Νέος οδικός χάρτης για τους ερευνητές

Η φυγή ελλήνων επιστημόνων στο εξωτερικό – το λεγόμενο brain drain – απασχολεί δικαίως την Πολιτεία και τα ελληνικά πανεπιστήμια. Πότε όμως είναι πιο «οδυνηρό» για τη χώρα;  Σίγουρα, η περίπτωση των μεταδιδακτόρων είναι αυτή στην οποία θα πρέπει να εστιάσουμε. H ολοκλήρωση ενός διδακτορικού αποτελεί μία επίπονη προσπάθεια που πραγματοποιείται με προδιαγραφές υψηλής ποιότητας στα ελληνικά πανεπιστήμια. Στην πραγματοποίηση μιας διδακτορικής έρευνας συμβάλλουν πολλοί παράγοντες: Η Πολιτεία, η οικογένεια, οι δάσκαλοι της Πρωτοβάθμιας, οι καθηγητές της Δευτεροβάθμιας και οι πανεπιστημιακοί καθηγητές, με πόρους που δεν περιορίζονται μόνο σε οικονομικούς και οδηγούν σε εξαιρετικά – κατά κανόνα – αποτελέσματα.

Τα αποτελέσματα της διδακτορικής έρευνας αξιολογούνται και οικειοποιούνται αμέσως μετά από πανεπιστήμια του εξωτερικού, δίνοντας υπεραξία στις δικές τους ερευνητικές δομές και στην εξέλιξη του κράτους στο οποίο δραστηριοποιούνται. Οι πόροι και ο κόπος που έχουν διατεθεί από την ελληνική εκπαίδευση αξιοποιούνται προς όφελος άλλων ιδρυμάτων στην καλύτερη δυνατή χρονική στιγμή προσφοράς ενός νέου ερευνητή.

Αν η «ερευνητική μετανάστευση» είναι αποτέλεσμα ελεύθερης επιλογής του νέου ερευνητή, τότε καθορίζεται κυρίως από ακαδημαϊκά κριτήρια και εκεί πρέπει να αναλογιστούμε τη βελτιστοποίηση των ερευνητικών δυνατοτήτων μέσα στα πανεπιστήμιά μας. Αν όμως αποτελεί ανάγκη επαγγελματικής επιβίωσης, τότε οι επιλογές μας πρέπει να διαφοροποιηθούν.

Η Πολιτεία έχει προσπαθήσει να χρηματοδοτήσει τις περισσότερες φορές οριζόντια τις μεταδιδακτορικές σπουδές ή/και ερευνητικές δομές που επηρεάζουν το περιβάλλον που διεξάγεται η έρευνα στη χώρα μας. Είναι φανερό από τις προηγούμενες προσπάθειες ότι χρειαζόμαστε ένα νέο οδικό χάρτη χρηματοδοτικής ευελιξίας – πέραν των κανόνων του δημόσιου λογιστικού – για τους νέους ερευνητές.

Ο νέος οδικός χάρτης θα πρέπει να περιλαμβάνει δύο βασικές συνιστώσες: τη χρηματοδότηση που λαμβάνουν οι ίδιοι οι νέοι ερευνητές και την ανάπτυξη ενός ερευνητικού περιβάλλοντος, στο οποίο θα ενσωματωθούν και θα εξελιχθούν. Οφείλουμε να στηριχθούμε σε τρεις βασικούς άξονες:

Πρώτος άξονας είναι η αξιολόγηση και χρηματοδότηση των καλύτερων μεταδιδακτόρων ως μονάδες ερευνητικής ανάπτυξης. Τα ακαδημαϊκά κριτήρια αξιολόγησης είναι προφανή και γνωστά.

Δεύτερος άξονας είναι η υποστήριξη – με την ευρύτερη έννοια, όχι απαραίτητα οικονομική – των θεσμοθετημένων ερευνητικών εργαστηρίων που αποδεδειγμένα έχουν ερευνητικά αποτελέσματα και έχουν εξασφαλίσει ανταγωνιστικά προγράμματα. Τα εργαστήρια αποτελούν το φυσικό περιβάλλον ένταξης των νέων επιστημόνων.

Τρίτος άξονας είναι η ενίσχυση της διαλειτουργικότητας μεταξύ εργαστηρίων στο πλαίσιο Ινστιτούτων Ερευνητικών Κέντρων. Η ανάπτυξη κουλτούρας ερευνητικής συνεργασίας είναι απαραίτητη για την ανάδειξη των καινοτόμων ιδεών και την υλοποίησή τους σε επίπεδα τελικής εφαρμογής.

Η συστηματική και αδιάλειπτη υποστήριξη του οδικού αυτού χάρτη με υπάρχουσες ερευνητικές δομές που ήδη λειτουργούν με επιτυχία, ίσως δημιουργήσει μία άμεση ανάσχεση στο brain drain που βιώνει η χώρα μας.

Ο Παναγιώτης Βλάμος είναι πρόεδρος του Ερευνητικού Κέντρου του Ιονίου Πανεπιστημίου