NON PAPER

Αυτός που έφυγε νωρίς

Τη θυμάμαι εκείνο το απόγεμα της Παρασκευής πριν από επτά χρόνια. Ηταν η τελευταία φορά που μίλησα με τον Μένη Κουμανταρέα, μιας και η ζωή με είχε ευλογήσει να με συγκαταλέγει αν όχι στους φίλους του, στους ανθρώπους που έκανε παρέα. Αφορμή ήταν ένα κείμενό μου σχετικά με το σύμφωνο συμβίωσης μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών. Είχα κάνει μία αναφορά στον Κώστα Ταχτσή και τον τρόπο που δολοφονήθηκε και ήθελα τη γνώμη του. «Μην αλλάξεις ούτε κόμμα, δεν πρέπει να στρογγυλεύουμε τις γωνίες» μου είχε πει και συμφωνήσαμε, αν την επόμενη μέρα δεν καιγόταν η Αθήνα λόγω της πορείας για τον Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο, να βρισκόμαστε μαζί με τον Θανάση (Νιάρχο) στην ταβέρνα της Μαίρης, στην πλατεία Αγίου Γεωργίου, στην Κυψέλη. Φεύγοντας από το γραφείο, έτρεξα να πάρω εκείνα τα ζαχαρωμένα λεμονάκια που του είχα τάξει και όλο το αμελούσα. «Αυτή τη γεύση έχουν τα μυθιστορήματά σας» του είχα πει. «Μόλις τα «δαγκώσεις» σε ξινίζουν, μετά όμως απλώνεται στον ουρανίσκο σου μια στυφή γλύκα, ουδεμία σχέση με ζαχαρωτό. Πώς είναι δυνατόν το στυφό να σε γλυκαίνει;».

Η επόμενη μέρα, για τον Κουμανταρέα, δεν ήρθε ποτέ. Το Σάββατο το πρωί, σκρολάροντας μηχανικά στην οθόνη του κινητού, το πρόσωπό του πέρασε τρεις – τέσσερις φορές μπροστά από τα μάτια μου. Φαντάστηκα ότι θα ήταν αναφορές σε μια καινούργια έκδοση που περιείχε την αλληλογραφία του με τον Βασίλη Βασιλικό. Σαν να παραήταν πολλές όμως. Αρχισα να διαβάζω μηχανικά. «Δολοφονήθηκε χθες το βράδυ ο Μένης Κουμανταρέας». Στοπ.

Με τους ανθρώπους που η σχέση μαζί τους είναι, για οιονδήποτε λόγο, πολύτιμη, θυμώνεις όταν φεύγουν. Για όλα αυτά που άφησαν μισά και είναι τεράστια απώλεια το ότι δεν θα τα ολοκληρώσουν. Ο Κουμανταρέας «πνίγηκε στις αναθυμιάσεις του περιθωρίου που λάτρευε» (όπως έγραψε την επομένη του θανάτου του ο Δημοσθένης Κούρτοβικ) λίγα χρόνια αφότου μπήκαμε στην οικονομική κρίση, λίγο καιρό πριν κορυφωθεί η κοινωνική και πολιτική κρίση με το δημοψήφισμα του ’15 και τις κυβιστήσεις του Τσίπρα. Οπως είχε πολλά να πει για την πρώτη (για παράδειγμα, ο εξαιρετικός τρόπος με τον οποίον περιέγραφε το πώς από αξιοπρεπείς φτωχοί, γίναμε, επί ΠΑΣΟΚ, αναξιοπρεπείς πλούσιοι), θα είχε πολλά να πει και για τη δεύτερη. Δεν μέτραγε το λόγια του. Εξάλλου ήταν στοχοποιημένος και από τους ακροδεξιούς της Χρυσής Αυγής και από τους «αριστερούς» του ΣΥΡΙΖΑ. Από τους πρώτους διότι προκαλούσε τον μικροαστισμό τους, από τους δεύτερους διότι, ως γνήσιος αστός, δεν ήταν και ούτε επρόκειτο να γίνει ποτέ δικός τους. Ερχονται όπως κάποιες στιγμές που, καθώς μασουλάω τα λεμονάκια που εκείνος δεν πρόλαβε να δοκιμάσει, κάνω τη μεταφυσική και παρηγορητική σκέψη ότι ίσως είναι καλύτερα που έφυγε τότε. Για να μην έρθει αντιμέτωπος με ό,τι ακολούθησε. Και να νιώσουμε κι εμείς ακόμη πιο έντονη την απουσία του. Ταίριαζε αυτό στον χαρακτήρα του.

Ο κύκλος των χαμένων ποιητών

Με τη δολοφονία του Μένη σαν να άνοιξε ένας «κύκλος χαμένων ποιητών». Σε έναν, περίπου, μήνα έφυγε ο Γιάννης Κοντός. Ακολούθησε ο Μάνος Ελευθερίου. Τον επόμενο χρόνο ο Χριστόφορος Λιοντάκης. Και μέσα σε έναν μήνα, από τα τέλη Ιανουαρίου έως τα τέλη Φεβρουαρίου του 2020, σαν να στριμώχτηκαν τρέχοντας βιαστικά προς μία πόρτα εξόδου, η Κατερίνα Αγγελάκη – Ρουκ, η Κική Δημουλά και η Αλκη Ζέη.

Ο Μάνος Ελευθερίου έφυγε μια μέρα πριν ξεσπάσει η κόλαση στο Μάτι. Τα τρία «κορίτσια» λίγο πριν μπούμε στον εφιάλτη του κορωνοϊού και τα αδιέξοδα του λοκντάουν. Σαν να ήθελαν να προστατεύουν τους εαυτούς τους. Ή σαν να ήθελαν, όπως ο Κουμανταρέας, να μας δείξουν πόσο, στα δύσκολα, μας λείπει ο λόγος τους.