Μια σπουδαία Πρωτοχρονιά ολότελα ξεχασμένη

Με έναν δικό τους ιδιαίτερο τρόπο οι ημέρες των εορτών, και ιδιαίτερα η παραμονή του νέου χρόνου, κρύβουν μέσα τους γεγονότα, που είναι τουλάχιστον ασέβεια η ομίχλη του χρόνου να τα σκεπάζει και η εσκεμμένη λήθη να κρύβει την αλήθεια τους.

1953, σε μια Αθήνα βαριά λαβωμένη από τις πληγές του Εμφύλιου, με τον κόσμο αλαφιασμένο, στην αγωνία της ανεργίας, και δεμένο στο μαγγανοπήγαδο ενός αβέβαιου μεροκάματου. Στην Αθήνα της φτώχειας και των βιωτών προτεραιοτήτων, ο αθλητισμός, με έναν δικό του τρόπο, κράταγε ψηλά την ταυτότητά του. Χωρίς δυνατότητες, με ανυπαρξία υποδομών, σε γήπεδα χωράφια και σε μπασκέτες με σιδερένια ταμπλό και τσιμεντένια δάπεδα, έκανε το όγδοο θαύμα. Σε μια χώρα βυθισμένη στον κατάλογο των υποανάπτυκτων χωρών, σε μια χώρα όπου οι στατιστικοί δείκτες είχαν κατεβάσει τα μολύβια τους, σε μια χώρα που απολάμβανε την παγκόσμια ανυποληψία, ένα θαύμα από το πουθενά ταράζει τις προθήκες των ευρωπαϊκών εφημερίδων.

Μια οµάδα γειτονιάς με ένδοξο παρελθόν αλλά ανύπαρκτο παρόν και αβέβαιο μέλλον, στην άκρη του Πεδίου του Αρεως, εκεί που ανταμώνουν η αριστοκρατική Μαυροματαίων με τη νεοσύστατη Κυψέλη και την ξεχασμένη από θεούς κι ανθρώπους παραγκούπολη του Πολυγώνου. Εκεί ακριβώς, στον βίβλιο χώρο του ιστορικού Πανελλήνιου, δημιουργήθηκε από τα πρώιμα χρόνια του ’30 ένα μικρό τσιμεντένιο γήπεδο με πέτρινες μπασκέτες και αργότερα με δοκούς βόλεϊ. Αυτή ήταν όλη η υποδομή της ελληνικής καλαθόσφαιρας.

Θες όµως η περιοχή, θες ένα παράξενο πάντρεμα λαϊκού και αστικού κόσμου, το τρίγωνο αυτό γεννάει τρία σπουδαία σωματεία, τον ιστορικό Πανελλήνιο, λίγο παρακάτω σε ένα μεγάλο οικόπεδο στην 3η Σεπτεμβρίου ένα άλλο σπουδαίο σωματείο, φτιαγμένο από σπουδαστές της Ανωτάτης Εμπορικής, ο Τρίτων, και κανά χιλιόμετρο βορειοδυτικά, στα Πατήσια, στη στρατηγού Καλάρη, ο Σπόρτιγκ, ο οποίος μάλιστα, στην καρδιά της δεκαετίας του ’30 εμφάνισε, μαζί με τον Τρίτωνα, γυναικεία ομάδα. Παράδοση λοιπόν το μπάσκετ στην καρδιά της Αθήνας. Μια παράδοση που στις αρχές της δεκαετίας του ’50 δίνει τους πιο γλυκούς καρπούς της. Μια παρέα παιδιών, μαθητών από τα γειτονικά γυμνάσια, που ο συγχωρεμένος ο Κωνσταντινίδης, η ψυχή του Πανελλήνιου, τα μάζευε ρόγα-ρόγα από τις αυλές των σχολείων τους. Τον Μανιά και τον Παπαδήμα από το 2ο Γυμνάσιο, τον Στεφανίδη από το 6ο της οδού Κυψέλης, τον Χολέβα από το 8ο και τους Ρουμπάνηδες από το 5ο, το Γυμνάσιο των Εξαρχείων.

Πάνω σ’ αυτό το υλικό επένδυσε ο καθηγητής του πανεπιστημίου, ο Νησιώτης, ξεχνώντας ακαδημαϊκές υποχρεώσεις, αφιέρωσε τον χρόνο, τις γνώσεις, την καρδιά του. Και έκτισε ένα όγδοο θαύμα, την χρυσή πεντάδα, που με όπλο τα νιάτα της, τα φυσικά της προσόντα, την αθλητική της υποδομή, οι δύο Ρουμπάνηδες ήταν ταυτόχρονα πρωταθλητές Ελλάδος, ο Αριστείδης στο ακόντιο και ο Γιώργος στο άλμα επί κοντώ. Ηταν το λεβεντόπαιδο που στην Ολυμπιάδα της Μελβούρνης μας χάρισε, μετά από 45 χρόνια, ολυμπιακό μετάλλιο. Ολα αυτά, ο Νίκος Νησιώτης τα ενεργοποίησε, και το στατικό άθλημα το έκανε ξέφρενο. Ταχύτητα, αιφνιδιασμοί, πρεσάρισμα σε όλο το γήπεδο, και τα πιτσιρίκια σάρωναν κύπελλα και πρωταθλήματα.

