Καλά και κακά νοσοκομεία; Ποια είναι τα δεδομένα

Πόσο καλά τα πήγε το Εθνικό Σύστημα Υγείας στην πανδημία; Η φρεσκοδημοσιευμένη μελέτη Λύτρα – Τσιόδρα, μελετώντας τους θανάτους λόγω κορωνοϊού ανά την επικράτεια, είναι ευπρόσδεκτη για όσους ασχολούμαστε με την βάσει δεδομένων ανάλυση δημόσιας πολιτικής, ειδικά περί πανδημίας όπου τα δεδομένα σπανίζουν. Βασικό πόρισμα της μελέτης είναι ότι τα αττικά νοσοκομεία υπερτερούν της περιφέρειας, ενώ αρνητικά επηρεάζει τους θανάτους ο αριθμός των διασωληνωμένων στο νοσοκομείο. Πόσο στιβαρό θεωρείται όμως το ερευνητικό αποτέλεσμα; Να αποφεύγουμε τα νοσοκομεία της ελληνικής περιφέρειας; Και ποιος φταίει;

Ξεκινώντας τέτοια ανάλυση, δεν είναι βέβαια μυστικό ότι η Ελλάδα έχει περιφερειακές ανισότητες. Για χώρα που προφασίζεται ότι έχει ενιαίο, δημόσιο σύστημα υγείας, οι συνθήκες στο πεδίο διαφέρουν πολύ ανάμεσα στις περιφέρειες. Ακριβώς όπως υπάρχουν βέβαια ανισότητες στην παιδεία και αλλού. Το βασικό ερώτημα: σε τι βαθμό είναι αυτές οι ανισότητες αναπόφευκτες και σε πόσο μπορούν να διορθωθούν με εργαλεία δημόσιας πολιτικής; Γιατί φυσικά οι περιοχές της Ελλάδας διαφέρουν και σε πολλούς θεμελιώδεις δείκτες, που καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να επηρεάσει μονομιάς.

Η Αττική λοιπόν, έχει διαχρονικά πολύ υψηλότερο εισόδημα από την υπόλοιπη Ελλάδα. Παρομοίως υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης, και βέβαια σήμερα υψηλότερο ποσοστό εμβολιασμού. Αβίαστα αναμένει κανείς π.χ. οι καθηγητές στα πανεπιστήμια της Αττικής να είναι γενικά καλύτεροι από τους καθηγητές στο Καστελλόριζο (υποθετικό παράδειγμα, φυσικά δεν έχει ΑΕΙ). Θα φανεί περίεργο να είναι και οι γιατροί στα αττικά νοσοκομεία καλύτεροι;

Κι όμως σε αυτό το θέμα, το κλασικό στερεότυπο περί Αττικής μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένα συμπεράσματα. Οι διαφορές μεταξύ περιφερειών δεν είναι αναγκαίο να έρχονται από την πλευρά της προσφοράς, αλλά μπορεί κάλλιστα να έρχονται από την πλευρά της ζήτησης. Διαβάζοντας προσεκτικά τη μελέτη Λύτρα – Τσιόδρα, ενώ εξετάζει τις διαφορές των νοσοκομείων, λείπουν πολύ βασικά χαρακτηριστικά των ασθενών και του περιβάλλοντός τους. Ηταν εμβολιασμένοι, υπέρβαροι, είχαν υποκείμενα νοσήματα; Ο,τι και να κάνει ένας γιατρός, αν ο ασθενής έρχεται ήδη σε βαριά κατάσταση, δύσκολα θα ανανήψει. Δυστυχώς, σε όλα αυτά τα χαρακτηριστικά των ασθενών, η Αττική διαφέρει.

Παρομοίως, στην Ελλάδα, και σε δημόσιο νοσοκομείο να είσαι, μπορεί να συμβουλευτείς και ιδιώτη γιατρό. Η Αττική έχει μακράν τους περισσότερους εξειδικευμένους γιατρούς κατά κεφαλήν. Δεν αποδίδουμε στο ΕΣΥ όσα γίνονται σε ιδιωτικά ιατρεία, όπως δεν αποδίδουμε φροντιστηριακές γνώσεις στα δημόσια σχολεία.

Δεδομένων των διαφορών που έχει η Αττική με τη λοιπή χώρα, να κατηγορούμε το ΕΣΥ για υψηλή θνητότητα στην περιφέρεια, είναι σαν να κατηγορούμε το κράτος για την έλλειψη θαλασσινού νερού στο Νευροκόπι. Η συγκεκριμένη μελέτη δεν συμπεριλαμβάνει, μεταφορικά, το απλό γεγονός ότι το Νευροκόπι δεν έχει θάλασσα, ή ακριβολογώντας, ότι δεν έχει εξίσου μορφωμένους, ευμαρείς, υγιείς πολίτες, με καλούς ιδιώτες γιατρούς.

Το δεύτερο βασικό εύρημα της μελέτης είναι ότι ο αριθμός διασωληνωμένων συσχετίζεται αρνητικά με τους θανάτους. Και αυτό το εύρημα όμως πάσχει από το ίδιο πρόβλημα: τι είδους Ελληνες πάνε σε νοσοκομεία με πολλούς διασωληνωμένους; Γενικά, ποια νοσοκομεία είναι μεγάλα και πού βρίσκονται;

Η συζήτηση βάσει δεδομένων είναι εκ των ων ουκ άνευ για ουσιαστικό διάλογο σε θέματα δημόσιας πολιτικής. Αλλά τα δεδομένα δεν φτάνουν, θέλουν και σωστή επεξεργασία – αλλιώς κυνηγάμε ανεμόμυλους.

Ο Σωτήρης Γεωργανάς είναι αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στο City University του Λονδίνου