Ενα «υβριδικό» ρεαλιστικό μοντέλο

H συστηματική και θεσμικά κατοχυρωμένη αξιοποίηση του κεφαλαίου «ελληνική διασπορά», σε αντιδιαστολή με την ευκαιριακή και κερματισμένη αλληλεπίδραση, μπορεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη στο ελληνικό πανεπιστήμιο. Μπορεί, μεταξύ άλλων, να επηρεάσει το brain drain/gain. H συγκράτηση του επιστημονικού δυναμικού στη χώρα και ειδικά των νέων επιστημόνων αλλά και η επαναφορά εκείνων που έχουν μετακινηθεί δεν σημαίνει απαραίτητα μόνιμη και ολοσχερή μετεγκατάσταση στην Ελλάδα. Ενα «υβριδικό» μοντέλο ίσως είναι πιο ρεαλιστικό.

Ενας νέος έλληνας ερευνητής που επιδιώκει να δρομολογήσει, σε όσο γίνεται πιο στέρεο και υποσχόμενο έδαφος την καριέρα του, είναι πιθανόν να προτιμήσει να έχει χώρο και ίσως βάση δράσης την Ελλάδα, αρκεί να έχει λειτουργικές γέφυρες συνεργασίας με το εξωτερικό. Δηλαδή κινητικότητα, συμμετοχή σε χρηματοδοτούμενα έργα, ευρύτερες κοινοπραξίες. Επίσης, ένας που είναι σε ώριμη φάση σταδιοδρομίας στο εξωτερικό, μπορεί ανταποκριθεί θετικά στη δυνατότητα δομημένης συνεργασίας με τον ελληνικό πανεπιστημιακό χώρο. Χωρίς να παραγνωρίζεται η απόσταση που πρέπει να διανυθεί μέχρι τη διαμόρφωση κατάλληλου θεσμικού πλαισίου, το ελληνικό πανεπιστήμιο μπορεί να αξιοποιήσει υποδείγματα που έχουν δοκιμαστεί με επιτυχία στο εξωτερικό, όπως: (α) Δημιουργία θέσεων Research Professors σε μια νέα ιεραρχία Research Assistant Profs, Research Associate Profs and Research Profs. Ο μισθός τους μπορεί να προσεγγίζει τον αντίστοιχο των «κανονικών» αντίστοιχων καθηγητών και η βασική στόχευση να είναι η ενίσχυση της εισροής ερευνητικής χρηματοδότησης στο πανεπιστήμιο. Αυτό το σύστημα δουλεύει πολύ καλά στην Αμερική. Ας σημειωθεί ότι ένα μεγάλο μέρος του νέου ερευνητικού δυναμικού της χώρας είναι μεταδιδάκτορες (post-doc) που το ακαδημαϊκό status, μερικών εξαιρετικών από αυτούς, θα μπορούσε να είναι Research Assistant Profs ενώ τώρα το τυπικό status τους εντός των πανεπιστημίων είναι αναντίστοιχο της οντότητάς τους. (β) Adjunct Professors. Καθηγητές που θα έχουν θέση μερικής απασχόλησης, αλλά θα έχουν ζωηρό ενδιαφέρον για το Ιδρυμα/Σχολή στο οποίο θα ενταχθούν. Σε αυτή την κατηγορία θα μπορούν να είναι ώριμοι ερευνητές από ερευνητικά κέντρα του εσωτερικού καθώς και καθηγητές από το εξωτερικό. Το σχετικό κόστος θα είναι πολύ μικρό, αλλά θα είναι  μεγάλη η ευκαιρία να αναπτύξουν δραστηριότητα στο Ιδρυμα (συν-επίβλεψη διδακτορικών κ.λπ.). (γ) Professors of Practice. Αναφέρεται κυρίως σε άτομα με εξαιρετική βιομηχανική εμπειρία, που προς το τέλος της καριέρας τους πάνε στο πανεπιστήμιο και κυρίως διδάσκουν.

Μια άλλη πλευρά, αφορά στην υποστήριξη των ελληνικών πανεπιστημίων μέσω χορηγιών από το εξωτερικό. Αυτή η δραστηριότητα έχει αποδειχθεί εξαιρετικά αποδοτική για χώρες με ακμάζουσα επιστημονική διασπορά και ομογένεια, ειδικά στις ΗΠΑ. Αυτό οφείλεται στο κίνητρο των φορολογικών ελαφρύνσεων που συνοδεύει τις χορηγίες, σε συνδυασμό με την ίδρυση μιας μη κερδοσκοπικής φιλανθρωπικής οργάνωσης με τις κατάλληλες προδιαγραφές που τίθενται από τις φορολογικές αρχές των ΗΠΑ. Οι νομικές δομές που έχουν δημιουργηθεί από διάφορα δημόσια πανεπιστήμια άλλων χωρών προκειμένου να υποδέχονται χορηγίες της συγκεκριμένης προέλευσης,  θα μπορούσαν να εξεταστούν για τα καθ’ υμάς. Ενδεχομένως, και υπό το υφιστάμενο καθεστώς, οι Εταιρείες Αξιοποίησης και Διαχείρισης Περιουσίας των ΑΕΙ να είναι πρόσφορη επιλογή.

Ο Ανδρέας Μπουντουβής είναι πρύτανης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου