Παγκράτι

Οταν γράφεις για ίχνη από αστικές μνήμες προκύπτει η εξής απορία: σε τι ωφελεί μία αναφορά από το παρελθόν με κατεύθυνση το παρόν; Οι πιο τολμηροί στην αντιπαράθεσή τους με αυτό που – συνήθως ενοχλητικά – τους περιβάλλει επιλέγουν τη μνημονική ανίχνευση επειδή αναζητούν επιχειρήματα. Για να συγκρίνουν το τότε με το τώρα και να συμπεράνουν με συνηθισμένα κλισέ ότι «κάθε χρόνος και χειρότερα». Οπως είναι αντιληπτό στο αναγνωστικό μας κοινό, αυτή η αναμόχλευση είναι επίκαιρη καθώς διανύουμε τα τελευταία εικοσιτετράωρα της χρονιάς και μας έχει γίνει έξις η απολογιστική τακτική.

Στο Παγκράτι, λοιπόν, περιοχή που γειτνιάζει με τους δρόμους που οδηγούν στη μεταλλαγμένη ζώνη του Συντάγματος και της Πανεπιστημίου, στην οδό Βρυάξιδος γωνία με την Ασπασίας υπήρχε μία μονοκατοικία που πριν από είκοσι χρόνια λειτουργούσε ένα ιδιωτικό ωδείο. Το ωδείο διέκοψε τη λειτουργία του, το κτίριο αφέθηκε στη συντριβή του καιρού και οι εξωτερικές του επιφάνειες προσφέρθηκαν για συνθηματικές αφισοκολλήσεις και εκφάνσεις ανησυχίας των νεαρών γκραφιτάδων. Σήμερα το μόνο που έχει μείνει είναι ένα μικρό γυμνό οικόπεδο με μία ψηλή πινακίδα στην οποία η φωτορεαλιστική απεικόνιση ενός «glam-wow» κτίσματος ίσως και να μας προειδοποιεί για το επερχόμενο gentrification του Παγκρατίου. Ωστόσο η Ρένα Παπασπύρου, ριζωμένη στο Παγκράτι από την προπολεμική ημέρα που γεννήθηκε, πρόλαβε. Και έπαιξε τη δική της παρτίδα με τη μνήμη. Καλλιτέχνιδα της γενιάς του ’70 και της αμφισβήτησης, με πλούσιο διδακτικό παρελθόν στην ΑΣΚΤ, στη διάρκεια του πρώτου lockdown δημιούργησε ένα δικό της εικαστικό ημερολόγιο. Οι μετακινήσεις της από το διαμέρισμά της προς το ερειπωμένο κτίσμα στο 11 της Βρυάξιδος κατέληξαν στην ανασύσταση ενός τοίχου από αυτήν την κατοικία στο Παγκράτι που επρόκειτο να κατεδαφιστεί. Η εγκατάσταση της Παπασπύρου αποτελεί την ανασύσταση ενός τοίχου ο οποίος δεν υπήρξε ποτέ και σήμερα είναι το έργο της «Βρυάξιδος 11 και Ασπασίας» που εκτίθεται στο ισόγειο της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, πάνω σε έναν ειδικά διαμορφωμένο γωνιακό τοίχο τον οποίο σχεδίασε η ίδια. Η διαδικασία της αποτοίχισης ξεκίνησε το 2015, διακόπηκε, και ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2020. «Ηταν ο σκοπός της ημέρας, ο σηματοδότης της ημέρας· ήταν ένας τρόπος να μετράω τις μέρες, ένας τρόπος να μη χάνεις τον εαυτό σου».