Η Νταϊάνα ως Αν Μπολίν

Στις πιθανότερες υποψηφιότητες για το Οσκαρ Α’ γυναικείου ρόλου του 2022, που θα αναγγελθούν επίσημα στις 8 Φεβρουαρίου, συμπεριλαμβάνεται ως πρώτη προτίμηση η Κρίστεν Στιούαρτ, στον ρόλο της πριγκίπισσας Νταϊάνας, στην ταινία «Σπένσερ». Το σενάριο είναι του Στήβεν Νάιτ και η σκηνοθεσία του Χιλιανού Πάμπλο Λαρέν, ορθ. Λαρραΐν (Pablo Larraín). Η ταινία τιτλοφορήθηκε από το πατρικό επώνυμο της πριγκίπισσας της Ουαλίας, που ήταν Diana Frances Spencer. Δεν πρόκειται για κινηματογραφική βιογραφία. Ξεκινά in medias res, όταν τα δύο παιδιά της Νταϊάνας είναι περίπου 7-9 ετών και ο κρυφός δεσμός του Καρόλου με την Καμίλλα Πάρκερ Μπόουλς έχει αναθερμανθεί. Περιγράφει τη ζωή της Νταϊάνας τα Χριστούγεννα του 1991 στο Σάντρινγκαμ Χάους (Sandringham House), που το χωρίζει ένα συρματόπλεγμα από το πατρικό της σπίτι. Το σενάριο απεικονίζει μια πριγκίπισσα που ασφυκτιά στο βασιλικό περιβάλλον, όπου όλα ακολουθούν ένα αυστηρό πρωτόκολλο και ο τρόπος ζωής είναι ξένος προς τις προτιμήσεις της. Υπάρχει ένας υπεύθυνος ασφαλείας που παρακολουθεί και ελέγχει την κάθε της κίνηση και της υπενθυμίζει διαρκώς τις υποχρεώσεις της.

Από την πρώτη στιγμή η Νταϊάνα συμπεριφέρεται και μιλά ως άτομο νευρωτικό, σχεδόν υστερικό, που γίνεται ακατάληπτο αν δεν ξέρεις τι έχει στο μυαλό της και βρίσκεται διαρκώς σε κατάσταση νευρικής κρίσης. Κάνει και λέει τα ακριβώς αντίθετα από αυτά που απαιτεί το πρωτόκολλο. Κάποια στιγμή απευθύνεται σε μία από τις γυναίκες που την υπηρετούν με τα εξής λόγια: «Leave me! I wish to masturbate. You can tell everyone I said that». Μόνο με τα παιδιά της αισθάνεται ελεύθερη, αλλά και αυτό είναι σχετικό. Σε μια σκηνή τα βάζει να παίξουν μαζί της ως «στρατιώτες» και η ίδια υποδύεται τον «ταγματάρχη», αντιδρώντας στη «στρατιωτική» πειθαρχία του παλατιού.

Νωρίς στην εξέλιξη του έργου η πριγκίπισσα βρίσκει το βιβλίο του Ερικ Αϊβς, «Αν Μπολίν: η ζωή και ο θάνατος μιας μάρτυρος» (Eric Ives, Anne Boleyn: Life and Death of a Martyr). Πρόκειται για τη δεύτερη σύζυγο του Ερρίκου Η’ της Αγγλίας, η οποία κατηγορήθηκε για ανάρμοστες σχέσεις και εκτελέστηκε δι’ αποκεφαλισμού. Τη μηχανορραφία ενορχήστρωσε ο Ερρίκος, για να παντρευτεί την Τζέην Σίμουρ. Η Νταϊάνα διαβάζει το βιβλίο, ταυτίζεται μαζί της, και περιοδικά τη βλέπει μπροστά της. Φαντάζεται ότι θα έχει την τύχη της Μπολίν, ώστε ο Κάρολος να παντρευτεί την Καμίλλα – το σενάριο παραγνωρίζει βέβαια ότι ο Ερρίκος έδωσε ιστορικό αγώνα για να χωρίσει την Κατερίνα της Αραγονίας και να παντρευτεί την Μπολίν, και από την άλλη ότι η Τζέην Σίμουρ δεν έζησε παρά δεκαοκτώ μήνες μετά τον αποκεφαλισμό της Μπολίν. Το περιδέραιο από μαργαριτάρια που φοράει η Νταϊάνα συμβολίζει τα δεσμά της: είναι σαν αυτό με το οποίο απεικονίζεται η Μπολίν και το ίδιο με αυτό που έδωσε ο Κάρολος στην Καμίλλα. Σε μια σκηνή η πριγκίπισσα το αποσπά βίαια από τον λαιμό της την ώρα του βασιλικού γεύματος, ορισμένα μαργαριτάρια πέφτουν στη σούπα της και τα τρώει με βουλιμία μέσα σε κουταλιές από σούπα. Η ταινία κινείται μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας και αυτό που βλέπει ο θεατής δεν έχει συμβεί (αμέσως μετά η Νταϊάνα εμφανίζεται με το περιδέραιο στον λαιμό της).

