλους της, τους οπαδούς μιας ανελεύθερης, αυταρχικής και μισαλλόδοξης εκδοχής «δημοκρατίας» που, από το 2016 κι ύστερα, κυριαρχούσε στη διεθνή σκηνή. Το 2016 ήταν η χρονιά του Brexit και η χρονιά του Τραμπ. Τον Ιανουάριο του 2017, στη γερμανική πόλη Κόμπλεντς, στις όχθες του Ρήνου, μια μαύρη διεθνής των ακροδεξιών, η Λεπέν και ο Ολλανδός Βίλντερς, ο Σαλβίνι και η Πέτρι της γερμανικής AfD, είχαν συγκεντρωθεί για να κηρύξουν το «τέλος του παλιού κόσμου». Η τραμπική επανάσταση θα ερχόταν και στη Γηραιά Ηπειρο – διακήρυξαν. Η προφητεία, ευτυχώς, διαψεύστηκε. Οι πρωταγωνιστές εκείνης της συγκέντρωσης είναι όλοι δευτερεύουσες φιγούρες, κομπάρσοι της πολιτικής σκηνής. Η ήττα Τραμπ έκλεισε τον κύκλο. Μαζί του αποχώρησαν το 2021 δύο σωσίες του, ηττημένοι από ένα μέτωπο κατά της διαφθοράς, στην Τσεχία και τη Βουλγαρία. Ισως τους ακολουθήσουν στις εκλογές του 2022, τύποι σαν τον Ορμπαν και τον Μπολσονάρου. Αλλά ο κίνδυνος δεν έχει χαθεί. Η εισβολή του τραμπικού όχλου στο Καπιτώλιο – το πρώτο μεγάλο γεγονός του 2021 – μένει ακόμη να αποδειχθεί αν ήταν το κύκνειο άσμα του ρεύματος ριζοσπαστικής, αντιδραστικής, ξενοφοβικής αντισυστημικότητας, που εκπροσωπούσε ο Τραμπ ή μια προειδοποίηση για τη συνέχεια. Κανείς δεν το ξέρει. Ξέρουμε μόνον το δίδαγμα της ιστορίας: πως έπειτα από μια μεγάλη πανδημία, συνήθως, μειώνεται η εμπιστοσύνη, αυξάνεται ο φόβος, ευνοείται η απήχηση συνωμοσιολογιών και εξτρεμιστικών πεποιθήσεων. Ξέρουμε, επίσης, ότι η Ελλάδα δεν είναι αμέτοχη της περιπέτειας, προφυλαγμένη από τον κίνδυνο.

«Η πανδημία», γράφει ο Μαρκ Μαζάουερ στην εισαγωγή του στο νέο, πολύτιμο βιβλίο του για το 1821, «αποκάλυψε ότι οι ΗΠΑ είναι μια βαθιά σπαρασσόμενη χώρα, που η στάση της απέναντι στην κυβέρνηση βρίσκεται σε σοβαρή κρίση. Στην Ελλάδα, από την άλλη μεριά, το κράτος κατάφερε να εφαρμόσει μια από τις πιο διεξοδικές καραντίνες στην Ευρώπη, επειδή ο κόσμος το εμπιστεύθηκε κι έδειξε πρόθυμος να ακολουθήσει. Η ελληνική κοινωνία αποδείχθηκε ικανή να υπομείνει πράγματα που η αμερικανική δεν μπορούσε». Ισως η αισιοδοξία του Μαζάουερ να ακούγεται τώρα κάπως υπερβολική.