Και όχι µόνον στην Ελλάδα. Και στο Σαν Ρέμο, Χριστούγεννα του 1953, ανταμώνουν η πρωταθλήτρια Ισπανίας η Ρεάλ, η πρωταθλήτρια Ιταλίας Μπορλέτι από το Μιλάνο η σημερινή Ολύμπια, η γαλλική Παρί, η αυγυπτιακή Σεντ Μαρκ και ο Πανελλήνιος. Και προπαραμονή Πρωτοχρονιάς, 30 Δεκεμβρίου, στο κλειστό Παλέ του Σαν Ρέμο, με δρύινα δάπεδα και γυάλινες μπασκέτες, ο Πανελλήνιος αντιμετωπίζει τη Ρεάλ Μαδρίτης, που είχε ήδη κατακτήσει οκτώ τοπικά πρωταθλήματα. Οι πιτσιρικάδες αιφνιδίασαν τους παίκτες του Φρέντι Μπόρας, του πορτορικανού πατέρα του ισπανικού μπάσκετ. Σαν δαίμονες ο Μανιάς, ο Στεφανίδης, ο Αριστείδης Ρουμπάνης, ξεχαρβάλωσαν τη βασίλισσα: 40-28 στο ημίχρονο, 68-58 στο τέλος. Και έγραφε την επομένη η γαλλική «Εκίπ»: «Αμερικάνικο το μπάσκετ των νεαρών Ελλήνων που έπαιζαν με παπούτσια Ελβιέλα, αλλά που η ταχύητητά τους και το ανυπόφορο πρέσινγκ τους οδήγησαν τη Ρεάλ σε παράδοση άνευ όρων. 23 πόντους ο Μανιάς, 22 ο Στεφανίδης, 9 ο Αριστείδης Ρουμπάνης, 8 ο Παπαδήμας και 6 ο Γιώργος Ρουμπάνης». Ο Χολέβας δεν αγωνίστηκε λόγω τραυματισμού. Η ισπανική «Σπορτίβο» παραδέχεται ότι το επίπεδο του ελληνικού μπάσκετ ήταν πολύ ανώτερο του ισπανικού, και η ιταλική «Αθλέτικο», οι Ελληνες δίδαξαν ένα άλλο μπάσκετ.

Δυό µέρες νωρίτερα, ο αιγύπτιος διαιτητής Ελ-Σαγιέντ, στον αγώνα με την πρωταθλήτρια Ιταλίας, τη σπουδαία Μπορλέτι, έκλεψε τη νίκη. Και ο Πανελλήνιος έκανε τη μοναδική του ήττα: 59-56. Από κει και μετά ξέσπασε στην αιγυπτιακή Σεντ Μαρκ με 77-50 και στη γαλλική Παρί με 65-46, κατακτώντας το 1ο Ευρωπαϊκό Τουρνουά. Η επιστροφή τους; Ενα ταξίδι μέλιτος. Ανήμερα των Θεοφανίων, με τον νεότευκτο «Μιαούλη». Και η είσοδος στο λιμάνι του Πειραιά ένα ατέλειωτο πανηγύρι. Οταν έμπαινε ο «Μιαούλης» ολοφώτιστος τον υποδέχτηκαν τα υπόλοιπα πλοία με σειρήνες. Δεξιά κι αριστερά του κωπηλάτες του Ολυμπιακού έπλεαν με τις οκτάκωπες δίκην τιμητικών αγημάτων. Κι όταν βγήκαν στη στεριά χάθηκαν στις αγκαλιές του κόσμου.

Και µέσα στο πανηγύρι της ξέφρενης υποδοχής, μια θλιβερή απουσία, η επίσημη ελληνική Πολιτεία, μικρόκαρδη και άσχετη με την αθλητική ομορφιά. Το ακόμα χειρότερο, η παντελής απουσία της υπεύθυνης αρχής για τη διεξαγωγή των πρωταθλημάτων μπάσκετ, ο περιβόητος ΣΕΓΑΣ. Φωτεινή αντίθεση ήθους και εποχής η παρουσία των ΔΣ του Ολυμπιακού, του Πειραϊκού, του Τρίτωνα, του Σπόρτιγκ, ως και αποστολή αντιπροσώπων του Αρη από τη Θεσσαλονίκη. Αυτά τα ολίγα για μια ξεχασμένη αθλητική παραμονή Πρωτοχρονιάς.