Το Πολυτεχνείο {LF}δεν μένει πια εδώ…

Η έλλειψη ψύχραιμης και αντικειμενικής αποτίμησης της ιστορικής μας διαδρομής, τείνει να παγιωθεί ως εθνικό μας χαρακτηριστικό. Βλέπουμε, τώρα, στους εορτασμούς των 200 χρόνων του 1821, να επαναλαμβάνονται οι τότε διαχωρισμοί: «στρατιωτικοί» εναντίον «πολιτικών», «Κολοκοτρώνης εναντίον Μαυροκορδάτου» κ.λπ. Η επέλαση του Ελευθερίου Βενιζέλου, συνοδεύτηκε από τον πρώτο μεγάλο Διχασμό. Η μεγαλειώδης περίοδος που άρχισε τον Οκτώβρη του 1940 με το «ΟΧΙ» και επισφραγίστηκε με την εποποιία της Εθνικής Αντίστασης του 41/44, κουβαλά παράλληλα το βάρος του Εμφυλίου, που, ιδεολογικά, διχάζει, ως σήμερα.

Σ αυτό το τοπίο, στο οποίο οι Ελληνες αγαπάμε να διαφωνούμε σχεδόν για όλους και όλα, υπάρχει μόνον ένας πρόσφατος σταθμός, ένα κορυφαίο γεγονός, το οποίο δείχνει να έχει διαφύγει από τον νόμο της σχετικοποίησης της προσφοράς του και αμφισβήτησης της αξίας του. Αυτό το γεγονός είναι η εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβρη του 1973. Σήμερα, 48 χρόνια μετά, είναι φανερό ότι η ελληνική κοινωνία έχει επιφυλάξει στην εξέγερση του Πολυτεχνείου μια ιδιαίτερη ιστορική μεταχείριση.

Οπως ο λαός ξεχώρισε την ημέρα του ΟΧΙ από τον Εμφύλιο που ακολούθησε, έτσι έπραξε και με το Πολυτεχνείο, που το διαχώρισε από τα κομματικά πάθη και τους διχασμούς της Μεταπολίτευσης. Οπως το ΟΧΙ θεωρείται – και ορθά – η κορυφαία στιγμή ενός λαού που στο σύνολό του υψώνει ανάστημα στον φασισμό και τον ναζισμό, έτσι το Πολυτεχνείο εγγράφεται στην κοινή συνείδηση ως η έκφραση της αντίστασης ενός λαού στο καθεστώς μιας ξενοκίνητης δικτατορίας, που κατέληξε σε εθνική προδοσία.

Φυσικά η ιστορική αναλογία δεν είναι ούτε όμοια, ούτε ακριβής. Το ΟΧΙ τον Οκτώβριο του 1940 και η Εθνική Αντίσταση το 41-44 ήταν το αποτέλεσμα μιας – κυριολεκτικά – παλλαϊκής κινητοποίησης, από τις συγκλονιστικότερες στην Ευρώπη.

Ο ΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΡΥΦΩΣΗ. Αντίθετα, στην περίοδο 1967-1974, η αντίσταση εναντίον της χούντας είχε δύο χαρακτηριστικά. Δεκάδες χιλιάδες «φακελωμένοι» αριστεροί, βρέθηκαν στις φυλακές και τις εξορίες από το 1967 ως το 1971. Αλλά αυτοί ήταν οι «γνωστοί» με τους παλιούς λογαριασμούς. Την ίδια περίοδο – συγκριτικά – ήταν πολύ λίγοι οι πολίτες που άνοιξαν νέους λογαριασμούς με τη δικτατορία. Με όποιο τρόπο και αν το υπολογίσει κανείς, οι οργανώσεις που έδρασαν κατά της χούντας στην περίοδο 1967-1971 αριθμούσαν λίγες  εκατοντάδες ενεργά μέλη και με τον περίγυρο των συμπαθούντων έφταναν τις λίγες χιλιάδες ανθρώπων.