Η απόσπαση του περιδεραίου συμβολίζει τη ρήξη των σχέσεων της Νταϊάνας με τον Κάρολο και το βασιλικό περιβάλλον. Η επερχόμενη ρήξη προοικονομείται όταν αργότερα η Νταϊάνα κόβει το συρματόπλεγμα και επιστρέφει στο εγκαταλελειμμένο πατρικό της σπίτι. Εκεί φαντάζεται το παιδικό της δωμάτιο και τα ευτυχισμένα πρώτα της χρόνια και ανασκοπεί τις σχέσεις της με το παλάτι. Βρίσκεται στην κορφή της σκάλας και ετοιμάζεται να πέσει, όταν εμφανίζεται μπροστά της η Μπολίν και της υποδεικνύει τον δρόμο που πρέπει να πάρει. Της αφηγείται ότι ο Ερρίκος έδωσε στη Σίμουρ την εικόνα του για να τη φοράει στον λαιμό· ήταν η ίδια που είχε δώσει και σ’ αυτήν, κι έτσι την τράβηξε από τον λαιμό της και την πέταξε. Αμέσως μετά βλέπουμε τα μαργαριτάρια του περιδεραίου να κατρακυλούν στη σκάλα. Η ρήξη έχει επέλθει. Αφού συνομιλήσει με μια γυναίκα του προσωπικού που ήταν η αγαπημένη της (η οποία της εξομολογείται ότι είναι ερωτευμένη μαζί της), η Νταϊάνα παίρνει τα παιδιά της, διακόπτοντας το κυνήγι του φασιανού, και φεύγει. Σταματούν κάπου για να παραγγείλουν κοτόπουλο και τηγανητές πατάτες και, όταν της ζητούν όνομα, αυτή απαντά «Σπένσερ».

Η αξιολόγηση της ποιότητας του σεναρίου είναι υπόθεση του θεατή και του κριτικού. Προσωπικά βρήκα κάποια ευρήματα αφελή και άλλα δυσάρεστα για όσους λάτρεψαν την Νταϊάνα. Η σκηνοθεσία είναι πολύ καλή και η μουσική παρακολουθεί τη συνεχή ένταση που βιώνει η πρωταγωνίστρια. Η ηθοποιία της Στιούαρτ στον ρόλο μιας Νταϊάνας σε κατάσταση νευρικής κρίσης είναι εξαιρετική. Αν σταθούμε μόνο στα σημεία όπου υπάρχει σύγκλιση με την πριγκίπισσα, όπως τη γνωρίζουμε από τις δημόσιες εμφανίσεις της, η υποκριτική της είναι ιδιαίτερα επιτυχής όσον αφορά τις εκφράσεις του προσώπου, τις κινήσεις, και την εμφάνιση. Με βάση τις εκτιμήσεις που έχουν γίνει έως τώρα, δίκαια προβάλλεται ως σοβαρή πιθανή υποψηφιότητα για το Οσκαρ, ακόμη και για την κατάκτηση του βραβείου που θα απονεμηθεί στις 27 Μαρτίου.

Ο Μιχαήλ Πασχάλης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης