Η Μεσόγειος μετά τη Διάσκεψη για την Κλιματική Αλλαγή

Στον απόηχο της Διάσκεψης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP26) στη Γλασκώβη, η εκπόνηση πολιτικών μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας γίνεται επιτακτική. Η δέσμευση της πλειονότητος των κρατών του πλανήτη να εκπληρώσουν τους στόχους της Συμφωνίας των Παρισίων επαναφέρει την ανάγκη για επιτάχυνση των έργων παραγωγής, αποθήκευσης, μεταφοράς και διανομής καθαρής ενέργειας. Η ανάπτυξη της αναγκαίας διασυνδεσιμότητας αποτελεί πρόκληση διακυβέρνησης, τόσο των θεσμών που θα τις διέπουν, όσο και των αγορών που θα τις χρηματοδοτούν. Ενώ η πανδημία, η κλιματική αλλαγή και η μετανάστευση πιέζουν τις στρατηγικές επιλογές της Ευρώπης και της γειτονίας της, η συσχέτιση της διασυνδεσιμότητας και της ενέργειας γίνονται κεντρικοί πυλώνες διπλωματίας. Η Ευρωπαϊκή Ενωση καθίσταται αρωγός στη νομοθέτηση της διακυβέρνησης της κλιματικής και ψηφιακής μετάβασης των κρατών – μελών της και του διεθνούς εμπορίου, μέσω δομών ως προς το χρηματοοικονομικό ρίσκο της κλιματικής αλλαγής, και την εμπορία των εκπομπών ρύπων. Συνδυάζει το «καρότο με το μαστίγιο» για να προωθήσει την ανάπτυξη, την καινοτομία και τη μετάβαση σε ένα νέο οικονομικό μοντέλο.

Υπό τις συνθήκες αυτές η Μεσόγειος θα μπορούσε να ηγηθεί της ενεργειακής μεταβάσεως σε ευρωπαϊκό επίπεδο με έμφαση στην ανάπτυξη υποδομών για την παραγωγή ηλιακής και αιολικής ενέργειας και συνεργειών με την αναπτυσσομένη βιομηχανία υδρογόνου. Η ανάγκη για περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας απαιτεί λύσεις μηδενικών εκπομπών για την παροχή ευελιξίας στο ενεργειακό σύστημα. Τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Μεσογείου στην παραγωγή ηλιακής και αιολικής ενέργειας είναι προφανή. Ελλείπουν όμως οι κατάλληλες υποδομές, το ρυθμιστικό πλαίσιο και τα κεφάλαια για την ανάπτυξη των υποδομών.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση και τα κράτη της Μεσογείου που δεν είναι μέλη της έχουν την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουν τις σχέσεις τους και να μεταρρυθμίσουν τις οικονομίες τους μέσω συνεργείων και συνεργασιών. Για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής, μετανάστευσης, θα μπορούσαν να συνάψουν μια Μεσογειακή Πράσινη Συμφωνία. Οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στη Μεσόγειο είναι δυσανάλογες και ανησυχητικές. Περισσότερο από 180 εκατομμύρια άνθρωποι στη Μεσόγειο δεν έχουν πρόσβαση σε επαρκείς ποσότητες νερού και περισσότερο από 60 εκατομμύρια αντιμετωπίζουν σοβαρή έλλειψη νερού. Η Μεσόγειος θερμαίνεται 20% περισσότερο από άλλες περιοχές του κόσμου. Η έγκαιρη αντιμετώπιση αυτών των αποσταθεροποιητικών τάσεων θα συμβάλει στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Υπό τις συνθήκες αυτές, το East Med Gas Forum θα μπορούσε να διευρύνει τη δράση του. Μετεξελισσόμενο σε πλατφόρμα μιας «Μεσογειακής Πράσινης Συμφωνίας», θα μπορούσε να θέσει πρώτο τους πυλώνες διακυβέρνησης και διασυνδεσιμότητας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Συνεργαζόμενο με τα κράτη της περιοχής, τις εταιρείες ενέργειας και τους χρηματοοικονομικούς θεσμούς θα μπορούσε να διευρύνει την κλίμακα και το πεδίο εφαρμογής της ενεργειακής παραγωγής ως προς τους στόχους της πράσινης συμφωνίας και μετάβασης σε ένα νέο ενεργειακό πρότυπο.

Η Κλεοπάτρα Κιττή είναι ιδρυτής της «Πρωτοβουλίας Ανάπτυξης για τη Μεσόγειο (Mediterranean Growth Initiative)», ειδική σύμβουλος και επικεφαλής του Προγράμματος Μεσογείου του ΕΛΙΑΜΕΠ. Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