Κληρονομιές

Μακρά διεργασία η αντιδικτατορική πάλη μιας μαύρης επταετίας, διήλθε σταθμούς: από τον Αλέκο Παναγούλη και την αυτοπυρπόληση του Κώστα Γεωργάκη στη Γένοβα μέχρι και την εξάρθρωση του παράνομου μηχανισμού του ΚΚΕ τον Φλεβάρη του ’74 ή την παρέα της πλατείας Μαβίλη. Διαβάστε αν έχετε χρόνο το λαμπρό δοκίμιο «Τα Παιδιά του Φλεβάρη» του Λάμπρου Τόκα. Και από τις δυναμικές ενέργειες της «20ής Οκτώβρη» (Μανιός, Σαγιάς κ.λπ.) μέχρι την κορύφωση του Πολυτεχνείου και την τριήμερη εξέγερση που αποδόμησε τη φρικτή και μοιραία Χούντα.

Η συζήτηση για το τι αφήνει το Πολυτεχνείο επομένως είναι μετέωρη αν κάποιος δεν λάβει υπόψη του την κληρονομιά ενός συνολικού αγώνα με καμπές και κορυφώσεις και με ένα στοιχείο που συχνά ξεχνούμε: στο ρεύμα της ανυπακοής στη Χούντα, πέραν της γενιάς του 114 ή των Λαμπράκηδων, ή της παλαιότερης γενιάς της Εθνικής Αντίστασης, προστέθηκε μια νεότερη γενιά που το ’73 ήταν μαθητές ή φοιτητές ή νέοι εργαζόμενοι. Αρα ο όρος γενιά του Πολυτεχνείου έχει βάση στον βαθμό που μια γενιά ενοποιήθηκε κάτω από ένα κορυφαίο γεγονός (ορισμός του Μίμη Ανδρουλάκη) αλλά είναι και μια ολίγον αυθαίρετη απόδοση που κραταιά επικράτησε από ΜΜΕ της Μεταπολίτευσης ή από αρνητές της Εξέγερσης – πολλοί εξ αυτών απλώς φοβισμένοι της καταστολής ή μετανοούντες.

Το τι αφήνει το Πολυτεχνείο επίσης είναι μια συζήτηση στενά δεμένη με το κεκτημένο της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας, της στερέωσης των θεσμών, του εκδημοκρατισμού των σωμάτων ασφαλείας, του τέλους του χωροφυλακίστικου κράτους, αλλά και με τη διεύρυνση του πεδίου των ελευθεριών και της κοινωνικής κινητικότητας.

Σαράντα οκτώ χρόνια μετά επίσης τα ερωτήματα ή ο διάλογος δεν μπορεί ή δεν πρέπει απλώς να έχουν ως αφορμή την επέτειο που μας πέρασε αλλά να διατηρούν μια διάρκεια και να παραμένουν στο κέντρο του δημόσιου ενδιαφέροντος. Και αυτό αφού σήμερα τα κράτη μετασχηματίζονται σε κράτη-επιτηρητές, ο δημόσιος χώρος πιέζεται και μαζί του εκείνη η κληρονομιά γενεών και μαρτύρων.

Η πανδημία επιταχύνει τον ψηφιακό άνθρωπο που στερείται προσωπικού χρόνου και χώρου και που με την επιπρόσθετη νέα κρίση των πολλών καπιταλισμών αφήνει πίσω του βίαια κεκτημένα δεκαετιών. Το τι αφήνει το Πολυτεχνείο, πάνω σε όσα αναφέρουμε, έχει να κάνει και με το σε ποια όχθη του γεγονότος κινείσαι. Εχει να κάνει με το αν καταλαβαίνεις πως τα ρεύματα ανυπακοής – όχι ανορθολογισμού – είναι συχνά αναγκαία για τα κοινωνικά συμβόλαια. Και επίσης, πως στη νεότερη Ιστορία δεν υπάρχει κενό που να μην καλύπτεται ή πισωγύρισμα που να μη βρίσκει αντιστάσεις.

Η κληρονομιά του ’73 είναι  διδακτική και για έναν ακόμα λόγο. Γιατί δείχνει πάντα πως η εκτροπή είναι εφεδρικό σχέδιο εξουσιών αλλά και πως η υπεράσπιση της Δημοκρατίας δεν μονοπωλείται από έναν χώρο. Πολύ προτού αναλάβουν οι άθλιοι συνταγματάρχες, τα σενάρια εκτροπής εξάλλου ήταν πολλαπλά και δεν αφορούσαν ή δεν ενέπλεκαν απλώς και μόνον αυτούς. Το Πολυτεχνείο επίσης διδάσκει το τι συμβαίνει όταν ενοποιείται ένα αίτημα από μια πολυσύνθετη βάση και πώς μια επιμέρους διεκδίκηση μπορεί να λάβει πανεθνικά χαρακτηριστικά. Υπό αυτή την έννοια η Εξέγερση, παρότι διανύει το 48ο έτος της, είναι μια μπούμερ δηλαδή, είναι και εξαιρετικά νέα στη σημειολογία της και προφανώς και ενοχλητική για πολλούς. Το πιο μαγικό της στοιχείο, δε, είναι αυτοί που ποτέ δεν μίλησαν, μα βρέθηκαν στο σωστό σημείο, τη σωστή στιγμή.