Πορνό εκδίκησης {LF}και δημόσιο ράβδισμα

Το πορνό εκδίκησης είναι, προς το παρόν, ένα έγκλημα που διαπράττουν μόνο άνδρες. Είναι σχεδόν αδύνατο μια γυναίκα να θελήσει να εξευτελίσει έναν άνδρα διακινώντας σεξουαλικές εικόνες, ιδιαίτερα αν συμμετέχει η ίδια. Παρά την κατάργηση των αξιών της privacy που έχει επιφέρει ο κόσμος των social media, λίγες γυναίκες είναι πρόθυμες να γίνουν θέαμα τέτοιου είδους. Όχι ότι οι γυναίκες δεν έχουν τρόπους να ταπεινώνουν τους άνδρες -έχουν. Το ζήτημα είναι ευρύτερο από τα διπλά κοινωνικά πρότυπα για τη σεξουαλική συμπεριφορά και για τη δημόσια έκθεσή της.

Η διανομή σεξουαλικών εικόνων ή βίντεο χωρίς τη συγκατάθεσή των ατόμων που εικονίζονται σε αυτά, ακόμα κι αν το υλικό έχει δημιουργηθεί εν γνώσει τους, είναι κολάσιμη πράξη. Αλλά, δεν έχει έρθει μόνο η στιγμή της δίκαιης τιμωρίας συμφώνως προς τους νόμους· έχει έρθει η στιγμή του παραδειγματισμού. Πρέπει να θέσουμε τέρμα στην επιτρεπτικότητα, στην επικείκεια, έναντι των καημένων των ανδρών που βασανίζονται από ένα σωρό προβλήματα: τις ανατομικές τους λεπτομέρειες και το οιδιπόδειο σύμπλεγμά τους. Οι νόμοι και τα συστήματα αστυνόμευσης και απόδοσης δικαιοσύνης τούς έχουν ευνοήσει για πάρα πολύ καιρό, συνεπικουρούμενα από τον μισογυνισμό ολόκληρης της κοινωνίας, και προπάντων από την ηττοπάθεια και από το αίσθημα αδυναμίας της πλειονότητας των γυναικών. Enough is enough.

Ο όρος «πορνό εκδίκησης» αναφέρεται συνήθως στη φόρτωση σεξουαλικού υλικού στο διαδίκτυο με σκοπό την ταπείνωση και τον εκφοβισμό ατόμου που έχει διακόψει μια σχέση. Τις εικόνες συνοδεύουν πληροφορίες για την αναγνώριση του εικονιζόμενου ατόμου (μια διαδικασία γνωστή ως doxing), ονόματα, σχόλια, συνδέσμους σε προφίλ μέσων κοινωνικής δικτύωσης, διευθύνσεις τόπου διαμονής ή εργασίας. Με λίγα λόγια, αντί για «πορνό εκδίκησης», ίσως είναι προτιμότερη η φράση «σεξουαλική κακοποίηση μέσω οπτικοακουστικού υλικού». Και ως κακοποίηση αντιμετωπίζεται από τον νόμο ο οποίος προβλέπει ποινές τόσο για τη σωματική όσο και την ψυχική κακοποίηση. Το ζήτημα είναι πώς εφαρμόζεται ο νόμος και σε ποιον απευθύνονται εντέλει οι κατηγορίες: σε χώρες όπως η Ελλάδα που ερωτοτροπούν με τα οθωμανικά ήθη, το θύμα δεν θεωρείται ποτέ εντελώς αθώο. Αλλά, παρότι όλοι και όλες ευθυνόμαστε για τις πράξεις μας και για πολλά από τα παθήματά μας, είναι νομικά και ηθικά απαράδεκτο να επιβαρύνεται με έμμεσες κατηγορίες το θύμα προκειμένου να ελαφρυνθεί η θέση του εγκληματία.

Σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες η νομοθεσία έχει καταστήσει παράνομες πολλές πράξεις που μέχρι πριν πρότινος θεωρούνταν «απλώς» χυδαίες: για παράδειγμα, στη δεκαετία του 1980, το περιοδικό «Hustler» είχε μια στήλη με τίτλο «Beaver Hunt» όπου οι αναγνώστες συμμετείχαν στέλνοντας γυμνές φωτογραφίες γυναικών, συχνά μαζί με πληροφορίες για τα χόμπι τους, τις σεξουαλικές τους φαντασιώσεις και ενίοτε το όνομά τους. Είκοσι χρόνια αργότερα, ο ραδιοφωνικός παραγωγός Sergio Messina εντόπισε εικόνες και βίντεο πρώην ερωμένων που διανέμονταν μέσω ομάδων Usenet, ενώ το 2008, η επιχείρηση συλλογής ερασιτεχνικών πορνό XTube άρχισε να δέχεται καταγγελίες ότι το πορνογραφικό περιεχόμενο είχε αναρτηθεί χωρίς τη συγκατάθεση των εικονιζομένων γυναικών.

