Οι τοπικές απειλές για την ασφάλεια στην Ασία

Στην Ασία σήμερα, η οικονομία είναι παγκόσμια, η πολιτική είναι τοπική και η ασφάλεια είναι τοπική, περιφερειακή και διακρατική. Η ταχεία επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία στο Αφγανιστάν υπενθύμισε στους Ασιάτες ότι η ασφάλειά μας είναι αλληλένδετη. Ομοίως, η πανδημία Covid-19 έχει εγείρει το ερώτημα πώς να δημιουργήσουμε μια οικονομική αναζωογόνηση για ολόκληρη την περιοχή. Κι αυτό δεν είναι το τέλος των προκλήσεων της περιοχής. Μεταξύ της συνεχιζόμενης αντιπαράθεσης στα σύνορα Ινδίας – Κίνας, των εντάσεων για την Ταϊβάν και τη Θάλασσα της Νότιας Κίνας και την αβέβαιη τροχιά του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, είναι σαφές ότι η Ασία είναι πλέον το επίκεντρο των κινδύνων για την ασφάλεια. Η αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το Αφγανιστάν ανάγκασε έναν συνασπισμό περιφερειακών δυνάμεων – Κίνα, Ρωσία και Πακιστάν, με τη συγκατάθεση του Ιράν – να αντιμετωπίσει τον εξτρεμισμό και την τρομοκρατία που θα καλλιεργήσει το «Ισλαμικό Εμιράτο» των Ταλιμπάν.

Η σινοαμερικανική αντιπαλότητα θέτει δύσκολες επιλογές. Πολλά μέλη της Ενωσης Εθνών της Νοτιοανατολικής Ασίας αναζητούν ασφάλεια από τις ΗΠΑ, ενώ βασίζονται οικονομικά στην Κίνα. Αντίστοιχα, οι κυβερνήσεις σε όλη την περιοχή ανταποκρίθηκαν αντισταθμίζοντας τις προσδοκίες τους. Δημιουργούν τοπικούς συνασπισμούς όπου είναι δυνατόν, ενώ επιμελώς αποφεύγουν να διαλέξουν μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ. Ομως, δεδομένης της τροχιάς της σινοαμερικανικής σχέσης, μένει να δούμε αν αυτή η στρατηγική επιλογή θα παραμείνει στη διάθεσή τους. Αυτό που είναι ήδη σαφές είναι η αποστροφή αυτών των χωρών για οτιδήποτε μοιάζει με ένα ασιατικό ΝΑΤΟ. Η δημιουργία συνασπισμών ως μορφή αντιστάθμισης κινδύνου εξηγεί τη συνεχιζόμενη ζωτικότητα των BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότια Αφρική) και άλλων εναλλακτικών λύσεων. Μια άλλη στρατηγική αντιστάθμισης κινδύνου είναι η δημιουργία αποτρεπτικής ικανότητας. Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, η Ασία υπήρξε ο τόπος μιας κλιμακούμενης κούρσας εξοπλισμών (μιας κούρσας στην οποία ηγήθηκε η Κίνα). Υπάρχει τώρα μια ζώνη κρατών που διαθέτουν πυρηνικά όπλα που εκτείνεται από τη Μεσόγειο έως τον Ειρηνικό, από το Ισραήλ έως τη Βόρεια Κορέα. Οι εξαγορές επιθετικών όπλων έφταναν σε νέα υψηλά λίγο πριν από την ύφεση της Covid-19 και μπορεί τώρα να θεωρηθούν ως μια αποτελεσματική μορφή κινήτρων για την ανάκαμψη. Εν τω μεταξύ, η εχθρότητα της Κίνας στα Ιμαλάια έχει οδηγήσει την Ινδία να διπλασιάσει την ενίσχυση των στρατιωτικών και μυστικών δεσμών της με τις ΗΠΑ. Περισσότεροι από 100.000 στρατιώτες σταθμεύουν τώρα κατά μήκος των συνόρων και ανώτεροι ινδοί αξιωματούχοι έχουν καταστήσει σαφές ότι η συνεργασία της χώρας με τις ΗΠΑ πρέπει να εμβαθύνει, ακόμη και αν μια επίσημη συμμαχία δεν είναι στα χαρτιά. Τα σύνορα Ινδίας – Κίνας θα παραμείνουν ένα φλέγον ζήτημα, επειδή οι κινεζικές ενέργειες έχουν θέσει υπό αμφισβήτηση τη χρησιμότητα των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης που έχουν εφαρμοστεί από το 1993. Και οι δύο πλευρές σηματοδοτούν την επιθυμία να απομακρυνθούν από την αντιπαράθεση, αλλά διαφέρουν ως προς τον τρόπο να το πράξουν. Η Ινδία επιδιώκει την αποκατάσταση του status quo που υπήρχε στα σύνορα πριν από την άνοιξη του 2020 και έτσι συνδέει το ζήτημα των συνόρων με την υπόλοιπη διμερή σχέση. Η Κίνα ελπίζει να προχωρήσει στη σχέση διατηρώντας παράλληλα το νέο status quo που έχει δημιουργήσει. Το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών συνεχίζει να αυξάνεται, σημειώνοντας ρεκόρ το πρώτο εξάμηνο του 2021. Ομως το ισχυρό διμερές εμπόριο και οι επιθετικές εδαφικές επιδρομές δεν ταιριάζουν.

