Γυρίζοντας την πλάτη σε σύγχρονα εκπαιδευτικά εργαλεία

Μέσα Νοεμβρίου στάλθηκε από το υπουργείο Παιδείας εγκύκλιος στα πανεπιστήμια που χαρακτηρίζει παράνομα τα μαθήματα διδασκόμενα εξ αποστάσεως, είτε αποκλειστικά είτε συμπληρωματικά. Εγκύκλιος ακατανόητη αλλά και αδιανόητη. Την άνοιξη του 2020 η διδασκαλία σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης έγινε αναγκαστικά εξ αποστάσεως. Η προσαρμογή υπήρξε δύσκολη και όσο χαμηλότερη η εκπαιδευτική βαθμίδα τόσο το πείραμα δυσκόλευε. Οι εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων ήταν απαράσκευοι και με περιορισμένες ψηφιακές δεξιότητες. Ωστόσο η αναγκαστική συνθήκη αποτέλεσε μεγάλη πρόκληση για την εκπαίδευση και επιτάχυνε ραγδαία την εξοικείωση των εκπαιδευτικών με εργαλεία που δίνουν τεράστιες ευκαιρίες στην τυπική και την άτυπη εκπαίδευση, με μορφή σύγχρονης διδασκαλίας.

Θα περιοριστώ στη χρήση και τις προκλήσεις που παρουσιάζει η εξ αποστάσεως εκπαίδευση στην τριτοβάθμια, που προφανώς έχει μεγάλες διαφορές από τις υπόλοιπες βαθμίδες. Το εργαλείο αυτό μπορεί να απευθυνθεί σε μεγάλους αριθμούς διδασκομένων και δίνει τη δυνατότητα ενεργητικής εμπλοκής των φοιτητών και φοιτητριών, συχνά πολύ περισσότερο απ’ ό,τι στις συνήθεις συνθήκες μετωπικής διδασκαλίας. Οι δυνατότητες αυτές μπορεί να μην αξιοποιήθηκαν πλήρως κατά τη διάρκεια της τηλεκπαίδευσης, αλλά αποτελούν μεγάλη παρακαταθήκη. Πρόσφατα συμμετείχα σε ένα μεγάλο διεθνές διαδικτυακό συνέδριο με θέμα «Education as Relating» και δεν είχα ποτέ βρεθεί σε πιο συμμετοχική διαδικασία με εκατοντάδες συναδέλφους απ’ όλον τον κόσμο. Με άλλα λόγια, σημασία έχει η χρήση του μέσου, όπως εξάλλου συμβαίνει με όλα τα προϊόντα της τεχνολογίας.

Είναι έτσι τελείως παράδοξο το υπουργείο Παιδείας να απαξιώνει αυτό το πολύτιμο εκπαιδευτικό εργαλείο, αντί να εισηγείται την ένταξή του στην εκπαίδευση δυναμικά και δημιουργικά με όλων των ειδών τις υβριδικές εκδοχές προσέγγισης των εκπαιδευομένων. Θα έβλεπα τη χρήση του για εργαστήρια εμβάθυνσης στην ύλη που διδάσκεται στο αμφιθέατρο, κάτι που αποκλείεται λόγω έλλειψης αιθουσών, για συνδυασμούς διά ζώσης και εξ αποστάσεως διδασκαλίας, για συστηματικές επιμορφωτικές συναντήσεις, για την προσέγγιση εκπαιδευόμενων που βρίσκονται μακριά και πολλά άλλα. Αυτό σημαίνει ότι οι διδάσκοντες χρειάζεται να εκπαιδευτούν ψηφιακά, κάτι στο οποίο υστερούν σε σχέση με τους φοιτητές τους. Είναι άρα ακατανόητο γιατί το υπουργείο Παιδείας εξοβελίζει αυτές τις νέες εκδοχές εκπαίδευσης, άρρηκτα συνδεδεμένες με το μέλλον, σαν να θεωρεί ότι η παρουσία φοιτητών στο αμφιθέατρο, σε έδρανα κολλημένα στο έδαφος, ο ένας να κοιτάζει την πλάτη του μπροστινού του παρακολουθώντας παθητικά τον/τη διδάσκοντα/ουσα είναι απαραιτήτως παραγωγικότερο και δημιουργικότερο απ’ ό,τι να πειραματίζονται όλοι μαζί με διαφορετικό τρόπο.

Για να μην υπάρξει παρανόηση, δεν παραγνωρίζω τα προβλήματα της τηλεκπαίδευσης, ούτε υποστηρίζω ότι η διδασκαλία είναι αποτελεσματικότερη και πιο ενδιαφέρουσα όταν γίνεται διαδικτυακά. Αυτό που με πάθος υποστηρίζω είναι η πρόκληση της χρήσης του «νέου» αυτού εκπαιδευτικού εργαλείου και με εκπλήσσει βαθύτατα ο συντηρητισμός και η άγνοια των πολιτικών προϊσταμένων της εκπαίδευσης.

Ισως χειρότερο από την άγνοια είναι το έμμεσο μήνυμα ότι ο λόγος που το υπουργείο Παιδείας χαρακτηρίζει παράνομη τη διαδικτυακή διδασκαλία είναι για να φέρει τους «τεμπέληδες» καθηγητές στην τάξη γιατί ρέπουν στην «κοπάνα». Ετσι για μια ακόμη φορά κατασυκοφαντούνται οι πανεπιστημιακοί, διαρρηγνύεται παραπέρα η εμπιστοσύνη μεταξύ υπουργείου και πανεπιστημίου και υπονομεύεται η εμπιστοσύνη μεταξύ διδασκόντων και φοιτητών/τριών, αφού το μήνυμα είναι ότι οι καθηγητές τους προσπαθούν να αποφύγουν το καθήκον τους. Ενα από τα μαθήματα που αντλήσαμε σχετικά με τη στρατηγική εμβολιασμού είναι η σημασία της εμπιστοσύνης πολιτών προς κυβερνώντες και το αντίστροφο. Μάθαμε πόσο δύσκολα κτίζεται και πόσο εύκολα γκρεμίζεται! Γιατί το υπουργείο Παιδείας την γκρεμίζει ελαφρά τη καρδία;

Τέλος, απ’ ό,τι γνωρίζουμε, τα πανεπιστήμια είναι αυτοδιοίκητα ιδρύματα. Τι θα διδαχθεί και πώς, τι θα εξεταστεί και πώς είναι απόφαση των τμημάτων, των σχολών και της Συγκλήτου. Σε ποιο μέρος του κόσμου, εκτός ίσως ολοκληρωτικών καθεστώτων, αποφασίζει η κεντρική εξουσία για θέματα που αφορούν την πανεπιστημιακή διδασκαλία και τις μεθόδους της;  Συμπερασματικά, η εγκύκλιος φθείρει την πανεπιστημιακή διδασκαλία σε όλα τα επίπεδα.

Η Θάλεια Δραγώνα είναι ομότιμη
καθηγήτρια ΕΚΠΑ