Το πορνό εκδίκησης άρχισε να συγκεντρώνει την προσοχή των διεθνών μέσων ενημέρωσης όταν το 2010 ο Hunter Moore δημιούργησε τον ιστότοπο IsAnyoneUp υιοθετώντας το μοντέλο  του «Beaver Hunt»: έκτοτε, μετά τις κινητοποιήσεις που έγιναν με πρωτοβουλία της Charlotte Laws, την οποία ονόμαζαν «Erin Brockovich του πορνό εκδίκησης», άρχισαν να ψηφίζονται νόμοι εναντίον της εν λόγω πρακτικής· στη συνέχεια, οι ψηφιακές πλατφόρμες ανακοίνωσαν ότι θα αφαιρούσαν φωτογραφίες και βίντεο που είχαν αναρτηθεί χωρίς τη γραπτή συγκατάθεση των εικονιζομένων. Στο μεταξύ, ενώ δημιουργούνταν οργανώσεις και ιστότοποι που παρείχαν νομικούς πόρους για την υπεράσπιση των θυμάτων παρενόχλησης και μη συναινετικής πορνογραφίας, δημιουργούνταν ιστότοποι εκδικητικού πορνό, όπως το MyEx.com, το οποίο κατέβηκε με αμερικανικό ομοσπονδιακό νόμο τον Ιανουάριο του 2018.

Τα εκδικητικά πορνό δείχνουν μια σειρά από γνωστά πράγματα. Πρώτον, ότι σε πολλούς άνδρες η απόρριψη προκαλεί ναρκισσιστικό τραύμα κι ότι ο ναρκισσισμός τους, τον οποίον έχει καλλιεργήσει η οικογένεια και το κατεστημένο, εκδηλώνεται ποικιλοτρόπως μετά το τραύμα: είναι σαφές ότι τα πορνοβίντεο δείχνουν ωραίες και σέξι «πρώην», ειδάλλως δεν θα αναρτώνταν στο διαδίκτυο. Επίσης, η διεστραμμένη ιδέα που έχουν πολλοί άνδρες για την αρρενωπότητα δεν τους επιτρέπει να λάβουν υπόψη ότι σ’ αυτό το υλικό είναι αναγνωρίσιμοι και οι ίδιοι -αν και πράγματι προτιμούν να αναρτούν εικόνες από τις οποίες απουσιάζουν. Κατά κάποιον τρόπο, ενώ οι γυναίκες φαίνονται πιο επιρρεπείς στις selfies και στην επίδειξη ευτυχίας στο διαδίκτυο, σπανιότερα υπερβαίνουν κάποιο εύλογο όριο -όσο για την «εκδίκησή» τους συχνά απευθύνεται σε άλλες γυναίκες. Έτσι κι αλλιώς, η εξομοίωση των γυναικών με τους άνδρες μού φαίνεται κλοτσιά προς τα κάτω.

Πρέπει να ξανασκεφτούμε τη χρήση της ψηφιακής κοινωνικής δικτύωσης. Πιστεύω ότι οι σοβαροί άνθρωποι κάνουν λάθος να συμμετέχουν σε τέτοιου είδους μέσα· αργά ή γρήγορα, τα μέσα θα τους παρασύρουν -η λογική του Μάρσαλ ΜακΛιούαν «το μέσο είναι το μήνυμα» δεν είναι όσο ξεπερασμένη νομίζουμε. Επίσης, χρειάζεται προσοχή σε ποιον εμπιστευόμαστε την ιδιωτική μας ζωή: η κατάρρευση της privacy πλήττει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Αν και σήμερα γίνεται πολύς λόγος για την ψηφιακή μη συναινετική πορνογραφία -ενδιαφέρον είχε και μια ομιλία της  Ann Olivarius στο TEDx Reading με τίτλο «Revenge Porn: The Naked Truth»- οι παραβιάσεις της ιδιωτικής σφαίρας είναι παλιές όσο ο κόσμος: στο μυθιστόρημα «The Drowning Pool» (1950) του Ross Macdonald, με ήρωα τον ντετέκτιβ Lew Archer (στον κινηματογράφο τον είχε υποδυθεί ο Πολ Νιούμαν), υπάρχει μια δευτερεύουσα πλοκή με μια γυναίκα που προσπαθεί να αποτρέψει τη διανομή πορνοταινίας που γυρίστηκε εν αγνοία της. Τέλος, σημειώνω ότι βρίσκω νόστιμη την ποινή που έχει θεσπίσει η Σιγκαπούρη για τους ενόχους διακίνησης μη συναινετικού πορνό: δύο χρονάκια στη στενή και δημόσιο ράβδισμα.