Αλλες απειλές για την περιφερειακή ασφάλεια περιλαμβάνουν γνωστά πλέον σημεία ανάφλεξης όπως η Θάλασσα της Νότιας Κίνας, η Ταϊβάν, τα νησιά Σενκάκου/Ντιαάογιου, καθώς και κάπως νεότεροι διακρατικούς κινδύνους όπως οι επιθέσεις στον κυβερνοχώρο, η κλιματική αλλαγή, οι ενεργειακές κρίσεις και οι πανδημίες. Τώρα που η Κίνα έχει ακυρώσει την αυτονομία του Χονγκ Κονγκ και κατέστρεψε την αξιοπιστία της πολιτικής της «μία χώρα, δύο συστήματα», η Ταϊβάν έχει υποβληθεί σε ολοένα μεγαλύτερο στρατιωτικό καταναγκασμό και πίεση από την ηπειρωτική χώρα.

Πρέπει να ανησυχούμε ότι όλο αυτό το προσάναμμα θα οδηγήσει σύντομα σε φωτιά; Πιστεύω ότι ένας πόλεμος μεγάλων δυνάμεων παραμένει απίθανος, τουλάχιστον στο σημερινό περιβάλλον. Αν και αρκετές ασιατικές δυνάμεις θέλουν να αναθεωρήσουν την ιστορία, ιδιαίτερα η Κίνα, τα κέρδη που θα προκύψουν από οποιαδήποτε άμεση σύγκρουση δεν φαίνεται να δικαιολογούν το πιθανό κόστος. Επιπλέον, η πυρηνική αποτροπή θα πρέπει να συμβάλει στη διατήρηση της ειρήνης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Τούτου λεχθέντος, ο κίνδυνος τοπικών συγκρούσεων, εμφυλίων πολέμων και συγκρούσεων αντιπροσώπων έχει σίγουρα αυξηθεί, όπως και ο κίνδυνος εσφαλμένων υπολογισμών και ατυχημάτων. Πιο ανησυχητική, λοιπόν, είναι η αδυναμία του διεθνούς και περιφερειακού συστήματος να αντιμετωπίσει αυτά τα ζητήματα, τα περισσότερα από τα οποία είναι εμφανή και μαίνονται εδώ και αρκετό καιρό. Οι θεσμοί παγκόσμιας διακυβέρνησης εξασθενούν σταθερά και υπάρχει αξιοσημείωτη απουσία αποτελεσματικών περιφερειακών θεσμών ασφάλειας. Δεν υπάρχει ισορροπία δυνάμεων ή σύνολο κανόνων και πρακτικών που να διασφαλίζουν σταθερές και προβλέψιμες διακρατικές σχέσεις στην Ασία. Ανησυχώντας κυρίως για τη δική τους πολιτική επιβίωση, πολλές κυβερνήσεις βασίζονται ολοένα και περισσότερο στον εθνικισμό και τον λαϊκισμό για να εδραιώσουν τη νομιμότητά τους, αφήνοντας λιγότερο περιθώριο ελιγμών για την αντιμετώπιση ζητημάτων περιφερειακής ασφάλειας ή την επιδίωξη πολυμερών λύσεων. Προς το παρόν, η Ασία φαίνεται ότι είναι μοιραίο να ζήσει με χρόνια αβεβαιότητα και σκοτεινές προοπτικές.