Περιήγηση στην «άγνωστη» Θεσσαλονίκη

To Σαββατοκύριακο 23 και 24 Οκτωβρίου, η Θεσσαλονίκη μετατράπηκε σε ένα μεγάλο μουσείο, με εκθέματα τα ίδια της τα κτίρια και την αρχιτεκτονική της. Το Open House Thessaloniki, ο διεθνής θεσμός για την ανάδειξη και την προώθηση της αρχιτεκτονικής, μετά το διάλειμμα του κορωνοϊού, επέστρεψε με διά ζώσης ξεναγήσεις και δράσεις στα οργανικά σημεία της πόλης που συνήθως οι ρυθμοί της καθημερινότητας κρατούν σχεδόν αθέατα. Είχε προηγηθεί η δράση «Made in Thessaloniki» όπου 16 χώροι δημιουργίας και οκτώ εργαστήρια άνοιξαν τις πόρτες τους στο κοινό για να εξοικειωθούν με διάφορες παραγωγικές διαδικασίες και τεχνικές. Στα 10 Open Walks, οι εθελοντές της διοργάνωσης ανέλαβαν να συστήσουν στο κοινό κτίρια ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής αλλά και ιστορικής σημασίας, αναδεικνύοντας μέσα από το πρίσμα της αρχιτεκτονικής, τα επίπεδα της μακραίωνης και άλλοτε πολυπολιτισμικής Θεσσαλονίκης.

Οι δωρεάν ξεναγήσεις περιελάμβαναν την Ανω Πόλη, τον παλαιότερο σωζόμενο οικισμό της πόλης, τα Δυτικά και Ανατολικά Τείχη, το Γαλεριανό Συγκρότημα, τη Συνοικία των Εξοχών με τις επαύλεις, καθώς και χώρους λατρείας της εβραϊκής, της μουσουλμανικής, της ευαγγελικής, της καθολικής και της αρμενικής κοινότητας. Αλλά και περιηγήσεις στη Δυτική Θεσσαλονίκη με την πλούσια βιομηχανική κληρονομιά, όπως και στο κέντρο της πόλης, εστιάζοντας στην πυρκαγιά του 1917 που σημάδεψε την ιστορία κατακαίοντας το μεγαλύτερο τμήμα του αστικού ιστού και μετέπειτα στην πολεοδόμησή της σύμφωνα με το σχέδιο του Ερνέστ Εμπράρ. Σημαντική στάση ήταν στα εμβληματικά κτίρια του Μεσοπολέμου που καθόρισαν τη διαμόρφωση της σύγχρονης Θεσσαλονίκης. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην έντονη εμπορική δραστηριότητα που αναπτύχθηκε στο πέρασμα των αιώνων, λόγω της γεωγραφικής της θέσης.

Συνεχίζοντας το πρόγραμμά του το Open House διοργανώνει στις 27 και 28 Νοεμβρίου ένα ψηφιακό event όπου οι θεατές θα έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν online ξεναγήσεις σε κατοικίες με ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον (virtual tours), συνεντεύξεις από αρχιτεκτονικά γραφεία της πόλης (Open Office) και ένα livestream με προσκεκλημένους ομιλητές.

Alfa Handcrafted Guitars

Ενας χώρος παραγωγής αλλά και δημιουργίας είναι και το εργαστήριο «Πνοή & Νύξη», το οποίο βρίσκεται επί της οδού Γρηγορίου Ζαλίκη 8 στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Στο πλαίσιο της δράσης «Made in Thessaloniki» το εργαστήριο επισκευής και κατασκευής μουσικών οργάνων άνοιξε τις πόρτες στους επισκέπτες. Πρόκειται για ένα οργανοποιείο παλαιάς κοπής, το οποίο πραγματεύεται το μουσικό όργανο ως λειτουργικό, οργανικό μέρος της κοινωνίας και του πολιτισμού μας. Οι ιδιοκτήτες του εργαστηρίου είναι μουσικοί με ιδιαίτερη έφεση στη δουλειά με το χέρι, που επιμένουν να χρησιμοποιούν τις παραδοσιακές τεχνικές κόντρα στη μαζική παραγωγή της εποχής. Εδώ, κατασκευάζονται οι κιθάρες Alfa Handcrafted Guitars.

