NON PAPER

Η κουλτούρα της άρνησης

Το πόσο είμαστε επιρρεπείς σε αυτήν την κουλτούρα της άρνησης φαίνεται ακόμη και με τον τρόπο που την ειρωνευόμαστε. Μόλις έσκασαν μύτη και οι αρνητές της απογραφής, μετά τα σουξέ των αρνητών του κορωνοϊού και του εμβολίου, ξεκίνησε και το χιουμοριστικό trend με ό,τι, τάχα μου, άρνηση είχε πρόχειρη η φαντασία του καθένα.

Εντάξει, όσον αφορά τα της πανδημίας, είναι παγκόσμιο φαινόμενο. Αλλά και αρνητές απογραφής; Από πού προκύπτει αυτό ρε πατριώτη; Τον εαυτό σου ακυρώνεις αρνούμενος την καταγραφή του. Αλλά τι πάω και ρωτάω κι εγώ. Λες και υπάρχει λογική εξήγηση στα σύνδρομα. Διότι περί συνδρόμου θεωρώ ότι πρόκειται. Εθνικού μάλιστα που μας κατατρέχει – άλλοτε πιο χαλαρά κι άλλοτε πιο πιεστικά – εδώ και 200 χρόνια. Οσα και τα χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση. Τις πταίει; Ισως ένα αίσθημα σε στυλ τουρκομπαρόκ όπως έλεγαν σε μία επιθεώρηση της Ελεύθερης Σκηνής.

Μου μιλούσε κάποτε ένας σπουδαίος σκηνοθέτης μας για τους χιλιάδες τρόπους με τους οποίους μπορεί να ειπωθεί το «όχι». Και άρχισε να επαναλαμβάνει κάποιους. Το «όχι» που σημαίνει «ίσως», το «όχι» που σημαίνει «ναι», το «όχι» το ηρωικό, το «όχι» του φόβου, της επιμονής, του πείσματος, της αντίστασης, της υπεκφυγής, του συμβιβασμού, της βεβαιότητας, της αβεβαιότητας, του κωλοπαιδισμού, της ωριμότητας και της ανωριμότητας. Ετσι όπως ήταν παραστατικός ένιωσα, κάποια στιγμή, ότι θα εκραγεί ο εγκέφαλός μου και τον παρακάλεσα να σταματήσει.

Τι ήθελε να μου επισημάνει; Οτι το «όχι» δεν νοηματοδοτείται εξ ορισμού. Εξαρτάται από το πώς και κάτω από ποιες συνθήκες το εκφέρει κάποιος. Στη δική μας ιστορική και πολιτική κουλτούρα – και αφού επανειλημμένα αποτύχαμε να κατανοήσουμε και να κατακτήσουμε την κοινωνική σημασία της θετικότητας – έχει συνδεθεί με κάτι απολύτως ηρωικό. Και αν πούμε ότι στα χρόνια της ευμάρειας αυτή η άποψη ήταν κάπως σε καταστολή ήρθε ο ξέφρενος και υστερικός αντιμνημονιακός λόγος και το απογείωσε. Και απορώ πραγματικά πώς οι υπερασπιστές του «Οχι» στο δημοψήφισμα (ίσως το μόνο «όχι» που δεν σήμαινε απολύτως τίποτα) απορούν και εξίστανται με τους αρνητές της απογραφής. Ή με αυτούς που δεν θέλουν να κάνουν το εμβόλιο επειδή, λένε, τους το επιβάλουν.

Κάποιοι πρέπει να ξαναδιαβάσουν τον «Φρανκεστάιν» της Μαίρη Σέλεϊ. Για να μάθουν ή να θυμηθούν (εκτός κι αν κάνουν ότι δεν το ξέρουν) ότι το τέρας που δημιουργούν κάποτε θα στραφεί εναντίον τους. Το θέμα είναι ότι το τέρας που δημιούργησε ο δικός τους εμπαθής και άκριτος λόγος τους στρέφεται εναντίον όλων.

Κάποιος ας πει σε όλους αυτούς (τόσο του «Φρανκεστάιν» όσο και τους δημιουργούς του) ότι το μεγαλύτερο, το πιο ουσιαστικό και το πιο ηρωικό «όχι» είναι αυτό που τολμάει να πει κάποιος στα συμπλέγματα, τις εμμονές και τις δογματικές βεβαιότητές του.

Για ένα καπέλο αδειανό

Εχουν περάσει ήδη δέκα μέρες από το επεισόδιο που δημιούργησε στο Μέγαρο Μαξίμου η Ινγκεμποργκ Μπέουχελ. Φαίνεται ότι πολύ το ευχαριστήθηκε αφού από τότε δεν έχει σταματήσει να κάνει δηλώσεις, να τις παίρνει πίσω όταν απειλείται με μήνυση, να ισχυρίζεται ότι δεν γνωρίζει ελληνικά, να σπεύδει να δώσει το «αγωνιστικό της παρών». Φυσικά έδωσε το παρών και στον εορτασμό για την επέτειο του Πολυτεχνείου. Μαζί με τον Πέτρο Κωνσταντίνου. Παντού και πάντα φοράει το κόκκινο καπέλο και την κόκκινη μάσκα. Σε συνέντευξή της μάλιστα σε ολλανδικό μέσο είπε ότι αυτά τα αξεσουάρ θα φοράνε όλοι στην πορεία για το Πολυτεχνείο. Μήπως η κυρία Μπέχελ που κατηγόρησε τον Πρωθυπουργό για ναρκισσισμό θα πρέπει να κοιτάζεται πιο συχνά στον καθρέφτη της;