Φυσικά, ευκαιρίες όπως η κηδεία του Γεωργίου Παπανδρέου το 1968 ή του Γιώργου Σεφέρη το 1971 έδειχναν μια λαϊκή διαθεσιμότητα για αντιδικτατορική δράση. Αλλά οι μικρές και ολιγάριθμες οργανώσεις δεν ήταν σε θέση να ανταποκριθούν σε τόσο μεγάλες και σύνθετες προκλήσεις.

Εως ότου, από το 1971-72, αρχίζει να προβάλλει το φοιτητικό κίνημα, που παίρνει τη σκυτάλη από τους αγωνιστές του 67-71, αλλά πια σε νέο περιβάλλον, τη μαζικότητα των Σχολών.

Στην πορεία του φοιτητικού κινήματος προς την κορύφωση του Πολυτεχνείου και τη μετατροπή του σε σύμβολο παλλαϊκού αγώνα, έπαιξαν ρόλο τρεις παράγοντες, οι οποίοι ως σήμερα δεν έχουν επαρκώς φωτιστεί από την ιστορική έρευνα.

n Πρώτον. Το εύρος του φοιτητικού κινήματος. Το 1967-1974, τα πανεπιστήμια της χώρας είναι τέσσερα. Στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα, τα Γιάννενα. Και στα τέσσερα πανεπιστήμια αναπτύσσεται ένα ομόρροπο και ομόλογο φοιτητικό κίνημα με πρώτες εκδηλώσεις ήδη από το 1970-71.

Τον Νοέμβρη του 1973, η εξέγερση εξαπλώνεται και στα τέσσερα πανεπιστήμια. Η ιστορία αυτού του φοιτητικού κινήματος δεν έχει ακόμα συνολικά γραφεί…

n Δεύτερον. Ο χαρακτήρας του φοιτητικού κινήματος. Είναι βέβαιο ότι ορισμένα κόμματα της Αριστεράς, είχαν το 1973 πυρήνες και στα τέσσερα πανεπιστήμια. Ομως, η εξέγερση δεν οργανώθηκε ούτε καθοδηγήθηκε από τα κόμματα, έτσι ώστε το Πολυτεχνείο να μείνει αλώβητο από όσους θα επιδίωκαν να δηλώσουν «ιδιοκτήτες» του. Η εξέγερση  του Νοέμβρη είναι αυθεντική και  ακηδεμόνευτη.

n Τρίτον. Η μορφή της καθοδήγησης – συνελεύσεις, άμεσες εκλογές συντονιστικών επιτροπών και επιτροπών αγώνα – δεν επέτρεψαν επίσης την «προσωποποίηση» της εξέγερσης. Πρωταγωνιστές ήταν οι «ανώνυμοι»  εξεγερμένοι φοιτητές στα τέσσερα πανεπιστήμια της Ελλάδας και – όπως αποδείχτηκε στην Αθήνα – η φοιτητική εξέγερση άρχισε να πυροδοτεί μια γενικευμένη λαϊκή εξέγερση.

Ωστε τότε, να κληθούν τα τανκς και οι δολοφόνοι σκοπευτές από τις ταράτσες…

Είναι αυτοί οι λόγοι, λοιπόν, που μετέτρεψαν το Πολυτεχνείο σε ένα σύμβολο αντίστασης ενός λαού και μια παρακαταθήκη. Και θα ήταν ακόμα πιο χρήσιμο, αν το συνόδευε η αλήθεια της μοναξιάς, όσων ήταν λίγες χιλιάδες στα τέσσερα πανεπιστήμια, που, αμέσως μετά, έμαθαν ότι ήταν εκατομμύρια.

Αυτό, όμως, δεν είναι το Πολυτεχνείο. Λέγεται «κόμματα της Μεταπολίτευσης».

Και το Πολυτεχνείο δεν μένει πια εδώ…

Ο Πέτρος Ευθυμίου ήταν μέλος της Επιτροπής Αγώνα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων στην εξέγερση του Νοέμβρη του 1973.