Επαυλη Μαρόκκου

Χτισμένη από τον αυστριακό ασφαλιστικό πράκτορα Ιωάννη Μαρόκκο το 1906, ως προίκα για την κόρη του Μαρία Τερέζα στην περιοχή της Ανάληψης, η νεοκλασική αυτή κατοικία φημίζεται για την όμορφη αρχιτεκτονική της με τον πλούσιο διάκοσμο. Το κτίριο το 1951 πέρασε στην ιδιοκτησία του Δημοσίου ως αντάλλαγμα χρεών της οικογένειας Μπουρλά που το είχε αγοράσει και το 1986 ανακηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο. Κατά καιρούς στέγασε την Ιερατική Σχολή, το οικοτροφείο του Εθνικού Ιδρύματος Προστασίας Κωφαλάλων και την Τροχαία. Το 2018 το αρχιτεκτονικό γραφείο CAN Studio ανέλαβε την ανακαίνισή του για τη δημιουργία του πολυχώρου εστίασης και πολιτισμού Επαυλη Μαρόκκου, που το διαχειρίζεται σήμερα.

Δυτικά Τείχη

Τα Δυτικά Τείχη είναι συνυφασμένα με την ιστορία της πόλης καθώς παρουσιάζουν εμφανή απομεινάρια διαφορετικών ιστορικών περιόδων, πολιτισμών και θρησκειών. Αρχισαν να χτίζονται από τον βασιλιά της Μακεδονίας Κάσσανδρο και μετά την ίδρυση της πόλης το 315 π.Χ. ενισχύθηκαν από τους Ρωμαίους, παίρνοντας την οριστική τους μορφή τον 4ο αιώνα μ.Χ. από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο. Διανύοντάς τα κανείς βήμα προς βήμα, μπορεί να ανακαλύψει επιμέρους τμήματα ενός διασωθέντος πύργου, να ανακαλύψει δύο σημαντικές πύλες σε στρατηγικά σημεία-αρτηρίες στον άξονα της πόλης, αλλά και να δει τη συνύπαρξή τους με τα εναπομείναντα προσφυγικά οικήματα επί αυτών και τη σύνδεσή τους με άλλα δείγματα βυζαντινής αρχιτεκτονικής όπως τους ναούς της Αγίας Αικατερίνης και των Αγίων Αποστόλων.

Μουσείο Υδρευσης

Σε ένα ιστορικό για την ύδρευση της πόλης κτιριακό συγκρότημα στην περιοχή των Σφαγείων, στο παλιό Κεντρικό Αντλιοστάσιο του Οργανισμού Υδρεύσεως Θεσσαλονίκης, στεγάζεται σήμερα το Μουσείο Υδρευσης. Το συγκρότημα κατασκευάστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα, σε απόσταση περίπου 1.500 μέτρων από τα δυτικά του ιστορικού κέντρου της Θεσσαλονίκης, από την Οθωμανική Εταιρεία Υδάτων την οποία είχαν ιδρύσει βέλγοι κεφαλαιούχοι με έδρα την Κωνσταντινούπολη. Γι’ αυτό και τις εγκαταστάσεις κατασκεύασαν βέλγοι τεχνικοί. Το συγκρότημα του Κεντρικού Αντλιοστασίου περιελάμβανε την κεντρική αίθουσα μηχανημάτων, το λεβητοστάσιο, μια στεγασμένη αποθήκη κάρβουνου και την κατοικία του διευθυντή. Λειτούργησε απρόσκοπτα έως το 1978, μία δεκαετία αργότερα χαρακτηρίστηκε διατηρητέο μνημείο και το 2000 ανακαινίστηκε για να μετατραπεί σε μουσείο.

Μύλος

Σήμερα ο Μύλος αποτελεί έναν γνωστό πολυχώρο αναψυχής και πολιτισμού στη Δυτική Θεσσαλονίκη. Ωστόσο, για μισό αιώνα αποτελούσε μια μεγάλη αλευροβιομηχανική μονάδα των αδελφών Χατζηγιαννάκη, προσφύγων από τις Σαράντα Εκκλησιές της Ανατολικής Θράκης. Ανοιξε τις πόρτες του το 1924 και με διακοπή κατά τη διάρκεια της Κατοχής, σταμάτησε οριστικά να λειτουργεί το 1986. Στην εποχή της ακμής του, τη δεκαετία του 1930, άλεθε 60 τόνους άλευρα την ημέρα και ήταν περίφημος σε όλη την Ελλάδα για τα προϊόντα του. Δίπλα στον αλευροκυλινδρόμυλο χτίστηκαν σιταποθήκες και βοηθητικά κτίρια. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 άλλαξε χρήση και αποτέλεσε την πρώτη πετυχημένη μετατροπή μεγάλου βιομηχανικού συγκροτήματος σε κέντρο πολιτισμού στην Ελλάδα, κερδίζοντας τη διάκριση του Europa Nostra, του Οργανισμού για την Προστασία της Ευρωπαϊκής Αρχιτεκτονικής και Φυσικής Κληρονομιάς.